قازاقستان پرەزيدەنتٸ قاسىم-جومارت توقاەۆ بۇۇ باس اسسامبلەياسى 76-سەسسيياسىنىڭ جالپى دەباتتارىندا «بولاشاققا سەنٸم – ٶمٸرگە تٶزٸمدٸلٸكتٸ كٷشەيتۋ: COVID-19-دان كەيٸنگٸ قايتا جاڭعىرۋ, ورنىقتى قالىپقا كەلۋ, ەلەم قاجەتتٸلٸكتەرٸن قاناعاتتاندىرۋ, ادام قۇقىقتارىن قۇرمەتتەۋ جەنە بٸرٸككەن ۇلتتار ۇيىمىنىڭ قىزمەتٸن جانداندىرۋ» تاقىرىبىندا سٶز سٶيلەدٸ, دەپ حابارلايدى "ۇلت اقپارات" اقورداعا سٸلتەمە جاساپ.
مەملەكەت باسشىسى ٶز سٶزٸندە ەلەم بەتپە-بەت كەلٸپ وتىرعان ٷش بٸردەي سىن-قاتەرگە نازار اۋدارتتى. ولار: COVID-19 پاندەميياسىنان كەيٸن قايتا قالىپقا كەلۋ, كليمات داعدارىسى جەنە اۋعانستانداعى گۋمانيتارلىق جاعداي.
– ەكونوميكالىق جەنە ەلەۋمەتتٸك سالدارى ەلٸ دە اۋىر بولىپ وتىر. جۇمىسسىزدىق بەلەڭ الىپ, ميلليونداعان ادام كٷن كٶرٸس تابىسىنان ايىرىلدى. قازٸرگٸ تاڭدا 130 ميلليوننان استام ادام كەدەيلٸككە تاپ بولىپ وتىر. دامۋ سالاسىنداعى ٸلگەرٸلەۋگە كەتكەن تالاي جىلدار قۇردىمعا كەتۋٸ مٷمكٸن. پاندەمييا كٶپتەگەن سالالاردا وسال تۇستارىمىزدى ايعاقتاپ, مۋلتيلاتەراليزم مەن حالىقارالىق ىنتىماقتاستىقتىڭ اسا ماڭىزدى ەكەنٸن انىق كٶرسەتتٸ. بٸز بارىنشا ەدٸل, ورنىقتى ەرٸ گۋمانيستٸك ەلەم قالىپتاستىرۋعا مٸندەتتٸمٸز. ۆاكتسيناعا قولجەتٸمدٸلٸكتٸڭ جالپىعا ورتاق ەرٸ ەدٸل قاعيداسىن قامتاماسىز ەتۋدەن باستاۋ قاجەت. بۇل مەسەلەنٸ شەشۋدە جاھاندىق ەتيكا مەن نيەتتەستٸكتٸ باسشىلىققا العان جٶن, – دەدٸ قاسىم-جومارت توقاەۆ.
پرەزيدەنت ۆاكتسينالارعا جاھاندىق قولجەتٸمدٸلٸكتٸ بارىنشا ەرٸ تەز كەڭەيتۋدٸ ۇسىنىپ, ۆاكتسينالارمەن ەكٸجاقتى نەگٸزدە نەمەسە COVAX جٷيەلەرٸ اراسىندا بٶلٸسۋگە دايىن ەكەنٸن جەتكٸزدٸ.
مەملەكەت باسشىسى كٶمٸرقىشقىل گازدىڭ ٶتە جوعارى دەڭگەيٸنە, ورمانداردىڭ ٶرتكە ورانۋى, تسيكلوندار, سۋ باسۋ مەن قۇرعاقشىلىق ادامدارعا اپات الىپ كەلەتٸن قالىپتى جاعدايعا اينالىپ وتىرعانىن اتاپ ٶتتٸ
– تەڭٸزگە شىعاتىن جولى جوق ٸرٸ مەملەكەت بولىپ سانالاتىن قازاقستاننىڭ كليماتى تەز ٶزگەرٸپ جاتىر, سونىسىمەن حالقىمىز بەن ەكونوميكامىزعا قاۋٸپ كەلتٸرۋدە. سوڭعى 75 جىلدىڭ ٸشٸندە جىلدىق ورتاشا تەمپەراتۋرا 2 گرادۋسكا جىلىنىپ, قازٸرگٸ ۋاقىتتا ەر بەس جىل سايىن قۋاڭشىلىق بولىپ كەلەدٸ. وسىعان بايلانىستى قازاقستان 2060 جىلعا قاراي كٶمٸرتەگٸنەن تازا ەل بولۋدى كٶزدەيدٸ. كەلەسٸ ايدان باستاپ بٸز 2008 جىلعى دەڭگەيمەن سالىستىرعاندا ٸشكٸ جالپى ٶنٸمنٸڭ ەنەرگييا شىعىنىن 50 پايىزعا ازايتۋعا باعىتتالعان 2050 جىلعا دەيٸن كٶمٸرتەگٸ از ۇلتتىق ستراتەگييانى دامىتۋدى باستايمىز, – دەدٸ قازاقستان پرەزيدەنتٸ.
