Foto: ashyq derekkózden
Májilis depýtaty Baqytjan Bazarbek eldegi jekemenshikke ótip, qaraýsyz qalǵan sý qoimalaryn, kólder men bógenderdi memleketke qaitarýdy usyndy, dep habarlaidy Sputnik Qazaqstan.
Bazarbek Premer-ministrge joldaǵan depýtattyq saýalynda sý tapshylyǵy máselesin kóterdi.
"Áriptester, dabyl qaǵatyn ýaqyt keldi. Mysaly 2040 jyly elimizde sý tapshylyǵy 15 mlrd tekshe metrdi quraidy. Bul shamamen Aral teńizine para-par sý. Oilap qarańyzdarshy, elimiz taza aýyz sý retinde paidalanatyn sýdyń kólemi kemi 50 protsentke azaiady. Sonda árbir ekinshi meniń otandasym aýyz sýsyz qalady degen sóz emes pe?! Al aýyz sýsyz adam 3 kún ǵana ómir súretinin bilesizder. Bul óte qaýipti", - dep bastady saýalyn májilismen.
Aitýynsha, elimizdiń dalasy kóktemde kólge ainalsa, jazda shólge ainalady. Bul másele jyl saiyn qaitalansa, áli kúnge sheshiler emes.
"Tabiǵattyń bizge bergen resýrsyn qumǵa quiyp jatyrmyz. Máselen, Keńes kezinde árbir sovhoz jaýyn-shashyn men qar sýyn jinaityn. Shaǵyn sý qoimalary bolatyn. Óitkeni onyń bári – ishki sý qorymyz. Prezident sý tapshylyǵy máselesin der kezinde kóterip, arnaiy 20 jańa bógen salý men 3,5 myń shaqyrymdyq kanaldy jańǵyrtýdy tapsyrdy. Biraq búgingi Úkimettiń salǵyrt ári baiaý qimylynan jaqyn arada Qazaqstandaǵy sý tapshylyǵy máselesi sheshimin tappaityndai kórinedi. Oǵan birneshe dálelimiz bar", - deidi Baqytjan Bazarbek.
Mysaly, resmi derekter boiynsha, respýblikada 1 478 gidrotehnikalyq qurylǵy bar. Onyń ishinde 342 – sý qoimasy, 219 – damba, 119 – sý toraby, 313 – toǵan. Olardyń 333-i respýblikalyq menshikte, 895-i – kommýnaldyq menshikte, al 228-i jeke menshikte bolsa, 22-i iesiz eken.
"Sý qoimalary – eń basty strategiialyq nysan. Sondyqtan elimizdegi mundai mańyzdy sý saqtaý nysandarynyń kópshiligi jekeleshelenip ketkeni bizdi qatty alańdatady. Sý qoimalary men kólderdiń qojaiyndarynyń ne istep, ne qoiyp jatqany belgisiz. Olardyń qanshalyqty tozyǵy jetip tur, ony nyǵaitý úshin qandai sharalar qolǵa alynǵan, ol jaǵy da beimálim. Jekemenshik nysan bolǵannan keiin onyń aýmaǵyna eshkim bas suqpaidy. Memlekettik baqylaýdan da tys qalýda", - dep alańdady depýtat.
Onyń aitýynsha, memlekettik jer kadastry bazasynda tipti tabiǵi jolmen qalyptasqan kólder jer telimi retinde berilip ketken. Qojaiyndary kólderdi qorshap, halyqtyń narazylyǵyn týdyryp jatyr. Bul jaǵdai keminde 5-6 oblysta kezdesedi.
Sol sebepti depýtat eldegi osyndai nysandarǵa tolyqtai túgendeme jasap, jai-kúiin naqtylaý qajet bolsa, olardy tez arada memleket menshigine qaitarý qajet dep sanaidy.
"Mysaly, plotinalardyń salynǵanyna 30-40 jyldan assa, onda apat bolý qaýpi artady eken. Al bulardyń jai-kúii qandai, qanshasynyń tozyǵy jetken, qanshasyna jóndeý jumystary qajet degen málimet anyq emes. Bul jaýapty memlekettik mekeme tarapynan baqylaý men monitoringtiń álsizdigin kórsetedi", - dep málimdedi Baqytjan Bazarbek.
Májilismen sondai-aq kanaldarǵa da tolyǵyraq toqtaldy. Onyń dereginshe, elimizde shamamen 3,5 myńdai magistraldyq jáne sharýashylyq kanaly bar. Olardyń jartysynan astamynyń ábden tozyǵy jetken. Sonyń saldarynan 60% sý qurdymǵa ketip jatyr. Bul – úlken shyǵyn.
"Demek bar sýdyń ózin ysyrap etip, durys paidalana almai otyrmyz. Naǵyz únemdeý osy jerde. Jalpy kanaldardyń kimniń ieliginde ekeni de anyq emes. Sýdyń suraýyn suraityn kez jetti", - dep esepteidi ol.
Máseleniń mańyzdylyǵyn eskerip, Bazarbek "AMANAT" partiiasy janynan arnaiy komissiia qurý qajet dep sanaidy.
Budan bólek depýtat eldegi jekemenshikke ótip, biraq qaraýsyz qalǵan, jumystary úilestirilmegen sý qoimalaryn, dambalardy, kólderdi, bógenderdi jáne taǵy basqa strategiialyq mańyzdy sý nysandaryn memleket balansyna qaitarýdy usyndy.
Depýtattyń pikirinshe, sý salasynda zańsyzdyqqa jol berip, talapqa baǵynbaityndar qatań jazaǵa tartylýǵa tiis.
