Qazaqstan Prezidenti Qasym-Jomart Toqaev BUU Bas Assambleiasy 76-sessiiasynyń Jalpy debattarynda «Bolashaqqa senim – ómirge tózimdilikti kúsheitý: COVID-19-dan keiingi qaita jańǵyrý, ornyqty qalypqa kelý, álem qajettilikterin qanaǵattandyrý, adam quqyqtaryn qurmetteý jáne Birikken Ulttar Uiymynyń qyzmetin jandandyrý» taqyrybynda sóz sóiledi, dep habarlaidy "Ult aqparat" Aqordaǵa silteme jasap.
Memleket basshysy óz sózinde álem betpe-bet kelip otyrǵan úsh birdei syn-qaterge nazar aýdartty. Olar: COVID-19 pandemiiasynan keiin qaita qalypqa kelý, klimat daǵdarysy jáne Aýǵanstandaǵy gýmanitarlyq jaǵdai.
– Ekonomikalyq jáne áleýmettik saldary áli de aýyr bolyp otyr. Jumyssyzdyq beleń alyp, milliondaǵan adam kún kóris tabysynan aiyryldy. Qazirgi tańda 130 millionnan astam adam kedeilikke tap bolyp otyr. Damý salasyndaǵy ilgerileýge ketken talai jyldar qurdymǵa ketýi múmkin. Pandemiia kóptegen salalarda osal tustarymyzdy aiǵaqtap, mýltilateralizm men halyqaralyq yntymaqtastyqtyń asa mańyzdy ekenin anyq kórsetti. Biz barynsha ádil, ornyqty ári gýmanistik álem qalyptastyrýǵa mindettimiz. Vaktsinaǵa qoljetimdiliktiń jalpyǵa ortaq ári ádil qaǵidasyn qamtamasyz etýden bastaý qajet. Bul máseleni sheshýde jahandyq etika men niettestikti basshylyqqa alǵan jón, – dedi Qasym-Jomart Toqaev.
Prezident vaktsinalarǵa jahandyq qoljetimdilikti barynsha ári tez keńeitýdi usynyp, vaktsinalarmen ekijaqty negizde nemese COVAX júieleri arasynda bólisýge daiyn ekenin jetkizdi.
Memleket basshysy kómirqyshqyl gazdyń óte joǵary deńgeiine, ormandardyń órtke oranýy, tsiklondar, sý basý men qurǵaqshylyq adamdarǵa apat alyp keletin qalypty jaǵdaiǵa ainalyp otyrǵanyn atap ótti
– Teńizge shyǵatyn joly joq iri memleket bolyp sanalatyn Qazaqstannyń klimaty tez ózgerip jatyr, sonysymen halqymyz ben ekonomikamyzǵa qaýip keltirýde. Sońǵy 75 jyldyń ishinde jyldyq ortasha temperatýra 2 gradýska jylynyp, qazirgi ýaqytta ár bes jyl saiyn qýańshylyq bolyp keledi. Osyǵan bailanysty Qazaqstan 2060 jylǵa qarai kómirteginen taza el bolýdy kózdeidi. Kelesi aidan bastap biz 2008 jylǵy deńgeimen salystyrǵanda ishki jalpy ónimniń energiia shyǵynyn 50 paiyzǵa azaitýǵa baǵyttalǵan 2050 jylǵa deiin kómirtegi az ulttyq strategiiany damytýdy bastaimyz, – dedi Qazaqstan Prezidenti.
Aýǵanstan jaǵdaiyna toqtalǵan Memleket basshysy kelissózder ótkizý arqyly inkliýzivti jáne sailanǵan jańa úkimet qurý jónindegi BUU Qaýipsizdik Keńesiniń úndeýin quptaitynyn aitty.
– Qazaqstan Aýǵanstannyń bolashaqta óz ishinde birligi jarasqan jáne kórshilerimen tatý turatyn táýelsiz ári egemen memleket bolǵanyn qalaidy. Aýǵanstan óziniń halyqaralyq mindettemelerin oryndaýdy jalǵastyryp, el aýmaǵyn terroristter, esirtki tasymaldaýshylar men adam saýdasymen ainalysatyndardyń oshaǵyna ainaldyrmaýy tiis. Ózimizdiń saiasi nemese jeke pikirlerimizge qaramastan, Aýǵan halqynyń taǵdyryna bei-jai qarai almaimyz. Aýǵanstandaǵy aýyr gýmanitarlyq jaǵdaiǵa basa mán berýimiz qajet. BUU mekemeleri men basqa da gýmanitarlyq uiymdarǵa jyldam, qaýipsiz ári kedergisiz gýmanitarlyq qoljetimdilik berilýi tiis, – dedi Qasym-Jomart Toqaev.