اۋعانستان جاعدايىنا توقتالعان مەملەكەت باسشىسى كەلٸسسٶزدەر ٶتكٸزۋ ارقىلى ينكليۋزيۆتٸ جەنە سايلانعان جاڭا ٷكٸمەت قۇرۋ جٶنٸندەگٸ بۇۇ قاۋٸپسٸزدٸك كەڭەسٸنٸڭ ٷندەۋٸن قۇپتايتىنىن ايتتى.
– قازاقستان اۋعانستاننىڭ بولاشاقتا ٶز ٸشٸندە بٸرلٸگٸ جاراسقان جەنە كٶرشٸلەرٸمەن تاتۋ تۇراتىن تەۋەلسٸز ەرٸ ەگەمەن مەملەكەت بولعانىن قالايدى. اۋعانستان ٶزٸنٸڭ حالىقارالىق مٸندەتتەمەلەرٸن ورىنداۋدى جالعاستىرىپ, ەل اۋماعىن تەرروريستتەر, ەسٸرتكٸ تاسىمالداۋشىلار مەن ادام ساۋداسىمەن اينالىساتىنداردىڭ وشاعىنا اينالدىرماۋى تيٸس. ٶزٸمٸزدٸڭ ساياسي نەمەسە جەكە پٸكٸرلەرٸمٸزگە قاراماستان, اۋعان حالقىنىڭ تاعدىرىنا بەي-جاي قاراي المايمىز. اۋعانستانداعى اۋىر گۋمانيتارلىق جاعدايعا باسا مەن بەرۋٸمٸز قاجەت. بۇۇ مەكەمەلەرٸ مەن باسقا دا گۋمانيتارلىق ۇيىمدارعا جىلدام, قاۋٸپسٸز ەرٸ كەدەرگٸسٸز گۋمانيتارلىق قولجەتٸمدٸلٸك بەرٸلۋٸ تيٸس, – دەدٸ قاسىم-جومارت توقاەۆ.
قازاقستان اۋعانستانعا كٶمەك كٶرسەتۋ جٶنٸندەگٸ بۇۇ ميسسيياسى جەنە بۇۇ-نىڭ اۋعانستانداعى باسقا دا بٶلٸمشەلەرٸن دەر كەزٸندە كٶشٸرٸپ الدى. اۋعانستانعا گۋمانيتارلىق كٶمەك جەتكٸزۋ ٷشٸن تاسىمالداۋ الاڭىن ۇسىنۋعا جەنە قوماقتى ٷلەس قوسۋعا دايىن ەكەنٸمٸز تۋرالى دا ايتتى.
پرەزيدەنت بۇۇ-نىڭ كٷن تەرتٸبٸندەگٸ باسقا دا بٸرقاتار ماڭىزدى مەسەلەلەردٸ كٶتەرۋگە نيەتتٸ ەكەنٸن, سونىڭ ٸشٸندە قارۋسىزداۋ سالاسىنداعى جۇمىستاردى جانداندىرۋ قاجەتتٸگٸن العا تارتتى. قازاقستان يادرولىق قارۋى بار مەملەكەتتەردٸ بٸرٸككەن ۇلتتار ۇيىمىنىڭ 100 جىلدىعى قارساڭىندا, ياعني 2045 جىلعا دەيٸن يادرولىق قارۋدان تولىق باس تارتۋعا ٷندەيدٸ.
مەملەكەت باسشىسى دٷنيەجٷزٸلٸك ازىق-تٷلٸك باعدارلاماسىنىڭ مەلٸمەتٸنە سٷيەنٸپ, بيىل 270 ميلليون ادام ازىق-تٷلٸك تاپشىلىعىن سەزٸنەتٸنٸن اتاپ ٶتتٸ.
– قازاقستان – ٸرٸ بيداي ٶندٸرۋشٸ جەنە ەكسپورتتاۋشى ەل. سونداي-اق ازىق-تٷلٸك قاۋٸپسٸزدٸگٸ جٶنٸندەگٸ يسلام ۇيىمىنىڭ نەگٸزٸن قالاۋشىلاردىڭ بٸرٸ. ونىڭ تٶرتٸنشٸ باس اسسامبلەياسى ٶتكەن ايدا ەلوردامىزدا ٶتتٸ. بٸز ورنىقتى اۋىل شارۋاشىلىعىنىڭ جارقىن بولاشاعى ٷشٸن شەتەلدٸك ينۆەستورلاردى ٶزٸمٸزگە شاقىرامىز, – دەدٸ قاسىم-جومارت توقاەۆ.
