Svetqali Nurjan. Mólt

 

MÓLT

 

                 (toptama)

 

   1.Arzý-ajal oǵy    

 

Súńgi juldyz

Syńsyp kelip,

júrekke kirsh-kirsh etip endi!..

Búrshik semip,

Dúrs-dúrs etip... sóndi

Muńdy bir qyz...

 

                                      23.03.17 j.

 

     2.Haqtyń haty

 

Úshkil hat...

99 qarasha qaz

Ótti ushyp tas tóbemnen...

Bolamyn balasha máz –

Habar kep basqa álemnen!..

Ushty ymdap...

 

                                     24.03.17 j.

 

     3.Biylǵy kúzdiń kelýi

 

Jaz kelte boldy,

Kúz erte keldi –

Aptap buǵyp...

Qaiyńdar muńdy kúiin

Japyraq-saýsaǵymen shertedi endi...

Jyndy quiyn

Bilep júr saq-saq kúlip...

 

                                       24.03.17 j.

 

 

    4.Ajal ekeýmiz

 

Ajal súiedi meni! –

Men súimeimin!

Ol súireidi kórge tul...

Men de ony súigen kúni –

Tiriler súiegim óli!

Kór de tur!..

 

                                      25.03.17 j.

 

            5.Ishki dialog

 

– Meni áli moiyndaidy qazaq!..

– Ol qai kún?

– Moiyndaǵan kúni qazaqty álem!

– Ǵajap! – der em,

Átteń, bolmaimyn...

 

                                               25.03.17 j.

 

   6.Aidyń arǵy beti

 

Kúidirdi ot...

Ai –

menen

Burmaidy júzin ári,

Sulýdai erke... esi kem...

Kóńilim buzylady –

Súigim kep...

iiskegim kep jelkesinen!..

 

                                      25.03.17 j.

 

 7.Túngi tylsymdaǵy suhbat

 

Shyńnan jel esti...

Ymbal – kómeski...

Kim bar –

úńgirdegi tyńdar keńesti:

«Ilim bul, shyraǵym, júieli –

Kórge kirgende –

Sáýle jansyn deseń múrdeńde, –

Kózdi shyra qyl – túnderde,

Sózdi mura qyl – kieli!..»

        

                                     25.03.17 j.

                                     

     8.Nóserli túnde kórgenim

 

Nóserli tún... Eles...

Dirdek qaǵamyn –

Kesem bútin emes...

Shómele-bult eteginen túrtti ushqyn:

Qarap tur – Óli Boz Bet!..

Kúl bop baramyn –

Keledi meni kózdep –

Qyzyl tisi qyzylsyraq jyrtqyshtyń...

 

    25.03.17 j.

 

     9.Haqtyń jazǵan hat-jyry

        

Taý – munar...

Jaýdy qar...

Dúnie turǵan shań men kirge battasyp,

Perishteler jiberdi áppaq hat shashyp!

Million-milliard aq paraq!

Redaktorsha hat qarap,

Úlgerdim men hattardaǵy

Jabbar-Haqtyń jazǵan jyryn jattap ap!

Al ol jyrdy túsiner tek pák ǵashyq!..

 

                                                      25.03.17 j.

 

         10.Musa (ǵ.s.) men dárýish

 

Osyndaimyn keide, endi,

Ainadan kór beinemdi:

Topty jaryp keldim de Kálimolla Musaǵa:

«Men Qudaidy súiem!..» – dedim dar-dar jyrtyp jeidemdi...

Qorshap turǵan ainala:

«Paiǵambarym ne deidi?» dep yntyqty el.

Al Paiǵambar bylai dedi jai ǵana:

«Jeideńdi emes, júregińdi jyrtyp kel!..»

 

                                                                           25.03.17 j.

 

      11.Bezben men Tarazy aldynda

 

Qamda, Alla!

Taǵdyrym tur qasiretti-qasietti sandarda…

Ótkenimdi bezbenge sap barladym:

2000 kún aram jutyppyn,

2000 kún oraza tutyppyn…

Qaisysynyń salmaǵyn

Basym qylar Tarazyǵa salǵanda?                  

...Ón boiymdy barady órtep qan-jalyn!..             

