GSB UIB biznesti taldaý ortalyǵynyń direktory, ekonomist Maqsat Halyq keiingi kúnderi teńgeniń dollarǵa qatysty baǵamynyń nyǵaiýyn ýaqytsha qubylys dep sanaidy. Sarapshy mundai paiymynyń mánin túsindirdi, dep habarlaidy QazAqparat.
Ekonomistiń aitýynsha, teńge baǵamynyń keiingi kúnderi Resei Federatsiiasyna sanktsiia salynbai turǵan kezdegi deńgeiinen de joǵary bolýyna birneshe faktor qatar áser etip otyr.
«Teńgemizdiń quny artýynyń faktory Ulttyq qordan túsip jatqan aýdarymdardyń bolýy dep aitýshy edim. Eń negizgi faktor - osy. Ulttyq qordan túsetin aýdarymdardy arttyramyz degen sheshim qalai shyqty, sodan bastap teńgemizdiń quny arta bastady. Ár ai saiyn 1 mlrd dollarǵa jýyq qarajat elimizge aýdarylyp jatyr. Onyń bári qor naryǵy arqyly ótedi, sol qarajatqa teńge satyp alynady. Onyń bári túptep kelgende dollarǵa degen ishki tapshylyqty joiady. Osylaisha teńgeniń quny artady», - deidi sarapshy.
Ǵalym Ulttyq banktiń teńge interventsiiasy týraly málimdemelerine qatysty da óz paiymyn aitty.
«Ulttyq bank sáýir aiynda interventsiia jasap otyrǵan joqpyz dep málimdeme jasady. Al naýryz aiynda 1 mlrd dollarǵa jýyq interventsiia bolǵan edi jáne Ulttyq qordan 800 mln dollarǵa jýyq qarajat aýdarym jasaldy. Sonda naýryz aiynda teńgemizdi turaqtandyrý úshin 1,7 mlrd dollardan astam qarajat jumyldyryldy. Endi ár ai saiyn Ulttyq banktiń altyn-valiýta qorynan interventsiiaǵa artyq aqsha jumsalmasa da, Ulttyq qordan aqsha aýdarylyp jatyr. Bul teńgemizdiń qunyn arttyratyny sózsiz. Bazalyq paiyzdyq mólsherlemeniń ulǵaiýy da teńgeni nyǵaitady. Óitkeni teńgedegi depozitterdiń quny artady, azamattar teńgedegi depozitterge kóbirek aqsha aýdarady. Ol da teńgemizge degen suranysty belgili bir dárejede arttyrady», - dep qosty Maqsat Halyq.
Ekonomistiń sózine qaraǵanda, Resei rýbliniń quny artqany da teńge baǵamyna ýaqtysha bolsa da oń áser etip tur.
«Onyń negizgi sebebi – Resei Ulttyq bankiniń rýbldiń qunyn qolmen, kúshtep arttaryp otyrǵan saiasat. Reseige munai satýdan milliardtaǵan dollar túsip jatyr. Ol qarajatqa Resei úkimeti ózderine qajetti tehnikany, avtoóndiriske qajet qosalqy bólshekterdi, ǵarysh, kompiýter tehnologiialaryn syrttan satyp ala almai otyr. Qazir eshkim Reseige ondai taýaryn satyp jatqan joq. Osy turǵydan ol qarajattyń bári Reseige jinaqtalyp jatyr da, rýbldiń ýaqytsha qundy bolý fazasy oryn alyp tur. Ol da teńgemizdiń qundy bolýyna áser etedi», - dedi sarapshy.
Sondai-aq, ol munai baǵasynyń bir barreli 100 dollardan asyp turýy da teńgeniń qunyn arttyryp jatyr.
«Kaspii qubyr konsortsiýmyndaǵy qiyndyqtar kezinde jaǵdai túsiniksiz bolatyn. Qubyrdaǵy jóndeý jumystary bitýge jaqyn degen aqparattyń shyǵýy da teńgemizdiń, eksporttyq áleýetimizdiń biyl oń sipatta bolatynyn kórsetip, teńgemizge biraz qun berip tur. Meniń oiymsha, bul ýaqytsha. Sebebi Resei rýbli turaqty bolyp qalady degen naqty alǵyshart joq. Reseige báribir munaidan kelgen dollar arqyly syrtqy qaryzynyń esebin júrgizý kerek. Ázirge Resei biligi syrtqy qaryzdy rýblmen qaitaramyz dep minez kórsetip otyr. Biraq álem qaýymdastyǵy ondai qadamǵa barmaidy, defolt jariialaýy múmkin. Sondyqtan jazǵa qarai Reseige salynǵan sanktsiialardyń saldaryn kóremiz. Taǵy da bir másele bar. Jazǵa qarai, jalpy osy jyldyń ishinde dollardyń indeksi kóterilip jatyr. Federaldyq rezerv júiesi 4 mamyrda dollardyń kilttik paiyzdyq mólsherlemesin ósirdi. Jyl boiynda taǵy da ósiredi. Demek, dollardyń qymbattaýy bastaldy. Álemde ózge valiýtalar dollarǵa qatysty qunyn joǵaltyp jatyr. Osy turǵydan kelgende uzaq merzimde teńgemizge belgili bir dárejede syn-qater, qysym bolady degen sóz», - dep túiindedi Maqsat Halyq.
