Foto: Pexels.com
2024 jyldyń basyndaǵy resmi derekterge sáikes, Qazaqstanda 21 387 jetim jáne ata-ananyń qamqorlyǵynsyz qalǵan bala tirkelgen. Onyń 17 660-i (82%) qazaqstandyq otbasylardyń qamqorlyǵyna (qamqorshylyq, patronat, asyrap alý jáne t.b.) berilgen, dep habarlaidy Ult.kz.
Sońǵy 10 jylda jetimder úilerindegi balalar sany 9000-nan 4000-ǵa deiin azaiǵan, iaǵni 65%-ǵa tómendedi. Balalar úiiniń sany da edáýir qysqardy. Alaida, júrgizilip jatqan saiasattyń oń áserine qaramastan, sheshimin tappaǵan birqatar júielik máseleler bar, deidi Qoǵamdyq saiasat institýtynyń sarapshylary.
Máselen, otbasyna ornalastyrý formalarynyń ishinde asyrap alý úlesi áli de óte tómen. 5 myńnan astam azamat bala asyrap alý kezeginde turǵanymen, 2023 jyly – 194, 2024 jyly – 153 bala ǵana jańa otbasyn tapqan. Bul kóbine balanyń quqyqtyq mártebesiniń tolyq rettelmeýimen, ákimshilik kedergilermen jáne úmitker otbasylardyń kóbine sábilerdi ǵana tańdaýǵa umtylýymen bailanysty.
Sonymen qatar, balalardyń qaitarylý deńgeii kei jyldary 30%-ǵa jetken. Bul júieli psihologiialyq súiemeldeýdiń jáne ata-analardy daiarlaýdyń mańyzyn kórsetedi.
Taǵy bir ózekti túitkil – turǵyn úige muqtaj kámelet jasyna tolǵan jetimder sanynyń ósýi. QR Ónerkásip jáne qurylys ministrliginiń 2024 jylǵy málimeti boiynsha, turǵyn úi alý kezeginde 62 480 burynǵy tárbielenýshi tirkelgen, al naqty páter alǵandardyń sany – 9590. Bul kórsetkish jyldar boiy jinalǵan teńgerimsizdikti aiqyndaidy jáne memlekettik qoldaý qarqynyn kúsheitý qajettigin kórsetedi.
Osy máselelerdi jeńildetý maqsatynda jańa tetikter engizilýde:
- - 2024 jyldan bastap árbir jetim balaǵa jeke qoldaý kórsetetin tálimgerlik júiesi engizildi. Tálimgerler oqýǵa, ómirlik daǵdylarǵa beiimdeýge jáne emotsionaldyq turaqtylyqty qalyptastyrýǵa kómektesedi. Qazirdiń ózinde 17 qalada 300-den astam tálimger jumys istep jatyr.
- - 2025 jyldyń shildesinen bastap Qazaqstanda otbasylyq tárbie berýdiń jańa túri – kásibi qabyldaýshy otbasy modeli engiziledi. Bul júie jetim balalardy, ata-anasynyń qamqorlyǵynsyz qalǵan jáne arnaýly áleýmettik qyzmetterge muqtaj balalardy internat uiymdaryna emes, arnaiy daiyndalǵan otbasylarǵa ornalastyrýǵa múmkindik beredi.
Kásibi qabyldaýshy otbasylardy materialdyq jaǵynan qoldaý úshin:
- - ár balaǵa ai saiyn 10 AEK kóleminde járdemaqy tólenedi;
- - kásibi ata-ana (tárbieshi) retinde jumys istegeni úshin 70 AEK mólsherinde eńbekaqy beriledi.
Bul model Germaniia, Ulybritaniia, Frantsiia siiaqty elderde keń qoldanysta jáne internat mekemelerine balama retinde tabysty jumys istep keledi.
Jetim balalardy qorǵaý baǵytynda «AMANAT» partiiasy janyndaǵy Otbasy jáne halyqty áleýmettik qorǵaý máseleleri jónindegi Respýblikalyq keńestiń baqylaýy men usynystary nátijesinde de birqatar júieli ózgerister júzege asýda. Atap aitqanda, turǵyn úi kezegin jedeldetý, patronattyq tárbieshiler men asyrap alýshylarǵa áleýmettik tólemderdi arttyrý, sondai-aq otbasylyq tárbie úlgilerin nasihattaý boiynsha naqty qadamdar jasalyp jatyr. Keńes zańnamany jetildirý boiynsha usynystar daiyndap, jetim balalardyń qoǵamda tolyqqandy azamat bolyp qalyptasýyna jaǵdai jasaýǵa basymdyq berýde.
