«Súiinshi! Túrkistan gazetindegi suhbatymdy oqyp, Qazaqstannyń Prezidenti maǵan, Koreiaǵa hat joldady. Óńim be, túsim be, sene alar emespin!» deidi Nurai qyz, redaktsiia ujymymen qýanyshyn bólisip. Mine, jańalyq! Qiiandaǵy korei elinde júrip, qazaq tiliniń joǵyn túgendegen boijetkenniń suhbatyn gazetke jariialarda ujymymyzben onyń nietine súisinip edik. Memleket basshysynyń ózi erekshe yqylas tanytyp, qoldaý bildirgenine tipti qýanyp qaldyq.
Eske sala keteiik, gazetimizdiń 2021 jylǵy 18 aqpandaǵy sanynda (№07) «Qazaq-káris sózdigin qurastyrýǵa kómektesetin maman izdeimin» degen taqyryppen Hangýk shet tilder ýniversitetiniń túlegi ári qazirgi qyzmetkeri Tsoi Ion Sonnyń (qazaqsha esimi – Nurai) suhbaty jariialanǵan bolatyn. Onda Ońtústik Koreiada júregin emdetken qazaq balasynyń orystildi aýdarmashyny túsinbei, qinalǵanyn estigen Ion Son qazaq tilin jetik meńgerip, aýdarmashy bolýǵa bel býǵanyn, sonymen qatar, qazaq-káris sózdigin qurastyrýǵa kómektesetin maman izdep júrgenin aitqan edi. Mine, osy suhbatty oqyǵan Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev Nuraiǵa arnaiy hat joldady. Al Prezidenttiń amanatyn elimizdiń Ońtústik Koreiadaǵy elshisi Baqyt Dúisenbaev jetkizdi. Memleket basshysynyń hatynda «Seniń Túrkistan gazetinde jariialanǵan suhbatyńdy yqylaspen oqyp shyqtym. Qazaq tilin jetik meńgerip, ózgelerge, ásirese jastarǵa jaqsy úlgi kórsetkeniń úshin rizashylyǵymdy bildiremin. Qazaq-káris sózdigin ázirleý týraly igi bastamańmen tanysyp, elimizdiń Syrtqy ister ministri men Bilim jáne ǵylym ministrine tapsyrmamdy berdim» – dep jazylypty. Bárekeldi!
Túsine bilgenge, qazaq tiliniń janashyry bolyp júrgen ózge eldiń azamatyna qurmet kórsetken Prezident ana tilin bilmeitin kóp qazaqqa oi salyp otyr. Onyń ústine, Memleket basshysynyń bilik pen buqara arasyndaǵy dáneker – baspasózge shyqqan árbir ózekti máseleni nazardan tys qaldyrmai, erekshe kóńil bólip otyratyny da bizdiń atqaminerlerdiń talaiyna úlgi. Jalpy, Qasym-Jomart Kemelulynyń aqparat quraldary men áleýmettik jelilerde jariialanǵan el taǵdyryna qatysty qaisybir shetin máselege óz pikirin bildirip, qaiǵyda da, qýanyshta da elmen birge ekenin únemi sezdirip otyratyny qýantady.
Búginde Ońtústik Koreiada bilim izdep, em alyp, nápaqasyn taýyp júrgen otandastarymyz barshylyq. Tili bólek, jat jerde qazaqtarǵa kómekshi qural bolsyn dep, qazaq-káris sózdigin qurastyrýǵa talaptanyp júrgen Nuraidyń nieti shynynda izgi.
Prezident Nuraiǵa jazǵan hatynda «Talabyńa nur jaýsyn, Nurai!» dep aq tilegin bildirgen eken. Bizdiń de tilek osy.
Qazaqstan Prezidentinen hat alýym ómirimdegi erekshe sát boldy
Tsoi Ion Son, Hangýk shet tilderi ýniversitetiniń ǵylymi qyzmetkeri:
– Bastapqyda Qazaqstannyń Ońtústik Koreiadaǵy elshiliginiń ókilderi habarlasyp, maǵan Aqordadan arnaiy hat kelgenin aitqanda senbedim. Qazaqstan Prezidentinen hat alýym múmkin emes dep oiladym. Men týraly estip-bilse de hat jazbaityn shyǵar dep topshyladym. Sol sebepti bul týraly alǵash estigende Qazaqstan Prezidentinen hat alatyndai erlik jasaǵan joqpyn ǵoi degen oida boldym. Sosyn Qazaqstannyń Koreiadaǵy elshisi maǵan qazaq tilin úiretken Áliia apai men ýniversitetimizdiń vitse-prezidentiniń aldynda hatty daýystap oqyp, resmi túrde tabystaǵan kezde ǵana sendim. Ómirimdegi erekshe sát boldy. Qýanyshymda shek bolmady. Óte riza boldym. Sonymen qatar, hatynda jazǵandai Prezidenttiń qazaq-káris sózdigin qurastyrýǵa kómek kórsetýdi Qazaqstannyń Syrtqy ister, Bilim jáne ǵylym ministrlikterine tapsyrǵany meni qýantty. Menimen qosa ata-anam da qatty qýandy. Olar da men sekildi bastapqyda sengen joq. «Qyzymyz basqa eldiń Prezidentinen alǵys hat aldy» dese, kópshilik senbeidi ǵoi. Ata-anam qazaq tilinde eshteńe túsinbese de, meniń qazaq tilinde erkin sóilei alatynymdy maqtan tutady. Eki jyl buryn Qazaqstanǵa birge saiahat jasaǵanbyz. Sol kezde olar Qazaqstannyń tabiǵatyn qatty unatqan edi. Jalpy, Qazaqstan Prezidenti joldaǵan alǵys hatynda tek maǵan emes, sonymen qatar meni tárbielep ósirgen ata-anama da rizashylyq bildirdi dep túsinemin.
