Ótken kún tarihqa ainalady. Keler kún ótken kúnniń ótkelderine qaraidy. Ýaqyt deitin ámirshiniń buiryǵynan taǵdyr-talaiymyzdyń da alystap kete qoimasy anyq. Ushsa suńqardyń qanaty talatyn, shapsa tulpardyń tuiaǵy tozatyn uly dalamyzdyń árbir belesi, qyrqasy, jotasy, beli uly tarihymyzdy bolmysyna kóshirip alǵan suńǵylalar. Kemerin buzyp aqqan ózenderdiń joiqyn minezi, ózgeshe aral siiaqtanyp sipattalatyn kólderdiń kelbeti ýaqyttyń ár aǵystarynan qalǵan estelikter. Adamzatqa ortaq qundylyqtar qazaq halqyna da ortaq. Sondyqtan, adamzattyń muńy bolyp esepteletin dúnielerdiń barlyǵy da bizge tán.
Sonaý ǵasyrlarda «Qairan da meniń Edilim» dep bozdap kóshken halyqtyń, «Elim-ailap» eńiregen eldiń boiyndaǵy osy bir qaisarlyq, márttik ýaqyttyń túrli tolqýlarynan buzylǵan joq. Qaita ózime ǵana emes, ózgege de bolsyn deitin bekzat minezdiń maǵynasy odan ári arta tústi. Taǵdyrdyń tar jol, taiǵaq keshýinde ózin joǵaltpaǵan, kerisinshe ýaqyttyń aǵysyna qarsy júrip, ózin shyńdai túsken qazaqtyń qanyndaǵy qasiet qasterleýge laiyq.
Uly qazaq dalasy alýan túrli uly oqiǵalardyń mekeni. Tutas adamzat tarihynyń shejireli ózegi. Barlyq tylsymdy taǵdyrynan ótkerip, barlyq qupiiany boiyna sińirgen qunarly topyraq tektilerdi týdyrdy. Adamdyqty as ishkenmen ǵana emes, arman keshkenmen ólsheitin bizdiń babalardyń armany uly boldy. Ózim degenge ózegin sýyryp berýge daiyn tulǵalarymyzdyń tektiligi tarihqa úlgi. Keshegi ker zamanda ózi jylap júrse de, ózgeni jubatqan qazaqtyń qamqorlyǵy erlikpen birdei edi. Taǵdyrdyń jazýymen jazyqty bolǵan ózge ult ókilderi qazaq jerine kelgende, olardy tórine shyǵaryp, aldyna asyn qoiǵan, qurmetti qonaǵy sanaǵan jurttyń jasyq bolmaǵany taǵy belgili. Ózi taǵdyrdyń tepkisinde júrip, ózgeni ózegine teppegen bul danalyqty dál basyp sipattaý da qiyn. Malyn emes, aryn biik qoiatyn qazaqtyń ejelgi qasietinen talai tulǵalar tektilik tuǵyrynda qalyptasty. Búginde Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń júrgizip otyrǵan saliqaly saiasaty qazaqty táýelsizdik dáýirindegi jarqyn jolǵa bastady. Ata-babalarymyzdan kele jatqan qasiet Elbasy saiasatynda da kórinis tapty. Táýelsizdiktiń tutas tarihynda jańa dáýir bastaldy.
