Búkil álemde terroristik shabýyldar bolǵan kezde, biz adamzatqa arnalǵan osy jahandyq qaýipten aýlaq bolamyz dep sený qisynsyz bolar edi. Sondyqtan, egemendi memleket qurylýynyń alǵashqy kúnderinen bastap ulttyq qaýipsizdik organdary bul máseleni sheshýge baǵyttalǵan. Ulttyq qaýipsizdik komiteti álemniń barlyq jetekshi barlaý organdarymen óte jaqsy bailanysta – bul yntymaqtastyq aiasynda aqparat almasý. Sonymen qatar, táýelsizdik jyldarynda Ulttyq qaýipsizdik komitetiniń ártúrli elderdegi áriptesterimen tyǵyz qarym-qatynasy jáne issaparlar barysynda kóptegen tájiribe jinaqtaldy.
Terrorlyq shabýyldar «arnaiy qyzmetter úshin kútpegen jait boldy» dep aitý durys emes. Olardy sáikestendirý boiynsha jumys eshqashan toqtaǵan emes. Terroristik aktilerdi anyqtaý jáne jolyn kesý mindetterin barlyq elderdiń arnaiy qyzmetteri árqashan qarsy aldy.
Táýelsizdik alǵannan beri terrorizmnen qorǵaýdy qamtamasyz etý boiynsha jumys júrgizilip keledi jáne munyń dáleli - alǵashqy on jyl ishinde terrorizmge qarsy negizgi zańdar qabyldandy.
«Dástúrli emes dinder» degen tirkes belgili bir birlestikterdi týdyrady. Bul jerde «destrýktivti aǵymdardyń nemese jalǵan dinderdiń jaqtaýshylary» dep aitý aqylǵa qonymdy bolar edi. «Múmin» degen sóz, dinge qaramastan, «aǵartylǵan, rýhaniiatty, jaqsylyq jasaý» degendi bildiredi, kerisinshe ziiandy, shyǵaratyn, jaǵymsyz, óreskel jáne óz kózqarastarymen bólispeitin adamdardy aiyptaidy - buny aldaý men aila-sharǵy jasaý ońai.
Kez kelgen soǵystyń artynda ekonomikalyq múddeler, resýrstar úshin soǵys tur. Adamzat tarihy jek kórýshilik sezimin oiatý úshin azamattardyń dini sezimderi bolǵan kezde kóptegen mysaldardy biledi. Bul keshegi katolitsizm men pravoslavie, búgingi islam. Búkil álemdik dinderdiń negizderiniń negizi - kórshini súiý, izgilik.
Eger biz dál sol Siriiada Eýropaǵa gaz qubyry úshin soǵys júrip jatyr desek, onda eshkim ólmeidi, biraq eger bul olarǵa kápirlerge nemese dúniejúzilik terrorǵa qarsy soǵys dep aitsańyz, zeńbirek jemi mol bolady.
Biz birqatar ekstremistik jáne terroristik uiymdarǵa tyiym salatyn sot sheshimderin qabyldadyq. Olardyń tizimi Ulttyq qaýipsizdik komitetiniń saitynda da, Terrorizmge qarsy komitettiń saitynda da bar. Olardyń qataryna «Tabligi Djamaat», «Hizb-ýt-Tahrir» jáne destrýktivti ideologiiany júrgizetin basqa uiymdar kiredi. Máselen, olar elimizdiń konstitýtsiialyq qurylysyn ózgertýge tyrysady.
Qazirgi ýaqytta psevdo-salafittik aǵym qaýip tóndiredi. Endi «arab motivteri» qazaqstandyqtardyń kelbeti kórine bastady. Bul bizdiń mádenietimizge jáne ǵasyrlar boiy qalyptasqan ómir saltyna múldem jat nárse.
Sońǵy kezde «shabýyldy Ortalyq Aziianyń týmasy jasady» degen sózdi jii esti bastadyq. Bizdiń kópshiligimiz óz otbasylaryn jailap tamaqtandyrý úshin tynymsyz eńbek etetin qarapaiym adamdar bolǵandyqtan, bul tujyrym jaǵymsyz. Nemese bul sebep - aimaqtaǵy elderdiń áleýmettik-ekonomikalyq jaǵdaiynda ma?!
Rasynda kimniń turaqty jumysy bar, kim jumyspen ainalysady, rýhani izdenisterge ýaqyt joq. Sonymen birge, bizdiń ulttyq ideia men ideologiialyq bilimniń bolmaýy rýhani bos oryndy qalyptastyrady, ol mindetti túrde toltyrylady. Bul ýaqytta, ókinishke qarai, kez kelgen jaǵdaida teris. Al qiyn áleýmettik-ekonomikalyq jaǵdai jaǵdaidy odan saiyn kúsheitip, áleýmettik narazylyqtyń ártúrli formalaryna, sonyń ishinde destrýktivti dini ideologiiany qabyldaýǵa alyp keledi.
Bir mysal - Izrail. Ol álemniń saiasi kartasynda paida bolǵannan bastap, únemi jaýyngerlik daiyndyq kúiinde boldy. Kóptegen jyldar boiy el aýmaǵynda bir de bir terroristik akt jasalǵan joq. Izraildiń qaýipsizdik júiesin álemniń barlyq barlaý qyzmetteri zertteidi, biraq jetistiktiń basty kriteriii - jalpyulttyq qoldaý.