Qazaqstan Aýǵanstanǵa kómek kórsetý jónindegi BUU Missiiasy jáne BUU-nyń Aýǵanstandaǵy basqa da bólimshelerin der kezinde kóshirip aldy. Aýǵanstanǵa gýmanitarlyq kómek jetkizý úshin tasymaldaý alańyn usynýǵa jáne qomaqty úles qosýǵa daiyn ekenimiz týraly da aitty.
Prezident BUU-nyń kún tártibindegi basqa da birqatar mańyzdy máselelerdi kóterýge nietti ekenin, sonyń ishinde qarýsyzdaý salasyndaǵy jumystardy jandandyrý qajettigin alǵa tartty. Qazaqstan iadrolyq qarýy bar memleketterdi Birikken Ulttar Uiymynyń 100 jyldyǵy qarsańynda, iaǵni 2045 jylǵa deiin iadrolyq qarýdan tolyq bas tartýǵa úndeidi.
Memleket basshysy Dúniejúzilik azyq-túlik baǵdarlamasynyń málimetine súienip, biyl 270 million adam azyq-túlik tapshylyǵyn sezinetinin atap ótti.
– Qazaqstan – iri bidai óndirýshi jáne eksporttaýshy el. Sondai-aq Azyq-túlik qaýipsizdigi jónindegi Islam uiymynyń negizin qalaýshylardyń biri. Onyń tórtinshi Bas assambleiasy ótken aida elordamyzda ótti. Biz ornyqty aýyl sharýashylyǵynyń jarqyn bolashaǵy úshin sheteldik investorlardy ózimizge shaqyramyz, – dedi Qasym-Jomart Toqaev.
Prezidenttiń aitýynsha, ornyqty damý ekonomikalyq ósimge ǵana emes, sondai-aq áleýmettik jáne saiasi damýǵa da bailanysty. Qazaqstan 30 jyl ishinde kemeline kelgen, tájiribeli memleket boldy. Demokratiiaǵa beiildigin nyǵaitýǵa jáne azamattardyń basqarý isine keńinen atsalysýyna yqpal etýge umtylady.
– Biz bul jetistiktermen toqtap qala almaimyz. Maqsatymyz – memlekettiń tiimdiligin, saiasi úderistiń ashyqtyǵy men básekege qabilettiligin odan ári arttyrý. Saiasi jáne ekonomikalyq reformalar ári qarai qarqyndy dami beredi. Biylǵy qańtarda Qazaqstan Ólim jazasyn joiýǵa baǵyttalǵan azamattyq jáne saiasi quqyqtar týraly halyqaralyq paktiniń Ekinshi Fakýltativtik hattamasyn ratifikatsiialady. Maýsymda Úkimet Adam quqyǵy salasyndaǵy kezek kúttirmeitin sharalar josparyn bekitti. Onda uzaqmerzimdi institýtsionaldy negiz qalandy. Halyqaralyq seriktesterimizben tyǵyz yntymaqtasa otyryp, adam saýdasyn túbegeili joiý úshin bar kúsh-jigerimizdi jumsaimyz. Bul jahandyq yntymaqtastyqty qajet etedi. Biz 2022-2024 jyldary BUU-nyń Adam quqyqtary jónindegi keńesiniń quramyna ený úshin óz kandidatýramyzdy usyndyq. Sailanǵan jaǵdaida Qazaqstan Keńes jumysyna óz úlesin qosýǵa tyrysady, – dedi Prezident.
Qasym-Jomart Toqaev Qazaqstannyń óńirlik saiasaty «Úlken oiyndaǵy» «nóldik nátije» saiasaty men quqyq kúshtiniń jaǵynda qaǵidatyn birtindep shynaiy yntymaqtastyqqa jáne Aziianyń kindiginde ómir súretin halyqtar úshin Zor Paidaǵa aýystyrýǵa baǵyttalǵanyn málimdedi.
– Bul álemdik qoǵamdastyqtyń Qazaqstanmen jáne Ortalyq Aziiamen belsendi yqpaldastyq ornatýyna múmkindik týǵyzady. Biz «S5+» formatynda óńirden tys jerlerdegi negizgi eldermen aimaqtyq dialog ornatýǵa úlken úmit artamyz. Osyndai seriktestik qatynastar aiasynda sý tapshylyǵyn, onyń sapasynyń buzylýyn jáne tiimsiz paidalanylýyn qamtityn sý resýrstaryna bailanysty problemalarǵa basa mán beremiz. Óńirimizdegi sý qaýipsizdigi energetikaǵa, azyq-túlik pen qorshaǵan ortaǵa tikelei bailanysty. Ózge memleketterdiń túrli múddesine qaramastan, Qazaqstan ortaq maqsatqa qol jetkizýge baǵyttalǵan strategiialardy úilestirý úshin burynǵysha óńirlik sý-gidroenergetikalyq konsortsiým qurýdy usynady, – dedi Memleket basshysy.
Prezident órkenietterdiń eýraziialyq toǵysynda ornalasqan Qazaqstan burynǵydai tepe-teń, syndarly syrtqy saiasat ustanatynyn atap kórsetti.