 

                                                        25.03.17 j.

 

   12.Túngi ǵaiybi eles

        

Kimsiń sen?

Ai astynda tursyń sen,

Nurǵa maltyǵan muńsyń sen,

Sáýle tolqidy, – kúrsinseń:

Jibek bop jelbirep tursyń,

Tilek bop elbirep tursyń,

Júrek bop eljirep tursyń!

Qimyldasa kirpigiń – gúl sebeler! –

Ne bolar ed dúnie – kúlseń eger?..

 

25.03.17 j.

 

  13.Beimálim jyrdyń aiany

 

Ilýli kúrshikter tur...

«Búrýli búrshikter tur,

Biraq ony qýat qaida ashatyn?..»

Osy jyrdy jazǵan kim-dúr has aqyn?

Yrshyp kep bir soqqan shaqta júregim,

Buzyp ótip ǵasyrlardyń túnegin

Estilerdei mas – ahy ún:

«Kúni jaqyn búrshikterdiń bar juparyn shashatyn!..»

 

                                                                  25.03.17 j.

 

     14.Aqiqat pen áýre

 

Kókten tústi tórt kitap.

Sansyz tápsir...

Tápsirlerden órt tutap,

Túnek bolyp torlap kók pen irgeni,

Orap aldy «adam» atty múrdeni...

Báriniń de jetkize almai júrgeni:

«Qudai Sózi nur ekpese júrekke, –

Kúlli dúnie ainalar ed túnekke!..»

 

26.03.17 j.

 

    15.Boljal

 

Men ólgende,

Jónelgende kókke ana –

Kún tutylmaidy,

Ai sytylmaidy túnekten.

Tebirenbeidi taýlar úni óktem,

Kúńirenbeidi baýlar shoqtala.

Tek qana –

Bir áppaq juldyz aǵyp túsedi júrekten –

Qap-qara...

 

                                               27.03.17 j.

 

           16.Ómir

 

         Sábetaiǵa

 

Keshe:

Aq jolda –

Alyp shaharǵa

Keldi bozbas bozbala –

Tilegi alǵa súirep...

Búgin:

Vokzalda –

Qanyp záharǵa,

Boz basty aqyn (tozbas kóz ǵana!)

Júredi arba súirep...

 

                                              27.03.17 j.

 

 17.Tamyzdyń aqyrǵy kúni. Teńiz

 

Teńiz qimaidy...

Men – teńizdi...

Tolqyn bitken jalynady «ketpelep»,

Sál uzasam, burtiiady ókpelep...

Keshken syndy «teńiz-jyryn» Geineniń,

Sý-sý bolyp uzap baram kóilegim…

Bult súzdi serke-quzdy,

Aq qaiyq jelken úzdi…

Uzap baram… tamshylar órtep izdi…

 

28.03.17 j.

 

       18.Keler ǵasyrlardyń birinde júrip,

qoiyn dápterimde jazylyp qalǵan jyrdy oqydym:

 

«...Az ǵumyrda

Jeti ret aq úi,

Jeti ret qara úi tigildi basyma!

Jeti qattyń qylaýy qondy shashyma.

Imperiia men diktatýra kómdi nasyna...

Endi Allanyń Aq Ordasyn tigem –

Aidyń astyna, kúnniń qasyna!..»

Osylai jazylǵan –

Baǵzy jyrda!

 

                                                28.03.17 j.

 

   19.Kóktem esigin qaǵý

 

Jetti kóktem –

Dýaly topyraqqa,

Ýáli atyrapqa!

Kók dúr etken...

Kóktemniń esigin –

kirpigin malyp nur,

Tyrs-tyrs qaǵyp tur

Júrek uqsap búr ashqan japyraqqa... –

K-ó-ó-p tilekpen!..

 

                                               28.03.17 j.

 

       20.«Myń tún» ertegisi

 

Osy ma jahri jaza? –

Birge ótkizdik «myń bir túnniń» myń túnin!..

Qaldy aitylmai eń ahurǵy yntyǵym...

Jetti me aqyri qaza? –

Aqyrǵy túnge jasyrýly ed Zor Nyshan –

Oiandym nege, sóngir kóz shyradai janad?!

