جۇمىس بارىسىندا ستامبۇل قالاسىنا جول تٷستٸ. جٷز ەستٸگەنشە, بٸر كٶرگەن ارتىق دەگەن. بۇل ساياحاتتىڭ نەگٸزگٸ ماقساتى – ەسەم شاھاردىڭ كٶرٸكتٸ جەرلەرٸن ارالاپ, تاريحىنا قانىعۋ. العاشقى بارعان نىسان – سۇلتاناحمەت نەمەسە كٶكمەشٸت.
بٷگٸندە تٷركييانىڭ سيمۆولىنا اينالعان, ەلەمنٸڭ سەۋلەت ٶنەرٸندەگٸ ۇلى تۋىندىلاردىڭ بٸرٸ – بۇل مەشٸت يۋنەسكو-نىڭ مۇرالار قورىنا ەنگٸزٸلگەن.
كٶك مەشٸت 1616 جىلى ۆيزانتييا كورولٸ ٶمٸر سٷرگەن قامالدىڭ ورنىنا سالىنعان, قۇرىلىسى جەتٸ جىل بويى جٷرگٸزٸلگەن ەكەن. ەشەكەيلەگەن تاسىنىڭ تٷسٸنە بايلانىستى حالىق اراسىندا «كٶك مەشٸت» اتالىپ كەتكەن. الىپ نىساننىڭ 260 تەرەزەسٸ بار. وسى تەرەزەلەردەن تٷسكەن كٷن سەۋلەسٸمەن مەشٸتتٸڭ ٸشٸ سامالاداي جارقىراپ تۇرادى. التى مۇناراسى الىستان مەنمۇندالايدى, ەرەكشە ەلەمەنتتەرٸنٸڭ بٸرٸ – ميحراب, مٸنەجات ەتەتٸن بۇل ورىن مەرمەردان سوعىلعان ەكەن. ميحرابقا مەككەدەن ەكەلٸنگەن قارا تاس قويىلعان. جالپى مۇندا بٸر ۋاقىتتا 35 مىڭ ادام دۇعا ەتە الادى. 17 عاسىردا پايدالانۋعا بەرٸلگەن مەشٸت قانشا جىل ٶتسە دە سىنىن بەرمەي, سول كٷيٸندە ساقتالعان.
تۋريستەر ەڭ كٶپ باراتىن ەكٸنشٸ تاريحي ەسكەرتكٸش – اييا سوفييا مەشٸتٸ. ازييا مەن ەۋروپانىڭ توعىسقان جەرٸندە ورنالاسقان بۇل نىسان تاريحقا باي. ريم يمپەراتورى كونستانتين ٸ ٸرگەسٸن قالاعان عيباداتحانا بٸرنەشە رەت ٶرتەلگەن. كەيٸن يۋستينيان ٸ حريستيانداردىڭ سوبورىن قايتا سالعىزادى. 1453 جىلى وسمان يمپەريياسى كونستانتينوپولدى جاۋلاپ العان سوڭ سوفييا سوبورى مەشٸتكە اينالعان. عيماراتقا 4 مۇنارا سالىنىپ, 1931 جىلعا دەيٸن 500 جىل مەشٸت رەتٸندە جۇمىس ٸستەدٸ. كەيٸن 4 جىل جابىلىپ, 1935 جىلى مۇستافا كەمال اتاتٷرٸكتٸڭ شەشٸمٸمەن مۋزەيگە اينالادى. 1985 جىلى يۋنەسكو-نىڭ ەلەمدٸك مۇرا تٸزٸمٸنە ەندٸ.تەك 2020 جىلى عانا وعان مەشٸت مەرتەبەسٸ قايتارىلعان ەكەن.
تٷركييا – تەڭٸزگە باي مەملەكەت, سولتٷستٸگٸندە – قارا تەڭٸز بەن مەرمەر تەڭٸزٸ, باتىسىندا – ەگەي تەڭٸزٸ, ال وڭتٷستٸگٸندە جەرورتا تەڭٸزٸ جاتىر. مەرمەر تەڭٸزٸنٸڭ اتاۋى اق مەرمەر ٶندٸرٸلگەن ارالعا بايلانىستى پايدا بولعان. بٸر ەرەكشەلٸگٸ – سۋى قاتپايدى. بۇل تەڭٸز ارقىلى قارا تەڭٸزدەن جەرورتا تەڭٸزٸنە ٶتە ماڭىزدى سۋ جولدارى ٶتەدٸ, ال جاعالاۋىندا ستامبۇل جەنە ٸزمٸر قالالارى جەنە كٶپتەگەن كۋرورتتار ورىن تەپكەن.
ەرلان توقشىلىق