Osy rette qazaq tilin damytýǵa degen bastamamdy qoldap, arnaiy hat joldaǵan Qazaqstan Prezidenti Qasym-Jomart Toqaev myrzaǵa alǵys aitamyn! Sonymen qatar, menen suhbat alǵan Túrkistan gazetiniń ujymyna da aitar alǵysym sheksiz!
Nuraidy qazaq tiline degen qurmeti úshin baǵalaimyn
Áliia QURYShJAN, Hangýk shet tilderi ýniversitetiniń professory:
– Túrkistan gazetin burynnan oqimyn. Tek oqyp qoimai, stýdentterge oqý quraly retinde sabaqta qoldanamyn. Basqa basylymdarmen salystyrǵanda, Túrkistan-nyń tili jatyq, materialdy berý tásili bólek. Sol sebepti ózim súiip oqityn gazetke shyqqan shákirtimniń suhbatyn Memleket basshysynyń oqyǵany kóńil qýantady. Áli kúnge deiin túgel ujymmen birge qýanyp, aityp júrmiz. Keshe bul jańalyqty kóktemgi semestrdi bastap jatqan stýdentterge aityp berdim. Olarǵa «Nurai da bastapqyda sender sekildi qazaq tilinde áripterdi jazyp-aityp úirenip júrgen. Nátijesinde tabandylyq tanytyp, qazaq tilin jaqsy meńgerip aldy. Sender de Nurai sekildi eńbektenseńder, osylai jemisin kóresińder» dep jigerlendirip qoidym.
Bastapqyda Nurai hatta ózimen qosa meni de atap ótkenin aitqanda qatty tańǵaldym. Negizi, tildi zertteý, muny sheteldikterge oqytý rasymen inemen qudyq qazǵandai. Degenmen kúnderdiń kúninde el Prezidentiniń Seýlde káristerge qazaq tilin úiretip júrgen meniń eńbegimdi baǵalap, sálem joldaidy dep kútken joqpyn. Sondyqtan Nuraidy qazaq tilin bilýge baýlyǵanym úshin qýanyshtymyn.
Jalpy, basqa tilderge úiretetin fakýltettermen salystyrǵanda bizdiń fakýltet onsha úlken emes. Desek te fakýltetterdiń arasynda básekelestik joǵary, sondyqtan jumysymdy ońai dei almaimyn. Sheteldik stýdentterdi «Qazaq tili – áýezdi til, Qazaqstan – ádemi el» dep qyzyǵýshylyǵyn oiatý úshin talai kúsh salýym kerek. Sosyn olardyń sabaq barysynda qyzyǵýshylyǵynyń kemip qalmaýyn qadaǵalaýym qajet. Qyryq jyl eńbek ótilim bolsa da, qazirge deiin ár sabaqqa tyńǵylyqty daiyndalamyn, óitkeni jyl saiyn qatarǵa qosylyp jatqan stýdentterdiń talaby basqa, kózqarasy da ózgeshe. Degenmen stýdentterimniń arasynda óz taǵdyryn Qazaqstanmen bailanystyrǵan, Qazaqstan týraly únemi oilap júretin Nuraidyń orny erekshe. EXPO kórmesi kezinde Koreia pavilonynda jumys isteýge jastardyń arasynda konkýrs jariialanǵanda, tilden emtihan aldy. Sol kezde júzge jýyq úmitker qabyldaý komissiiasynyń orys tilinde ázirlegen emtihanyna qatysqan. Al Nurai bolsa, «EXPO Qazaqstanda ótedi. Sol sebepti emtihandy Qazaqstannyń memlekettik tili – qazaq tilinde ǵana tapsyramyn» dep tabandap turyp aldy. Qazaq tilinde nusqalar ázirlemegen emtihan alýshylar sasqalaqtap, ertesinde jalǵyz Nuraidan qazaq tilinde emtihan aldy. Sol sebepti Nuraidy qazaq tiline degen osyndai erekshe qurmeti úshin baǵalaimyn. Sonymen qatar, elimizdiń beibit aspan astynda ómir súrýine úles qosyp jatqan Prezidentimdi de erekshe qurmetteimin. Memleket basshysynyń ákesiniń keremet tulǵa bolǵanyn kópshilik jaqsy biledi. Ol kisiniń ziialy ortada ósip-óngeni kórinip tur. El basqarýmen qatar, qazaq mádenietine qyzyǵatyn sheteldikterge kóńil bólip, sondai-aq, zaman aǵymynan qalyspai, áleýmettik jelige mán berip júrgenine óte rizamyn.
Qýat ÁÝESBAI,
"Túrkistan" gazeti