«Ei, padisham!..» dei túsip, kinálai qarap,

Kettiń shyǵyp, Shahrizada!

Óldi Ertegim... sóndi sham...

 

                                                        29.03.17 j.

 

        21.Eki dúnie esiginde

 

Bul úidiń

Esigi jabyq. Kire almai dińkem qurimyn.

Qyńsylaimyn bosaǵasyn tyrnalap,

Ai-terezege qarap ittei ulimyn!

Al Ol bolsa, perde artynda tur qarap,

Aiai ma meni? –

Aǵady juldyz syrǵanap...

 

                                               29.03.17 j.

 

       22.«Myń ekinshi tún»

 

Shyqtyń da «Myń bir túnnen»,

Til qattyń kúńgirt únmen, Shahrizada!

Basqa tún, biraq bul tún...

Padisha ittei qańǵyp,

Tasqa urǵan kittei máńgip,

Sol túnniń ala almai júr surap kiltin,

Shahrizada!..

 

                                               30.03.17 j.

 

     23.Ertegilik Eleske erý

 

Ene sap ertegiden –

Daryttyń sur ómirge kórkem ireń.

Súikimdi boldyń sonsha,

Uiqymdy bóldiń qansha...

Jupar múlkiń iyqta,

Ińkár kúlkiń miyqta – kóre sap órtenip em...

Siqyrly jumbaq beine, til qat keide,

Ózińsiń jan-sybaǵam Iem teligen!

Súrmesek Qos Ǵalamda, – jalǵanshy kelte bilem?..

 

                                                        30.03.17 j.

 

   24.Bazyna

 

Ózińe bailaýly – Ant, Ar, Sanam!

Otqa salasyń, sýǵa malasyń,

Ormandai shýlap aǵashyń,

Shatqaldy shatynatqan dariiasha týlap aǵasyń!..

...Kóbelek qanatynyń dirilin bal tamsaǵan

Hám kóz jasyn aýyrlaǵan kirpigimniń

Salmaǵyn artam saǵan!

 

                                               31.03.17 j.

 

      25.Qapastaǵy qarǵys

 

Túskenmin qai duzaqqa bul? –

Qara tóbettiń qyp-qyzyl tisi abalap tur,

Qara tábettiń sup-sur tilegi qamalap tur!

Sáýle túsirer Ai da uzaqta júr...

Qan-qan júregim – pálekettiń kózdegeni,

Izdeýshi edi ol ózge neni –

Basyńnan baiǵyz attaǵyr!

 

                                               31.03.17 j.

 

      26.Aidyń týýy

 

Jurtpyz-aý baǵy keiin –

Shaljiyp shalqasynan

Ai – ashyp týdy abyroiyn!

Jandar ek kóktem kútken,

Qys áli zirkildep tur óktemdikpen!

...Júrekti qaltyratyp Kári Úreiim:

«Ei, Jańa Ai, ne syiyń bar taǵy?..» – deiim...

 

                                                         31.03.17 j.         

 

27.Jyrdyń týýy. Ai-Shórek*

 

Ne úshin týdy qaisy óleńim? –

Biledi Ai sebebin...

Bir sýynam, ysynam,

Osy, nege Ai tolǵanda ushynam?..

Súiip turyp kúiikti umyt qylamyn –

Ai-Shórektiń* emsheginiń ushynan…

O sol sát jazyp jyrdyń nai – seregin,

Jariialattym tasqa bastym da –

Sen bar dep aspan astynda, Ai-Shóregim!..

                  

31.03.17 j.

 

-----------------

Ai-Shórek* – kóne qazaq on besinen tolǵan aidy osylai ataǵan.

 

           28.Tylsym tabysý

 

Shyǵardai ólesi ún ǵafyl:

«Shyn súiseń, – altyn qulypqa kelesiń de aqyr...»

Ai-Shórek, uǵa alasyń ba? –

Júrek shuǵarasynda

«Sheshingen maral» sekildi elesiń jatyr!

...Syrdy tekke jasyrǵam – salqyn kúlip,

Mórdei kókke basylǵan,

Aidyń qulaǵynda kóne syrǵa tur –

altyn qulyp!..