پرەزيدەنتتٸڭ ايتۋىنشا, ورنىقتى دامۋ ەكونوميكالىق ٶسٸمگە عانا ەمەس, سونداي-اق ەلەۋمەتتٸك جەنە ساياسي دامۋعا دا بايلانىستى. قازاقستان 30 جىل ٸشٸندە كەمەلٸنە كەلگەن, تەجٸريبەلٸ مەملەكەت بولدى. دەموكراتيياعا بەيٸلدٸگٸن نىعايتۋعا جەنە ازاماتتاردىڭ باسقارۋ ٸسٸنە كەڭٸنەن اتسالىسۋىنا ىقپال ەتۋگە ۇمتىلادى.
– بٸز بۇل جەتٸستٸكتەرمەن توقتاپ قالا المايمىز. ماقساتىمىز – مەملەكەتتٸڭ تيٸمدٸلٸگٸن, ساياسي ٷدەرٸستٸڭ اشىقتىعى مەن بەسەكەگە قابٸلەتتٸلٸگٸن ودان ەرٸ ارتتىرۋ. ساياسي جەنە ەكونوميكالىق رەفورمالار ەرٸ قاراي قارقىندى دامي بەرەدٸ. بيىلعى قاڭتاردا قازاقستان ٶلٸم جازاسىن جويۋعا باعىتتالعان ازاماتتىق جەنە ساياسي قۇقىقتار تۋرالى حالىقارالىق پاكتٸنٸڭ ەكٸنشٸ فاكۋلتاتيۆتٸك حاتتاماسىن راتيفيكاتسييالادى. ماۋسىمدا ٷكٸمەت ادام قۇقىعى سالاسىنداعى كەزەك كٷتتٸرمەيتٸن شارالار جوسپارىن بەكٸتتٸ. وندا ۇزاقمەرزٸمدٸ ينستيتۋتسيونالدى نەگٸز قالاندى. حالىقارالىق سەرٸكتەستەرٸمٸزبەن تىعىز ىنتىماقتاسا وتىرىپ, ادام ساۋداسىن تٷبەگەيلٸ جويۋ ٷشٸن بار كٷش-جٸگەرٸمٸزدٸ جۇمسايمىز. بۇل جاھاندىق ىنتىماقتاستىقتى قاجەت ەتەدٸ. بٸز 2022-2024 جىلدارى بۇۇ-نىڭ ادام قۇقىقتارى جٶنٸندەگٸ كەڭەسٸنٸڭ قۇرامىنا ەنۋ ٷشٸن ٶز كانديداتۋرامىزدى ۇسىندىق. سايلانعان جاعدايدا قازاقستان كەڭەس جۇمىسىنا ٶز ٷلەسٸن قوسۋعا تىرىسادى, – دەدٸ پرەزيدەنت.
قاسىم-جومارت توقاەۆ قازاقستاننىڭ ٶڭٸرلٸك ساياساتى «ٷلكەن ويىنداعى» «نٶلدٸك نەتيجە» ساياساتى مەن قۇقىق كٷشتٸنٸڭ جاعىندا قاعيداتىن بٸرتٸندەپ شىنايى ىنتىماقتاستىققا جەنە ازييانىڭ كٸندٸگٸندە ٶمٸر سٷرەتٸن حالىقتار ٷشٸن زور پايداعا اۋىستىرۋعا باعىتتالعانىن مەلٸمدەدٸ.
– بۇل ەلەمدٸك قوعامداستىقتىڭ قازاقستانمەن جەنە ورتالىق ازييامەن بەلسەندٸ ىقپالداستىق ورناتۋىنا مٷمكٸندٸك تۋعىزادى. بٸز «س5+» فورماتىندا ٶڭٸردەن تىس جەرلەردەگٸ نەگٸزگٸ ەلدەرمەن ايماقتىق ديالوگ ورناتۋعا ٷلكەن ٷمٸت ارتامىز. وسىنداي سەرٸكتەستٸك قاتىناستار اياسىندا سۋ تاپشىلىعىن, ونىڭ ساپاسىنىڭ بۇزىلۋىن جەنە تيٸمسٸز پايدالانىلۋىن قامتيتىن سۋ رەسۋرستارىنا بايلانىستى پروبلەمالارعا باسا مەن بەرەمٸز. ٶڭٸرٸمٸزدەگٸ سۋ قاۋٸپسٸزدٸگٸ ەنەرگەتيكاعا, ازىق-تٷلٸك پەن قورشاعان ورتاعا تٸكەلەي بايلانىستى. ٶزگە مەملەكەتتەردٸڭ تٷرلٸ مٷددەسٸنە قاراماستان, قازاقستان ورتاق ماقساتقا قول جەتكٸزۋگە باعىتتالعان ستراتەگييالاردى ٷيلەستٸرۋ ٷشٸن بۇرىنعىشا ٶڭٸرلٸك سۋ-گيدروەنەرگەتيكالىق كونسورتسيۋم قۇرۋدى ۇسىنادى, – دەدٸ مەملەكەت باسشىسى.
پرەزيدەنت ٶركەنيەتتەردٸڭ ەۋرازييالىق توعىسىندا ورنالاسقان قازاقستان بۇرىنعىداي تەپە-تەڭ, سىندارلى سىرتقى ساياسات ۇستاناتىنىن اتاپ كٶرسەتتٸ.
