Syrtqy jáne ishki naryqtardaǵy oqiǵalar men olardyń teńgeniń álsireýine tigizgen áseri týraly Ulttyq banktiń Monetarlyq operatsiialar departamenti direktory Nurjan Tursynhanov aityp berdi.
- Sońǵy ýaqytta ulttyq valiýta baǵamynyń tómendegenin baiqap otyrmyz. Bundai serpin nege bailanysty?
- 7 sáýirdegi birjalyq saýda-sattyqta ulttyq valiýta keshegi saýda- sattyqtyń ortasha baǵamynan 0,37%-ǵa álsirep, bir dollar úshin 430,80 – 430,85 teńge aralyǵynda saýdalanady. 30 naýryz – 7 sáýir aralyǵyndaǵy kezeńde ulttyq valiýtanyń aiyrbastaý baǵamy 6,8 teńgege nemese 1,6% tómendedi.
Qazaqstan valiýtasynyń álsireýi – negizgi faktorlardyń biri – munai baǵasy men Resei rýbliniń serpini sanalatyn syrtqy jáne ishki faktorlardyń yqpaly aiasynda bolyp otyr.
Ótken aptanyń basynan beri Brent surypty munai baǵasy 4,1%-ǵa tómendedi. Birqatar Eýropa elderindegi karantin shekteýleri kúsheiip turǵan tusta munai naryǵyndaǵy usynystyń suranystan áleýetti asýyna bailanysty teńgerimsizdik táýekelderi áli de bolsa saqtalyp otyr. Germaniiada, Avstriiada jáne Frantsiiada kúrdeli epidemiologiialyq jaǵdai qalyptasty, onda aýrýhanaǵa jatqyzylǵandar sany kúrt ósip ketti.
Aliansqa qatysýshy elder aldaǵy 3 ai ishinde óndirý kvotasyn táýligine 1,15 mln barrelge ulǵaitý týraly sheshim qabyldaǵan 1 sáýirdegi otyrys qorytyndysy boiynsha OPEK+ sheshiminen keiin munaidyń qubylmalylyǵy údei tústi. Sonymen qosa, Saýd Arabiiasy munai óndirýdi táýligine 1 mln barrelge erikti túrde qysqartýdan bas tartty. Naryqqa usynysty keiinnen ulǵaita otyryp, Irannan sanktsiialardy áleýetti alyp tastaý jáne AQSh-tyń taqtatas sektoryndaǵy burǵylaý qondyrǵylary sanynyń ósýi de munai baǵasyn belgileýge qysym kórsetip otyr.
Import boiynsha basty saýda áriptes – Resei rýbliniń ósip kele jatqan geosaiasi, sanktsiialyq táýekelder jáne sheteldik investorlardyń rýbldik obligatsiialardan bas tartýy aiasynda aiyrbastaý baǵamynyń kúrt álsireýi – teńgege jasalǵan qysymnyń qosymsha faktory boldy. Rýbl ótken jyldyń qarashasynan bastap alǵash ret bir dollar úshin 78 rýblden asyp, damýshy elderdiń valiýtalary arasynda nashar serpinin kórsetti. Rýbldiń aitarlyqtai álsireýi sońǵy kúnderi Ýkrainanyń ońtústik shyǵysyndaǵy jaǵdaidyń shielenisýi aiasynda boldy. Nátijesinde, ótken aptanyń basynan bastap Resei rýbliniń baǵamy 3%-ǵa derlik tómendedi.
Resei memlekettik obligatsiialaryndaǵy beirezidentterdiń úlesi 2015 jylǵy tamyzdan bastap alǵash ret 20%-dan tómendedi, bul sanktsiialar qaýpine bailanysty sheteldik investorlardyń jańa shyǵarylymdarǵa qatyspaýyna bailanysty. Sonymen qatar, RF Qarjy ministrligi biýdjet qaǵidalary aiasynda valiýtalardy satyp alý kólemin biyl eń joǵary kólemge deiin ulǵaitady. 7 sáýirden 7 mamyrǵa deiingi kezeńde biýdjet qaǵidalary boiynsha valiýta satyp alýǵa 185,7 milliard rýbl baǵyttaý josparlanyp otyr, bul – 2,4 milliard AQSh dollaryna teń.
Jalpy alǵanda, damýshy elderdiń valiýtalary AQSh MBQ kiristiliginiń ósýine jáne epidemiologiialyq ahýaldyń nasharlaýy tóńiregindegi belgisizdiktiń kúsheiýine bailanysty qysymnyń yqpalynda qaldy. Sonymen birge, infliatsiianyń jyldamdaýyn kútý jáne jekelegen damýshy elder boiynsha erekshe kútilmegen ózgerister monetarlyq saiasatty jeńildetý tsikliniń aiaqtalýyna ákeledi.
Syrtqy faktorlarmen birge teńge baǵamyna qysym jasaýǵa yqpal etetin ishki faktorlar da bar. Iskerlik belsendilik indeksiniń kórsetkishi
2020 jyldyń basynan beri alǵash ret 50 sheginen asyp, naýryzda 50,6 bolyp oń kórsetkishke ótti. Iskerlik belsendiliktiń qalpyna kelýi kásiporyndardyń operatsiialyq jáne investitsiialyq qyzmeti aiasynda shetel valiýtasyna suranystyń ósýine yqpal etedi.
Sonymen qatar sáýirdiń basynan bastap Qazaqstan kompaniialary ishinara aktsionerler konvertatsiialaityn jáne valiýta naryǵynda qosymsha suranysqa ie dividendterdi tóleýge kiristi.
Ózgermeli aiyrbastaý baǵamy jaǵdaiynda ulttyq valiýta burynǵydai eń aldymen irgeli faktorlardyń yqpalynda qalyp otyr.