 

                                                                  01.04.17 j.

 

     29.Qimash-ákimniń «qaǵidasy»

 

Tumsyǵy tútin saryp,

Tastady oiyn ortaǵa syr ǵyp:

«Zikir salyp –

Oralmaqpyz ba úńgirlik-ortaǵasyrlyq ómir saltyna?!»

Bylai dedim, kóne almai onyń shartyna:

«Qalady erteń sán-saltanat, qimas kesh,

Quzarǵa kep tireledi qiǵash kósh.

Úńgirden tereń, zyndannan kereń qabirde

Neni, kimdi zikir etpeksiń, Qimash-dos?!.»

 

                                                        01.04.17 j.

 

30.Haýf-Rija

 

Shyn asyl iman tabamyn ba?

Bolam ba «Didar-Talabynda»?

Ǵibadat shaharyn turǵyzdym,

Shaharǵa jumaq baharyn kirgizdim...

Ylǵi qater kútem shaitani shárgildikten,

Kentimdi torlap júr malǵun bitken...

Bul jańalyq emes, biraq – sóileidi kómes shyraq:

«Bolsań etti Allańa essiz ǵashyq,

Bolar edi-aý Didary sózsiz násip!..»

 

                                                                 02.04.17 j.

 

            31.Jantásilim

 

Uiyqtar aldynda men ylǵi,

Ómir dýynan  shyǵyp kete almai kóńil-kúi –

Alasuramyn...

Sónip bolmaidy lypyldap qara shyraǵym...

Ketpeidi úrei qý kóńilden:

Ázireiil kep alqymnan tarpa basarda –

Shyǵyp kete almai dýly ómirden,

Jantalasam ba?..

 

                                                        02.04.17 j.

 

32.Qos kóbelektiń tańdaýy

 

Tań:

Aq kóbelek gúlge qondy –

shyryn aldy.

Kesh:

Qara kóbelek shamǵa qondy –

kúli qaldy.

Tún:

Al, aqyn, tańda joldy,

Aldyńda ekeýiniń biri qaldy...

 

                                       03.04.17 j.

 

          33.Ádebi áýeiiniń «álemi»

 

Ol ilki sábi saparynda álemi –

Kórshi balanyń kóligin qorasyna tyǵyp tastaǵan!

Al alǵashqy qadamyn ádebi –

«shoppaiymen» qarǵa óleń jazyp bastaǵan!

Sol kúii onyń «yshqyrdan» boiy aspaǵan,

Sebebi áli kúnge, «ádeti» qyssa –

Joldaǵyny «ketegine» áketkisi kelip turady!

Dáreti qyssa –

Ádebiettiń aýlasyna «kák» etkisi kelip turady!

 

                                                                03.04.17 j.

 

  34.Reinkarnatsiialyq úkim

 

Ony ozalda Jaratqan –

Quzǵyn qarǵa ǵyp jaratqan...

Daýyl urǵanda ár taraptan,

Ol qara duǵa qymtap qanatyna,

Qosylyp ketken adam hám qalamger sanatyna!

...Boqty sózińizben, oqty kózińizben

Jeter, bylǵaǵanyńyz aramyzdy!

Quzǵyn myrza,

Batyryńyz qarańyzdy!..

 

                                               03.04.17 j.

 

          35.Úrker-tilek

 

Úrkerim-aý,

Júzińdi taǵy bultpen búrkediń-aý!..

Ol nesi? –

Juldyz bitkenniń óńgesi

Seni qorlaǵaly, seni torlaǵaly júretindei!

Jerdegi kúshik-samal da saǵan qarap úretindei...

...bozaryp, tozańyp, qazaǵyp turǵan keipińdi kórsem, –

Keńeiip, taraiyp ketedi kúrke-ǵalam!

Turǵai da Úrker aman!..

 

                                                                     03.04.17 j.

 

         36.Qusni-Jamal jyry

 

Bul da bir «Isimi-ǵamal» –

Men saǵan arzý boldym, Qusni-Jamal!

Kúlkińdi kirpigime bailadym,

Kóz jasyńdy taldardyń búrtigine bailadym,

Sáýleńdi taýlardyń kúrtigine bailadym...

