Prezident Qasym-Jomart Toqaevtyń tóraǵalyǵymen beinebailanys rejiminde Úkimettiń keńeitilgen otyrysy ótti, dep habarlaidy "Ult aqparat" Aqordanyń baspasóz qyzmetine silteme jasap.
Jiynǵa Premer-Ministr Álihan Smaiylov, Memlekettik hatshy Erlan Qarin, Prezident Ákimshiliginiń Basshysy Murat Nurtileý, Úkimet músheleri, oblystar men Nur-Sultan, Almaty, Shymkent qalalarynyń ákimderi, ortalyq memlekettik organdardyń jáne ulttyq kompaniialardyń jetekshileri qatysty.
Memleket basshysy jiynda sóilegen sózinde elimizdiń byltyrǵy áleýmettik-ekonomikalyq damýy qorytyndylanyp, biylǵy jospardyń talqylanatynyn atap ótti.
– Ótken jyly el ekonomikasy 4 paiyzǵa ósti. Óńdeý ónerkásibi 5,5, qurylys indýstriiasy 7,6 paiyzǵa artty. Qyzmet kórsetý salasynda oń úrdis bar. Saýda-sattyq 9,2, kólik salasy 3,6 paiyzǵa artty. Degenmen infliatsiia mejeli deńgeiden asyp ketti. Bul kórsetkish 8,4 paiyz boldy. Ókinishke qarai, qańtar oqiǵalary qalypty ómirimizdi túbegeili ózgertti. Zańsyz áreketterdiń saldarynan kóptegen azamattarymyz zardap shekti. Shaǵyn jáne orta biznes ókilderi shyǵynǵa ushyrady. Qazirgi málimetter boiynsha bizneske 100 milliardtan astam teńge kóleminde zalal keldi, – dedi Prezident.
Qasym-Jomart Toqaev elimizdiń pandemiiaǵa, iskerlik belsendiliktiń tómendeýine jáne ulttyq qaýipsizdikke tóngen syn-qaterlerge bailanysty kúrdeli kezeńdi bastan ótkerip otyrǵanyna nazar aýdardy.
– Biz osyndai qiyn jaǵdaida el birliginiń arqasynda memleketimizdiń qaýipsizdigin, tipti tutastyǵyn da saqtap qaldyq. Qazir Úkimettiń basty mindeti – halyqtyń ál-aýqatyn arttyrý, azamattardyń tabysyndaǵy alshaqtyqty azaitý jáne eńbek etýge qolaily jumys oryndaryn ashý. Bárimiz eldiń igiligi úshin qyzmet etýge tiispiz, – dedi Memleket basshysy.
Prezidenttiń pikirinshe, halyqtyń tabysyn arttyrý jáne teńsizdikti azaitý basym mindettiń biri.
– Qazirgi tańda 1 millionǵa jýyq adamnyń tabysy eń tómengi kúnkóris deńgeiine de jetpeidi. Bul – sońǵy 10 jyldaǵy eń nashar kórsetkish. Qazirgi ýaqytta meniń tapsyrmam boiynsha Halyqtyń tabysyn arttyrýǵa arnalǵan baǵdarlama ázirlenip jatyr, – dedi Qasym-Jomart Toqaev.
Memleket basshysy infliatsiiany aýyzdyqtaý máselesin ekinshi mindet retinde atady.
– Saýda-sattyqtaǵy tiimsiz deldaldyqqa toqtaý salatyn kez keldi. Mysaly, 3 million adam turatyn Almaty qalasy men onyń tóńiregindegi eldi-meken turǵyndary tutyný taýarlaryn kóbine «Altyn orda» bazarynan alady. Almaty oblysy men Almaty qalasynyń ákimderine Úkimetpen birlesip, bazardy tekserýdi jáne tártip ornatýdy tapsyramyn. Bul jer paidakúnemder úshin naǵyz maishelpekke ainalǵan. Buǵan Almatydaǵy qańtar oqiǵasy kezinde anyq kóz jetkizdik. Bul – basqa óńirlerge de qatysty másele. Qajet bolsa, bul jumysqa quqyq qorǵaý organdary atsalyssyn. Eki ai ýaqyt beremin, – dedi Prezident.
Memleket basshysy ekonomikany órkendetý úshin qosymsha qarajat qarastyrý mindetine de toqtaldy.
– Erkin ekonomikalyq aimaqtardyń kópshiligi investitsiia ákelý úshin tiimdi bola almady dep men birneshe ret aittym. Jarty trillion teńgege jýyq aýqymdy salyqtyq yntalandyrý toptamasyna qaramastan, jaǵdai osyndai bolyp tur. Nátijesinde ne taptyq? Sońǵy úsh jylda erkin ekonomikalyq aimaqtarda óndirilgen taýar kólemi ishki jalpy ónimniń 1,5 paiyzynan aspaidy. Al eksporttyń úlesi jalpyeldik ónimniń 0,1 paiyzyn ǵana quraidy. Osy máseleni retteitin kez keldi, – dedi Qasym-Jomart Toqaev.
