Túrkitildes memleketterdiń yntymaqtastyq keńesi beiresmi sammitinde Túrkistan Deklaratsiiasy qabyldandy, dep habarlaidy "Ult aqparat" Aqordanyń baspasóz qyzmetine silteme jasap.
2021 jylǵy 31 naýryzda «Túrkistan – túrki áleminiń rýhani astanasy» taqyrybynda Túrkitildes memleketterdiń yntymaqtastyq keńesiniń (budan ári–Túrki keńesi) beiresmi sammiti beinekonferentsiia arqyly ótti.
Qazaqstan Respýblikasynyń Prezidenti Qasym-Jomart Toqaevtyń tóraǵalyǵymen ótken kezdesýge Qazaqstan Respýblikasynyń Tuńǵysh Prezidenti-Elbasy, Túrki keńesiniń Qurmetti Tóraǵasy Nursultan Nazarbaev, Ázerbaijan Respýblikasynyń Prezidenti Ilham Áliev, Qyrǵyz Respýblikasynyń Prezidenti Sadyr Japarov, Túrkiia Respýblikasynyń Prezidenti Redjep Taiip Erdoǵan, Ózbekstan Respýblikasynyń Prezidenti Shavkat Mirziioev, Túrikmenstan Prezidenti Gýrbangýly Berdymýhammedov jáne Majarstannyń Premer-Ministri Viktor Orban, sondai-aq Túrki keńesiniń Bas hatshysy Baǵdat Ámireev qatysty.
Túrki keńesi memleketteriniń basshylary
Kóktemgi kún men túnniń teńelýine sáikes keletin, tabiǵattyń jańarýy men jańa ómirdiń bastalýyn bildiretin Naýryz meiramyn atap ótip;
Ázerbaijan Respýblikasyn, Qazaqstan Respýblikasyn, Qyrǵyz Respýblikasyn, Ózbekstan Respýblikasyn jáne Túrikmenstandy aldaǵy táýelsizdiktiń 30 jyldyǵynyń qaita qalpyna keltirilýimen quttyqtap jáne 1991 jyly túrkitildes memleketterdiń táýelsizdigin alǵashqy bolyp moiyndaǵany úshin Túrkiia Respýblikasyna alǵys bildirip;
Sońǵy onjyldyqtarda túrkitildes memleketter qol jetkizgen aitarlyqtai saiasi jáne áleýmettik-ekonomikalyq progressti atap kórsetip, Túrki álemindegi kópjaqty qarym-qatynastardyń damýyn joǵary baǵalap jáne túrki memleketteri arasyndaǵy yntymaqtastyqty odan ári tereńdetýge nyq beiildilik tanytyp;
Áskeri okkýpatsiiadan Ázerbaijan Respýblikasy aýmaǵynyń azat etilýin joǵary baǵalap jáne Armeniia-Ázerbaijan janjalynyń aiaqtalýyn qoshemettep;
Túrki álemindegi berik aýyzbirshilikti barynsha tyǵyz yntymaqtastyq úshin uzaq merzimdi paiymdar men maqsattar qoiýǵa jáne strategiialyq baǵdardy tujyrymdaýǵa bel bailaǵandyǵyn rastai otyryp;
Túrki keńesiniń qurylǵannan bergi qundy jetistikterin atap ótip jáne onyń túrki álemindegi integratsiialyq úderisterdi qamtamasyz etýdegi rólin arttyrýǵa jáne túrki áleminiń qundylyqtary men múddelerin óńirlik jáne halyqaralyq arenada odan ári ilgeriletýge nietti ekenin rastai otyryp;
Halyqtarynyń igilikterine beibitshilik, turaqtylyq, qaýipsizdik pen gúldenýine úles qosý quraly retinde kópjaqty ekonomikalyq yntymaqtastyqtyń mańyzdylyǵyn atap ótip;
Kúlli Túrki álemi halyqtarynyń birigýindegi Túrkistan qalasynyń rýhani mańyzdylyǵyn moiyndap;
Qoja Ahmet Iassaýi islam qundylyqtaryn nasihattaityn túrki mektebiniń negizin qalaǵan jáne búkil túrki áleminde filosofiianyń damýyna zor yqpal etken kórnekti jáne rýhtandyrýshy tulǵa retinde qaldyrǵan murasyn joǵary baǵalap;
Túrkitildes memleketterdiń yntymaqtastyq keńesin qurý týraly Nahchyvan kelisimi aiasynda Uiymǵa múshe memleketterdiń shoǵyrlandyrylǵan ustanymyn ázirleý maqsatynda Túrki áleminiń múddelerin qozǵaityn óńirlik jáne halyqaralyq máseleler boiynsha konsýltatsiialardy jalǵastyrýdyń mańyzdylyǵyn atap ótip.
