Jumys barysynda Stambul qalasyna jol tústi. Júz estigenshe, bir kórgen artyq degen. Bul saiahattyń negizgi maqsaty – ásem shahardyń kórikti jerlerin aralap, tarihyna qanyǵý. Alǵashqy barǵan nysan – Sultanahmet nemese Kókmeshit.
Búginde Túrkiianyń simvolyna ainalǵan, álemniń sáýlet ónerindegi uly týyndylardyń biri – bul meshit IýNESKO-nyń muralar qoryna engizilgen.
Kók meshit 1616 jyly Vizantiia koroli ómir súrgen qamaldyń ornyna salynǵan, qurylysy jeti jyl boiy júrgizilgen eken. Áshekeilegen tasynyń túsine bailanysty halyq arasynda «kók meshit» atalyp ketken. Alyp nysannyń 260 terezesi bar. Osy terezelerden túsken kún sáýlesimen meshittiń ishi samaladai jarqyrap turady. Alty munarasy alystan menmundalaidy, erekshe elementteriniń biri – mihrab, minájat etetin bul oryn mármárdan soǵylǵan eken. Mihrabqa Mekkeden ákelingen qara tas qoiylǵan. Jalpy munda bir ýaqytta 35 myń adam duǵa ete alady. 17 ǵasyrda paidalanýǵa berilgen meshit qansha jyl ótse de synyn bermei, sol kúiinde saqtalǵan.
Týrister eń kóp baratyn ekinshi tarihi eskertkish – Aiia Sofiia meshiti. Aziia men Eýropanyń toǵysqan jerinde ornalasqan bul nysan tarihqa bai. Rim imperatory Konstantin I irgesin qalaǵan ǵibadathana birneshe ret órtelgen. Keiin Iýstinian I hristiandardyń soboryn qaita salǵyzady. 1453 jyly Osman imperiiasy Konstantinopoldy jaýlap alǵan soń Sofiia sobory meshitke ainalǵan. Ǵimaratqa 4 munara salynyp, 1931 jylǵa deiin 500 jyl meshit retinde jumys istedi. Keiin 4 jyl jabylyp, 1935 jyly Mustafa Kemal Atatúriktiń sheshimimen mýzeige ainalady. 1985 jyly IýNESKO-nyń álemdik mura tizimine endi.Tek 2020 jyly ǵana oǵan meshit mártebesi qaitarylǵan eken.
Túrkiia – teńizge bai memleket, soltústiginde – Qara teńiz ben Mármár teńizi, batysynda – Egei teńizi, al ońtústiginde Jerorta teńizi jatyr. Mármár teńiziniń ataýy aq mármár óndirilgen aralǵa bailanysty paida bolǵan. Bir ereksheligi – sýy qatpaidy. Bul teńiz arqyly Qara teńizden Jerorta teńizine óte mańyzdy sý joldary ótedi, al jaǵalaýynda Stambul jáne Izmir qalalary jáne kóptegen kýrorttar oryn tepken.
Erlan Toqshylyq