Prezident Úkimetke bir aidyń ishinde zańǵa ózgeris engizýden bastap, barlyq qajetti sharany qabyldaýǵa, sonyń ishinde ishten jáne syrttan investor tartýǵa tapsyrma berdi.
Memleket basshysy keden beketterindegi qordalanǵan máselelerdi jedel sheshý qajet dep sanaidy.
– Taǵy da qaitalap aitamyn: ondaǵy bylyqty jónge keltirmese, saldary qiyn bolýy múmkin. Qytaidyń statistikasy men bizdegi kórsetkishtiń aiyrmasy 5,7 milliard dollar bolýy – sonyń dáleli. Qazir Qytaimen aradaǵy keden beketinde 12 myńnan astam kólik elektrondy kezekte tur. Quzyrly ekonomikalyq operatorlardyń zańsyz is-áreketi týraly buǵan deiin de aittym. Olar kedennen jáne basqa da baqylaý organdarynan sonshama jeńildikti qalai alyp otyr? Ne sebepti bul másele nazardan tys qalǵan? Bul suraqtarǵa 10 kúnniń ishinde naqty ári tolyq jaýap kútemin, – dedi Qasym-Jomart Toqaev.
Prezident barlyq deńgeidegi ákimderdiń biýdjet derbestigin odan ary arttyrýy qajet ekenine arnaiy toqtaldy. Onyń aitýynsha, aimaqtardyń 82 paiyzynyń dotatsiiada bolýy durys emes.
– Men buǵan deiin biýdjetaralyq qatynastyń jańa júiesin qalyptastyrý týraly tapsyrma bergen bolatynmyn. Osy tapsyrmany taǵy da esterińizge salamyn, – dedi Memleket basshysy.
Prezident ýtilizatsiialyq alym máselesine de toqtaldy.
– Ýtilizatsiialyq alym boiynsha barlyq qarajat memleket paidasyna túsedi dep sheshtik. Endigi másele – mólsherleme deńgeiin anyqtaý. Jumys toby osy máseleni qyzý talqylap jatyr. Birden aitaiyn, ýtilizatsiialyq alym qaita qaralady. Biraq shekten shyqpaǵan jón. Avtoónerkásipti damytýǵa jumsalǵan aqshany jelge shashýdyń, eski avtokólikterdi syrttan ákelip, qaldyqtan naryq ashýdyń qajeti joq. Ýtilizatsiialyq nemese tirkeý alymy túpki maqsat emes. Bastysy – tutynýshylar úshin avtokólikter men aýyl sharýashylyǵy tehnikasynyń qoljetimdiligin qamtamasyz etý. Óndirýshiler men distribiýterler tarapynan áreket bolady dep senemin, – dedi Qasym-Jomart Toqaev.
Prezident jaldamaly turǵyn úidi sýbsidiialaý jónindegi bastamasyn tezdetip júzege asyrý qajettigine de basa mán berdi. Bul bastama ótken jyly iske qosylýy kerek edi.
– «Otbasy bank» pen Tsifrlyq damý, innovatsiialar jáne aeroǵarysh ónerkásibi ministrligi sýbsidiia alatyndar men jyljymaityn múlikti jalǵa berýshiler tirkeletin arnaiy tsifrlyq platformany ázirleýge tiis. Azamattar ózderiniń qajettilikterine sáikes ákimdikter nemese qurylys kompaniialary aitqan jerden emes, ózderi qalaǵan jerden turǵyn úi tańdai alady. Áleýmettik jaǵdaiy nashar toptar úshin jalǵa alý shyǵynynyń 50 paiyzy mólsherindegi sýbsidiia memleketten tólenedi. Turǵyndar otbasylyq biýdjettiń artylǵan aqshasyn azyq-túlik, bilim alý, meditsina jáne taǵy basqa qajettilikterine jumsai alady. Osy júie boiynsha ótinimderdi qabyldaý merzimin biylǵy 1 mamyrdan keshiktirmeýdi tapsyramyn, – dedi Memleket basshysy.
Otyrys barysynda agroónerkásip keshenin damytý máselesine basa mán berildi.
Prezident sońǵy 5 jylda aýylsharýashylyǵyn damytýǵa 2 trillion teńgeden astam qarajat bólingenin eske saldy. Alaida, onyń aitýynsha, sýbsidiia qansha ósse de, bul salada aýyz toltyryp aitatyn ózgeris bolǵan joq.
– Sýbsidiia túpki iesine jetpei, orta jolda talan-tarajǵa túsýde. Tipti, aýyl sharýashylyǵyna esh qatysy joq salalar da onyń qyzyǵyn kórýde. Sońǵy jyldary Sybailas jemqorlyqqa qarsy is-qimyl agenttigi 960 qylmystyq is tergegen. Sonyń 54 paiyzy sýbsidiiany jymqyrýǵa qatysty bolǵan. Mysaly, jaiylymdyq jerlerdi sýlandyrýǵa 80 milliard teńge bólindi. Biraq, onyń teń jartysy jelge ushty. Osy jumysqa qajetti qural-jabdyqtyń baǵasy 2-3 ese artyq kórsetilgen. Tipti, kei jaǵdaida qarjyny qaǵaz júzinde igere salǵan, – dedi Qasym-Jomart Toqaev.