Úńilip didaryńa alam kómek –

Allanyń sipattaryn tabam ba dep?!

Qusni-Jamal, janyńa úileser me em –

Haq súiip jaratqandy súimesem men?!.

 

                                                        03.04.17 j.

 

       37.Quldyqtan qoryný

 

Osyndai ma ek?..

Torlaidy topas tuldyq,

Qorlaidy qapas quldyq...

Bizdik Júrek pen Súiek ylaiyqty ma –

Kápirdiń osy kárine?!

«Esikter ashylǵai! – dep, –

battasyp qannan, tat basyp qalǵan!» –

qylaiyq duǵa

sáride...

 

03.04.17 j.

 

38.Qoja Ahmet Iasaýi kesenesi. Qos ahýal

 

Osy háldi neshe keshirem –

Áýliege beker siynyp pa edik?!

Qoja Ahmet Iasaýi kesenesinen

Oqidy jazý kil kógershin jiylyp kelip!

Ah, sosyn, «Allahýlap» salady-ai «jahri zikir»!

...Týa jazyla ma tilek peshenege? –

Kirip kórmepti Júrek-Kesenege –

Irgesinde týǵan jáhili kúpir!..

O, toba!..

 

                                               03.04.17 j.

 

         39.Er Mádini kútý

 

Jasyndar butaqtanyp,

Qara bult qaldy órtenbei tutap baryp!

Qara tas ańsardan qars airylyp,

Gúl jyrtty qanattaryn ańsha Aiǵa ulyp!

Jartasty jýas tolqyn qarǵi súzdi,

Kútip júr bári-bári, Mahdi, sizdi!..

Tas túsinip meni, shatyrlap qanat... qus uqqan,

Kókiregim lapyldap barad... yshyqtan!

Soǵady saqyldap saǵat!..

 

                                                        03.04.17 j.

 

    40.Tórtinshi Qattyń ańsary

 

Kók qaty – tylsym Júrekten:

«Saǵyndym sizdi!» degen bir kúrsin dir etken...

Qajytty qystyń sergeldeńderi,

Kótere alar ma janym bul syzdy?..

Turǵyzar, biraq kórden de meni,

Degen ún jetse sol Qattan: «Saǵyndym sizdi!..»

Táýba ǵyp shynnan saǵynar Júrek baryna,

Tórtinshi Qattyń qaitamyn túnep baǵyna!..

 

03.04.17 j.

 

  41.Eleske arbalý

 

Shandoz ǵalamnan – 77 túske boialǵan,

Eles kórdim men, oi, Allam!

Shaidan da tátti, náidan da tátti – táp-táttim,

Syilady ol maǵan kúp-kúreń shattyq, áppaq muń...

Pák edi netken – Subhan-Haq súiip jasaǵan,

Arbaidy nury. – Párýana boldym esalań...

Shyrqainalam Nurdy –

Hirqa-qanatyma taǵyp táýbe shashaǵyn,

Órtengen saiyn – kúl emes, Sáýle shashamyn!

 

03.04.17 j.

 

  42.Taǵy Ai-Shórek týraly

 

Shaiqalyp shaitabaǵy kórkem,

Ai tolady erteń.

Shaiyn ishkende Ai-sharanyń,

umytylyp beishara kún,

Jan, bálki jai tabady, erkem...

Qosylyp kútken dýmanǵa,

Sińip ketemin jyrshy túnge men –

Súiegimdi sútpen jýǵanda

Ai-Shórek – Júrek qusap nur shúpildegen!..

 

03.04.17 j.

 

43.Úrker men Aidyń toǵysy

 

Úrker men Aidyń toǵysy – sáýirdiń tórtine keldi,

Júrektiń tilkem soǵysy – áýirdiń órtine kómdi.

Senisken ilham-tilektiń berisken serti ne boldy?..

Kýá-dirlikke «Ǵaiberen-Shilten» kep –

Biz qashan toǵysamyz Ai menen Úrker bop?

Qashan ashylar shymyldyq – shilter kók?..

Qamaidy kúrkemdi órt...

Jalaidy biltemdi ot...

 

                                                        04.04.17 j.