Elbasynyń balalyq shaǵyn beineleitin «Balalyq shaǵymnyń aspany» filminde mynadai bir kórinis bar. Sol bir qiyn-qystaý kezeńde turmysy jupyny aýylǵa kelgen ózge ult ókilderin Ábish qariia úiine panalatady. Bul kezde qai qazaqtyń tirshiligi máz edi. Kimniń meimanasy tasyp, shekesi shylqyp otyr edi. Biraq, adam balasy adamdyǵyn kórsetýi úshin, kisiligin tanytýy úshin júrektiń keńdigi ǵana jetedi eken. Qazaqtyń janashyr bir perzenti retinde Ábish aqsaqal olardyń kúiin túsinip, kómegin beredi. Taǵdyr talqysyna ushyraǵan balalarynyń mańdaiynan sipap, ákelik qamqorlyǵyn kórsetedi. Bul niettiń túzýligimen, júrektiń keńdigimen bolǵan nárse. Dalanyń danalyǵyn boiyna sińirgen kóregendiktiń kórinisi. Úlken júrekti ákeniń osy bir ulaǵatyn bala Sultan kóredi. Keiinnen Sultan er jetip, el isine aralasa bastaǵan shaǵynda da abzal ákeniń bul ósieti aldynan shyqty. Al, memlekettiń tizginin qolyna alǵan tusta da bala kúninde kórgen bul kórinis kemeldenip, kemeńgerlikke ulasty. Qazaqtyń «Uiada ne kórseń, ushqanda sony ilesiń» degen ataly sózi tekke aitylmaǵan. Árbir adam urpaǵyna saliqaly, saýatty tárbie berý úshin sózimen de, isimen de jarqyn úlgi kórsetýi tiis. Kisiniń aldyn kese ótpeitin kisilik, adamnyń taǵdyryna qiianat jasamaityn adaldyq sekildi qasietterdiń barlyǵy da sonda urpaǵynyń boiynan tabylady. Nursultan Ábishulynyń bala kúninde kórgen bul qymbat kórinisteri qazaq halqynyń baqytty ǵumyr keshýi jolynda, táýelsizdiginiń máńgilik bolýy jolynda paidaǵa asty. Qashanda áke balaǵa synshy. Keibir ónegeli nárseni balasynyń oi qorytyp, aqyl alýy úshin de jasaidy. Al esti bala, halyqtyń qamyn oilaýǵa tiisti bala shákirt muny mindetti túrde óziniń boiyna sińiredi. Nursultan Nazarbaevtyń ónegeli ómir jolynda Ábish qariianyń orny erekshe.
«Áke kórgen oq jonar» deidi qazaq. Qalyń halyqtyń qamyn jeitin ul úshin áke ulaǵaty sol táýekeldiń bastaý kózi. Qainar bulaǵy. Urpaqtyń sanasynda qalyptasatyn ult taǵdyryna qatysty sýret. Negizgi tárbie báribir ulttan alys ketpeidi. Sol tárbie iesiniń ómirlik qundylyǵy adam, adamnyń ómiri bolyp qala bermek. Nursultan Nazarbaev Qazaqstanda turatyn ózge ult ókilderine qamqorlyq kórsetý arqyly ana tilimizdiń, salt-dástúrimizdiń mártebesin arttyryp keledi. Ata-babalarymyzdan qalǵan qundylyqtardy dáriptep otyr. Elbasynyń jalpy adam qundylyǵy týraly oilary álemge áigilendi. Ult kóshbasshysynyń Abaidyń «Adamzattyń bárin súi, baýyrym dep» kontseptsiiasyna sai saiasat júrgizýi halqymyzdyń darhandyǵyn, keńpeiildiligin kórsetedi. Elimizde turyp jatqan túrli ult ókilderiniń de Nursultan Ábishulyna degen alǵysy sheksiz. Jer álemdegi jalǵyz Otanymyz Qazaqstan dep bilgen olar talai ýaqyttan beri qazaqtyń rýhynda tárbielendi. Qazaqsha oilap, qazaq tilinde sóilep keledi.