Memleket basshysy osy salany retke keltirýdi, agrarlyq salanyń tiimdiligin arttyrýǵa baǵyttalǵan sýbsidiialaýdyń jańa júiesin qurýdy tapsyrdy.
Budan bólek Prezident jerdi belgili bir tulǵalardyń menshigine ótip ketýine jol bermeý máselesine toqtaldy.
– Aýyl sharýashylyǵy ministrligi bir tulǵaǵa 98 myń gektarǵa deiin aýyl sharýashylyǵy jerlerin iemdenýge ruqsat beretin qaýly jobasyn ázirledi. Bul ólsheýsiz jer ielený quqyǵyn zańdastyrý áreketi siiaqty kórinedi, – dedi Qasym-Jomart Toqaev.
Úkimetke jer ýchaskeleriniń shekti kólemin anyqtaý úshin sarapshylar men ǵylymi institýttardyń qatysýymen jumys tobyn qurý tapsyryldy. Muny osy jyldyń 1 mamyryna deiin bekitý kerek.
Prezident energetika keshenin damytýǵa taǵy bir basym mindettiń biri retinde toqtaldy. Memleket basshysy byltyr osy salada bolǵan daǵdarysty eske saldy. Atap aitqanda dizel otynynyń, aviakerosinniń, suiytylǵan munai gazynyń, elektr qýatynyń tapshylyǵy baiqaldy.
Qasym-Jomart Toqaev elimizdiń energetikalyq qaýipsizdigi máselesin AES salý arqyly tez arada sheshý qajet dep sanaidy.
– Jaýapty tulǵalardyń atom stantsiiasyn salý máselesi jónindegi saýaldarǵa jaýap berýden nege jaltaratyndaryn túsinbeimin. Shyndyǵyn aitý kerek: eger taza atom energiiasy bolmasa, investitsiia tartpaq túgili, barlyq ekonomikadan da, aimaqtyq kóshbasshylyqtan da airylyp qalamyz. Bizge elektr qýaty, ásirese taza atom energiiasy asa qajet. Ekonomikalyq ahýaldan habary joq popýlisterdiń sózine ermeiik. Atom energetikasynyń mánin kásibi deńgeide túsindirý qajet, – dedi Prezident.
Prezident densaýlyq saqtaý máselesi jóninde aita kele, bul salanyń qarjyny kóp qajet etetinin atap ótti.
– Qolda bar qarjyny túgendep, basymdyqtardy qaita qaraý kerek. Bul – aldaǵy jobalarǵa, sonyń ishinde memleket pen jekemenshiktiń seriktestigi arqyly salynatyn 20 aýrýhanaǵa qatysty másele. Onyń árqaisysyna jumsalatyn shyǵyn qoldanystaǵy zamanaýi aýrýhanalardyń qunynan birneshe ese artyq. Mundai memleket pen jekemenshiktiń seriktestigi qajet emes, – dedi Memleket basshysy.
Qasym-Jomart Toqaev sózin túiindei kele, memleket pen biznes basshylyqqa alýǵa tiis qaǵidattardy aiqyndady.
– «Jańa Qazaqstandy» qurý úshin túsinikti ári ádil memlekettik saiasat júrgizilýi kerek. Bul saiasat sheneýnikterdiń jónsizdigine jol bermeidi. Básekege jáne tehnologiiaǵa negizdelgen ekonomikany qalyptastyrady. Sonymen birge, jeke menshikke, adamnyń quqyqtary men bostandyǵyna qol suǵylmaýyna zań ústemdigi arqyly kepildik beredi, – dedi Prezident.
Memleket basshysy bilik pen qoǵamnyń adal eńbek pen ádil yntalandyrý ideologiiasyn ustanýy qajet ekenin aitty. Bul ideologiia kompradorlar men ýaqyt ótkizip júrgenderdiń, masyldardyń ornyn almastyrýǵa tiis.
– Úkimetke shetelge zańsyz shyǵarylǵan qarajattardy jáne onda satyp alynǵan aktivterdi elimizge qaitarý joldary jóninde usynys ázirleýge 2 ai ýaqyt beremin, – dedi Prezident.
Sonymen qatar jiyn barysynda Premer-Ministr Álihan Smaiylov, Ulttyq bank tóraǵasy Ǵalymjan Pirmatov, «Samuryq-Qazyna» AQ basqarma tóraǵasy Almasadam Sátqaliev, Mańǵystaý oblysynyń ákimi Nurlan Noǵaev, Almaty oblysynyń ákimi Qanat Bozymbaev, Jambyl oblysynyń ákimi Berdibek Saparbaev, Almaty qalasynyń ákimi Erbolat Dosaev, Qyzylorda oblysynyń ákimi Gúlshara Ábdiqalyqova, Soltústik Qazaqstan oblysynyń ákimi Qumar Aqsaqalov sóz sóiledi.
Memleket basshysynyń sóilegen sóziniń tolyq mátinimen myna silteme arqyly tanysýǵa bolady.