Osy oraida búginde qazaqstandyqtar terrorizmge qarsy birlesip jumys isteý úshin qaýipsizdik kúshteriniń kómegine júginýge qanshalyqty daiyn degen zańdy suraq týyndaidy.
Mamandardyń aitýynsha, ókinishke qarai, daiyn emes. Bizdiń otandastarymyz «azamattyq-quqyqtyq jaýapkershilik» túsinigin damytqan joq. Nelikten Batysta terroristik áreket aimaqtarynan migranttardyń kóp kelýine qaramastan, lańkestik shabýyldar sany bizdikinen birneshe ese az? Sebebi árbir azamat kez-kelgen kúdikti oqiǵa týraly bilikke habarlaýdy óziniń mindeti dep sanaidy. Keńes stereotipteri biz úshin áli de jumys isteidi.
Qoǵamdyq narazylyq mádenieti Qazaqstanda qaita jandandy. Biz «seks», «aqparattanýshy», «alaiaq» bolýdan qorqamyz. Sizdiń úiińizge lańkestik áreketten nemese esirtkini asyra paidalaný nemese qylmysker tonaý saldarynan qaitys bolǵan týysqanyńyz retinde qiyndyqtar týyndasa, kimdi kinálaýǵa bolady?
Qazaqstandaǵy terroristik aktilerdi sanaý 2011 jyldan bastaldy. Osy jyldar ishinde Qazaqstanda 14 terroristik shabýyl boldy - nátijesinde 90 adam, onyń ishinde quqyq qorǵaý organdarynyń qyzmetkerleri de qaza tapty. Tek 2016 jyldyń eki aiynda Aqtóbe men Almatydaǵy terroristik shabýyldar kezinde 37 adam qaza tapty.
2016 jyldyń 18 shildesinde Almatyda terroristik akti jasaǵan Rýslan Kúlekbaevtyń esimi jalpy zat esimge ainalyp, «qan», «qorqynysh» jáne «qorqynysh» sózderin biriktirdi.
Úsh jyl buryn eki aidyń ishinde Aqtóbe men Almatyda terroristik aktiler oryn aldy. Arnaiy operatsiialar kezinde arnaiy qyzmetter joiǵan beibit turǵyndardyń ólimine ákep soqtyrǵan qasiretti qylmystardy jasaýshylardyń bir bóligi aýyr jazany ótep jatyr.
2014 jyldan bastap qaýipsizdik qyzmeti 78 terroristik aktiniń aldyn aldy. Eger statistikany odan ári jalǵastyratyn bolsaq, byltyrǵa deiin terroristik áreket aimaǵynan 125 adam oraldy, olardyń 57-si sottaldy. Sonymen qatar, kúmándi teologiialyq mektepterden 384 stýdent qaitaryldy. Olardyń basym bóligi Túrkiia, Egipet, Iordaniia, Saýd Arabiiasy jáne Pákistannyń jartylai zań mektepterinen.
Bolashaqta zańnama jetildirile bastaidy. Sonymen qatar, Ulttyq qaýipsizdik komitetiniń birqatar bastamalary, mysaly, agenttik, sodan keiin Din isteri ministrligin qurýda kórinedi. Qazir Antiterrorlyq ortalyqtyń (vedomstvoaralyq qurylym) qamqorlyǵymen respýblikanyń barlyq memlekettik organdary ekstremizm men terrorizmge qarsy kúresýmen ainalysady. Sondai-aq, Qazaqstan Qaýipsizdik Keńesiniń sheshimimen memlekettik jáne jergilikti atqarýshy organdardyń jaýapkershilik salalary bólingen. Terrorizmge qarsy komissiialar quryldy, olardy aimaqtyq qaýipsizdik jáne memlekettik organdar úilestiredi.
Osy oraida esterińizge sala keteiik, azamattardy yntalandyrý maqsatynda 2016 jylǵy 9 qarashada úkimettiń «Terrorizm aktisiniń aldyn alýǵa nemese jolyn kesýge kómektesetin aqparat úshin syiaqy belgileý jáne tóleý erejelerin bekitý týraly» qaýlysy qabyldanǵan bolatyn.
Eger jaqyndap kele jatqan qylmys týraly aqparat terroristik aktiniń aldyn alýǵa kómektesetin bolsa, onda ol ada 1,5-ten 2,5 mln. teńgege deiingi mólsherde materialdyq yntalandyrý ala alady.
Terrorizmge qarsy komitettiń saitynda siz osy jaǵdaidaǵy minez-qulyq týraly aqparatty taba alasyz. Basty keńesterdiń biri - terroristik akt shyqqan jerden tez arada ketip, oqiǵa týraly politsiiaǵa dereý habarlaý.
Eger adamdar terrorlyq akt týraly aqparat bolsa, zańsyz mazmun nemese tyiym salynǵan ádebietterdi taratý faktisi týraly kýáger bolsa, 110 – Qazaqstan Respýblikasy Ulttyq qaýipsizdik komitetiniń Terrorizmge qarsy qyzmeti, + 7-701-022-20-30 – Terrorizmge qarsy komitettiń senim telefony (WhatsApp) nómirler boiynsha habarlaslary kerek. Bul adamnyń óziniń jáne ainalasyndaǵylardyń qaýipsizdigi úshin asa mańyzdy.
Indira Sátim