Tómendegiler týraly málimdedi:
1. Túrkistan qalasyn Túrki áleminiń rýhani astanasy dep jariialady. Bolashaqta rotatsiialyq negizde Túrki áleminiń ózge de áigili kóne shaharlaryna osy ispettes mártebe berýge múmkin bolatyny týraly kelisti jáne Hatshylyqqa Múshe memlekettermen birlese atalǵan másele boiynsha erejeni 2021 jyly kúzde Túrkiiada ótetin Túrki keńesiniń 8-shi sammitiniń qarsańynda Syrtqy ister ministrleri keńesiniń qabyldaýy úshin ázirleýdi tapsyrdy;
2. Qazaqstan Respýblikasynyń Tuńǵysh Prezidenti-Elbasy, Túrki keńesiniń Qurmetti Tóraǵasy Nursultan Nazarbaevtyń Túrki keńesiniń ataýyn ózgertý jónindegi bastamasyn qoldady jáne Syrtqy ister ministrleri men Hatshylyqqa 2021 jyly kúzde Túrkiiada ótetin Túrki keńesiniń 8-shi sammitine qol qoiý úshin tiisti qujattardy ázirleýdi tapsyrdy;
3. Hatshylyqqa «Túrki áleminiń keleshegi-2040» jáne «Túrki keńesiniń 2020-2025 strategiiasynyń» alǵashqy jobalaryn daiyndaǵany úshin alǵys bildirdi jáne múshe memleketterdiń tiisti organdaryna ózderiniń tiisti ulttyq ishki rásimderi sheńberinde Túrkiiadaǵy kelesi sammitte bekitý múmkindigi maqsatynda olardy Hatshylyqpen birlesip daiyndaýdy tapsyrdy;
4. Ázerbaijan Úkimeti jáne halqymen birge qaqtyǵystardan zardap shekken aýmaqtardy ońaltý, qalpyna keltirý jáne qaita biriktirýge olardyń kúsh-jigerine niettestigin bildirdi jáne bir-biriniń egemendigi, aýmaqtyq tutastyǵy men halyqaralyq tanylǵan shekaralarynyń myzǵymastyǵyn ózara qurmetteý jáne moiyndaý negizinde Armeniia men Ázerbaijan arasyndaǵy qarym-qatynastardyń qalypqa kelýin qoldady;
5. Túrki keńesine qol jetimdi úlken maqsattar qoiýǵa, strategiialyq mańyzy bar óńirlik jobalardy, atap aitqanda kólik, keden, energetika jáne infraqurylym salasyndaǵy jobalardy qolǵa alýǵa jáne júzege asyrýǵa múmkindik berý úshin ekonomikalyq baǵyttyń mańyzdylyǵyn atap ótti;
6. Ataqty aqyn jáne memleket qairatkeri Álisher Naýaidiń túrki halqyna sińirgen eńbegin, Túrki áleminiń ádebieti, óneri, áleýmettik-ekonomikalyq, ǵylymi jáne mádeni ómiriniń damýyna qosqan úlesin baǵalap, sondai-aq osy jyly onyń 580 jyldyq mereitoiynyń keńinen atap ótilýimen bailanystyra otyryp, Túrki keńesi aiasynda Álisher Naýai halyqaralyq syilyǵyn taǵaiyndaýǵa kelisti;
7. Túrki áleminiń ádebieti, óneri, ǵylymy men mádenietiniń damýyna úlken úles qosqan Túrki áleminiń asa kórnekti aqyndary, oishyldary men memleket qairatkerlerine Júsip Balasaǵunnyń 1005 jyldyq, Nizami Giandjeýidiń 880 jyldyq, Iýnýs Emre men túrik tiliniń jyly, Álisher Naýaidiń 580 jyldyq, Jambyl Jabaevtyń 175 jyldyq, Álihan Bókeihannyń 155 jyldyq jáne Hýsein Karasaevtyń 120 jyldyq mereitoilaryn atap ótý úshin múshe memleketterdiń tiisti organdaryna Túrki yntymaqtastyq uiymdarymen birlese otyryp kelisilgen is-sharalar ótkizýge tapsyrma berdi;
8. Sońǵy Sammit ótken ýaqyttan beri Túrki keńesi Hatshylyǵynyń qyzmetindegi mańyzdy jetistikterdi joǵary baǵalady.
Memleket basshylary Qazaqstan Respýblikasynyń Tuńǵysh Prezidenti-Elbasy, Túrki keńesiniń Qurmetti Tóraǵasy Nursultan Nazarbaevqa Túrkistan beiresmi sammitin ótkizý bastamasy úshin jáne Qazaqstan Respýblikasynyń Prezidenti Qasym-Jomart Toqaevqa osy kezdesýde talqylaýlardy nátijeli qorytyndylarǵa keltirgeni úshin tereń alǵys bildirdi.
2021 jyly 31 naýryzda beinekonferentsiiada ázerbaijan, qazaq, qyrǵyz, túrik jáne ózbek tilderinde qabyldandy.
