فوتو: Pexels.com
2024 جىلدىڭ باسىنداعى رەسمي دەرەكتەرگە سەيكەس, قازاقستاندا 21 387 جەتٸم جەنە اتا-انانىڭ قامقورلىعىنسىز قالعان بالا تٸركەلگەن. ونىڭ 17 660-ٸ (82%) قازاقستاندىق وتباسىلاردىڭ قامقورلىعىنا (قامقورشىلىق, پاترونات, اسىراپ الۋ جەنە ت.ب.) بەرٸلگەن, دەپ حابارلايدى Ult.kz.
سوڭعى 10 جىلدا جەتٸمدەر ٷيلەرٸندەگٸ بالالار سانى 9000-نان 4000-عا دەيٸن ازايعان, ياعني 65%-عا تٶمەندەدٸ. بالالار ٷيٸنٸڭ سانى دا ەدەۋٸر قىسقاردى. الايدا, جٷرگٸزٸلٸپ جاتقان ساياساتتىڭ وڭ ەسەرٸنە قاراماستان, شەشٸمٸن تاپپاعان بٸرقاتار جٷيەلٸك مەسەلەلەر بار, دەيدٸ قوعامدىق ساياسات ينستيتۋتىنىڭ ساراپشىلارى.
مەسەلەن, وتباسىنا ورنالاستىرۋ فورمالارىنىڭ ٸشٸندە اسىراپ الۋ ٷلەسٸ ەلٸ دە ٶتە تٶمەن. 5 مىڭنان استام ازامات بالا اسىراپ الۋ كەزەگٸندە تۇرعانىمەن, 2023 جىلى – 194, 2024 جىلى – 153 بالا عانا جاڭا وتباسىن تاپقان. بۇل كٶبٸنە بالانىڭ قۇقىقتىق مەرتەبەسٸنٸڭ تولىق رەتتەلمەۋٸمەن, ەكٸمشٸلٸك كەدەرگٸلەرمەن جەنە ٷمٸتكەر وتباسىلاردىڭ كٶبٸنە سەبيلەردٸ عانا تاڭداۋعا ۇمتىلۋىمەن بايلانىستى.
سونىمەن قاتار, بالالاردىڭ قايتارىلۋ دەڭگەيٸ كەي جىلدارى 30%-عا جەتكەن. بۇل جٷيەلٸ پسيحولوگييالىق سٷيەمەلدەۋدٸڭ جەنە اتا-انالاردى دايارلاۋدىڭ ماڭىزىن كٶرسەتەدٸ.
تاعى بٸر ٶزەكتٸ تٷيتكٸل – تۇرعىن ٷيگە مۇقتاج كەمەلەت جاسىنا تولعان جەتٸمدەر سانىنىڭ ٶسۋٸ. قر ٶنەركەسٸپ جەنە قۇرىلىس مينيسترلٸگٸنٸڭ 2024 جىلعى مەلٸمەتٸ بويىنشا, تۇرعىن ٷي الۋ كەزەگٸندە 62 480 بۇرىنعى تەربيەلەنۋشٸ تٸركەلگەن, ال ناقتى پەتەر العانداردىڭ سانى – 9590. بۇل كٶرسەتكٸش جىلدار بويى جينالعان تەڭگەرٸمسٸزدٸكتٸ ايقىندايدى جەنە مەملەكەتتٸك قولداۋ قارقىنىن كٷشەيتۋ قاجەتتٸگٸن كٶرسەتەدٸ.
وسى مەسەلەلەردٸ جەڭٸلدەتۋ ماقساتىندا جاڭا تەتٸكتەر ەنگٸزٸلۋدە:
- - 2024 جىلدان باستاپ ەربٸر جەتٸم بالاعا جەكە قولداۋ كٶرسەتەتٸن تەلٸمگەرلٸك جٷيەسٸ ەنگٸزٸلدٸ. تەلٸمگەرلەر وقۋعا, ٶمٸرلٸك داعدىلارعا بەيٸمدەۋگە جەنە ەموتسيونالدىق تۇراقتىلىقتى قالىپتاستىرۋعا كٶمەكتەسەدٸ. قازٸردٸڭ ٶزٸندە 17 قالادا 300-دەن استام تەلٸمگەر جۇمىس ٸستەپ جاتىر.
- - 2025 جىلدىڭ شٸلدەسٸنەن باستاپ قازاقستاندا وتباسىلىق تەربيە بەرۋدٸڭ جاڭا تٷرٸ – كەسٸبي قابىلداۋشى وتباسى مودەلٸ ەنگٸزٸلەدٸ. بۇل جٷيە جەتٸم بالالاردى, اتا-اناسىنىڭ قامقورلىعىنسىز قالعان جەنە ارناۋلى ەلەۋمەتتٸك قىزمەتتەرگە مۇقتاج بالالاردى ينتەرنات ۇيىمدارىنا ەمەس, ارنايى دايىندالعان وتباسىلارعا ورنالاستىرۋعا مٷمكٸندٸك بەرەدٸ.
كەسٸبي قابىلداۋشى وتباسىلاردى ماتەريالدىق جاعىنان قولداۋ ٷشٸن:
- - ەر بالاعا اي سايىن 10 اەك كٶلەمٸندە جەردەماقى تٶلەنەدٸ;
- - كەسٸبي اتا-انا (تەربيەشٸ) رەتٸندە جۇمىس ٸستەگەنٸ ٷشٸن 70 اەك مٶلشەرٸندە ەڭبەكاقى بەرٸلەدٸ.
بۇل مودەل گەرمانييا, ۇلىبريتانييا, فرانتسييا سيياقتى ەلدەردە كەڭ قولدانىستا جەنە ينتەرنات مەكەمەلەرٸنە بالاما رەتٸندە تابىستى جۇمىس ٸستەپ كەلەدٸ.
جەتٸم بالالاردى قورعاۋ باعىتىندا «AMANAT» پارتيياسى جانىنداعى وتباسى جەنە حالىقتى ەلەۋمەتتٸك قورعاۋ مەسەلەلەرٸ جٶنٸندەگٸ رەسپۋبليكالىق كەڭەستٸڭ باقىلاۋى مەن ۇسىنىستارى نەتيجەسٸندە دە بٸرقاتار جٷيەلٸ ٶزگەرٸستەر جٷزەگە اسۋدا. اتاپ ايتقاندا, تۇرعىن ٷي كەزەگٸن جەدەلدەتۋ, پاتروناتتىق تەربيەشٸلەر مەن اسىراپ الۋشىلارعا ەلەۋمەتتٸك تٶلەمدەردٸ ارتتىرۋ, سونداي-اق وتباسىلىق تەربيە ٷلگٸلەرٸن ناسيحاتتاۋ بويىنشا ناقتى قادامدار جاسالىپ جاتىر. كەڭەس زاڭنامانى جەتٸلدٸرۋ بويىنشا ۇسىنىستار دايىنداپ, جەتٸم بالالاردىڭ قوعامدا تولىققاندى ازامات بولىپ قالىپتاسۋىنا جاعداي جاساۋعا باسىمدىق بەرۋدە.