Jalpy, adam qundylyǵy álemde birinshi orynda bolýy tiis. Túrli bailyqtyń kózderi adam ómiriniń janynda eshteńe de emes. Sondyqtan, jappai iadrolyq qyryp-joiýdan bas tartyp, álemdi qarýsyzdandyrý máselesi ózekti. Álemdi qarýsyzdandyrýdy birinshi bolyp qoldap, iadrolyq qarýdan sanaly túrde bas tartqan Qazaqstan memleketi damýdyń dańǵyl jolyna túsip, álem halyqtarynyń qyzyǵýshylyǵyn týdyrdy. Al Elbasynyń «Álem. HHI ǵasyr» manifesi álemdegi alyp el basshylaryna oi saldy. Elbasy, Halyq, Táýelsizdik degen úshtuǵyrly formýlaǵa negizdelgen Prezident saiasaty halyqty jarqyn bolashaqqa bastady. Táýelsizdiktiń jiyrma segiz jyl bederinde qazaq qoǵamynda jasampazdyq pen kelisim kórinis tapty. Elbasy manifesindegi basty oi qundylyǵy – adam adamdyq qalpyn saqtap, soǵys órtinen aýlaq bolý. Nursultan Ábishuly Vashingtondaǵy Iadrolyq qaýipsizdik jónindegi sammitte álem halyqtarynyń basshylaryn osy mámilege shaqyrdy. Ári bul usynys qyzý qoldaýǵa ie boldy. Bul qazaqstandyq úlgini búginde shet memleketter de jan-jaqty zerdeleýde. Osynaý qundylyqty qalyptastyrýda Elbasy óz qolymen qurǵan Qazaqstan halqy Assambleiasynyń tarihi róli zor. Rýhy biik birtutas ulttardyń damyǵan jetekshi elge ainalatynyn álemdik tarihi tájiribe kórsetip otyr. Al, el tarihyndaǵy eń aýqymdy reforma Bolashaǵy Birtutas Ult qurýǵa jeteleidi. Odan keiin elimizdegi halyqtyń rýhani suranysynan týyndaǵan «Máńgilik El» ideiasy eldigimizdi odan ári tanytyp, egemendigimizdi nyǵaita túsedi. Álemdegi túrli tolqýlar barysynda qazaq memleketi sabyrly qalpyn saqtap otyrǵany da ideia bastaý alǵan topyraqtyń qasietinde, Elbasy saiasatynda bolyp otyr.
Búgingi tańda qazaq halqynyń táýelsizdigi tuǵyrlanyp, egemendigi eńselenip, azattyǵy arailap keledi. Uzaq jyldardaǵy óliara kezeńnen keiin uly dalamyzdyń ulylyǵy qaita jańǵyrdy. Qara jerdiń qasietin uǵynyp, babalardyń ósietin túisingen qazaqtyń qadir-qasieti álem aldynda artty. Ózgeni syilaǵan el ózin de syilatady. Búginde qazaq jerinde birligi jarasyp, tatýlyqty tý etken talai ult ókilderiniń maqsaty ortaq, múddesi ortaq. Arqa tósinen salynǵan aishyqty Astana, álem elderiniń nazaryn aýdarǵan eńseli Elorda Qazaqstanda turatyn barshanyń ortaq jetistigi. Kún saiyn damyp, sát saiyn órkendep kele jatqan elimizdiń jetistigi, Elbasynyń álemdi tańdandyrǵan ideialary ortaq qundylyǵymyz. Qazaq dalasynan budan keiin de qarapaiym otbasynda týyp, qaraorman qazaqtyń qamyn oilaǵan qairatker uldardyń shyqpaýy múmkin emes. Qazaqstanda kún keship kele jatqan árbir jasqa Elbasynyń júrip ótken ómir joly, búgingi biigi, saiasaty jarqyn úlgi. Adamzattyq, ǵalamzattyq máselelerden bastap, eldik, ulttyq múddeler aiasynda qazaqpen taǵdyr toǵystyrǵan Elbasy, halyqtyń óz ishinen shyqqan qairatker halyqpen birge jasai beredi.
Kópultty memlekettiń kóńil kókjieginde jarqyraǵan sáýleli shyraq tarihqa jaryǵyn túsiredi. Kóptegen taǵdyrlardy tanytady. Aspanymyzda qalyqtap ushqan beibitshiliktiń baq qusy, tatýlyqtyń aq kógershini jańa zaman jastaryna ónege bolmaq. Tirshilikti talas-tartystyń emes, tektiliktiń tórine ainaldyrǵan qazaqtyń juldyzy ońynan týyp, jarqyrap tur. Bir úidiń balasyndai bolǵan baqytty ǵumyrdyń baiandy bolaryna senim mol.
Saian Tileýjan
