Foto: abai.kz
Qazaqstan Respýblikasynyń Ulttyq mýzeiinde «Ulttyq mýzeige syi tartý» aktsiiasy aiasynda tarihi mańyzdy jádiger - HIH ǵasyrdaǵy ult-azattyq qozǵalysynyń jetekshisi, ataqty bi, batyr Táneke Dósetulynyń shapany mýzei qoryna tabystaldy. Bul týraly Ulttyq mýzeidiń baspasóz qyzmeti málimdedi dep habarlaidy Ult.kz.
Atalǵan erekshe mádeni sharany uiymdastyrýshy «Matai Bóribai batyr» qory. Qor tóraǵasy - Qasymov Berikbol Tólegenuly. Jádigerdi batyrdyń urpaǵy, Almaty qalasynyń turǵyny Bidahmetova Qarlyǵash mýzeige tabystaidy.
Matasy shuǵadan tigilgen shapan - Táneke Dósetulyna 1847 jyly patsha úkimeti tarapynan arnaiy tigilgen ári «Altyn lentaly Anna» medalimen birge berilgen syilyq. Mundai shapan - tek asa yqpaldy, el basqarǵan tulǵalarǵa ǵana beriletin joǵary marapat. Bul Tánekeniń tek batyr, bi ǵana emes, orys biligimen diplomatiialyq qarym-qatynas júrgize bilgen kóregen saiasatker ekenin kórsetedi.
Táneke Dósetuly - Jetisýdaǵy ult-azattyq qozǵalysynyń kórnekti tulǵasy
Táneke (azan shaqyryp qoiǵan esimi - Nuraly) Dósetuly - HIH ǵasyrda Jetisý jerinde el basqarǵan, azattyq úshin kúresken asa bedeldi tarihi tulǵa. Naiman taipasynyń Matai rýynan shyqqan, áigili Qydyraly bidiń nemeresi. 1807 jyly qazirgi Almaty oblysy Aqsý aýdanyndaǵy Tasqara jailaýynda dúniege kelip, 1885 jyly ómirden ótken.
Táneke batyr Resei, Qytai jáne Qoqan handyqtarynyń otarlyq saiasatyna qarsy batyl kúres júrgizdi. Ol Kenesary hannyń janashyry, Rústem tóreniń satqyndyǵyna qarsy shyqqan qolbasshylardyń biri. Qyrǵyz manaby Tóregeldini tutqyndap, Kenesarynyń kegin qaitarýy, poliak revoliýtsioneri Ianýshkevichtiń kúndelikterindegi málimetter, Shoqan Ýálihanovty ajaldan qutqaryp qalýy - Tánekeniń el men jer úshin jasaǵan eren isteriniń aiǵaǵy.
Tarihi derek pen qujattar
Táneke Dósetuly jaily derekter Reseidiń Sankt-Peterbýrg, Máskeý arhivterinde saqtalǵan. 1846 jyly Matai men Qapal óńiriniń starshyny bolyp taǵaiyndalǵan. 1847 jyly oǵan «Horýnjii» áskeri sheni berilip, arnaiy marapat retinde shuǵadan tigilgen shapan syiǵa tartylǵan. Máskeý arhivindegi jazbalarda:
«Taneke syn Diýsetev, Bii, 44 let. Roda Kaptagai – Birýbai. V 1846 goda volostnym ýpravitelm. V 1847 godý pogr. nach. Sibirskih kirgiz, nagrajden sýkonnym halatom» – dep jazylǵan.
Sondai-aq Ulttyq mýzei qoryna qosylatyn erekshe jádiger Táneke batyrdyń bul shapany - HIH ǵasyrdaǵy qazaqtyń otarshyldyqqa qarsy kúresiniń biregei eskertkishi, tarihtan syr shertetin asyl mura. Bul jádiger Ulttyq mýzei qory úshin baǵa jetpes tarihi qundylyq bolyp sanalady.
«Sonymen qatar, jas urpaqqa Táneke batyrdyń eldik jolyndaǵy eńbegin úlgi etý - mýzei qyzmetiniń basty baǵyttarynyń biri», – dedingen habarlamada.
