Foto: primeminister.kz
QR Premer-Ministriniń tóraǵalyǵymen ótken Úkimet otyrysynda AITV boiynsha aǵymdaǵy ahýal qaralyp, tiisti meditsinalyq kómek kórsetý sharalary talqylandy. Densaýlyq saqtaý ministri adamnyń immýn tapshylyǵy virýsy infektsiiasynyń taralýy jáne BUU-nyń jahandyq strategiiasynyń kórsetkishterine qol jetkizý boiynsha qabyldanyp jatqan sharalar týraly baiandama jasady, dep habarlaidy "Ult aqparat" primeminister.kz saityna silteme jasap.
Ministrdiń aitýynsha, adamnyń immýn tapshylyǵy virýsy (AITV) infektsiiasy tek Qazaqstanda ǵana emes, búkil álemde de ózekti másele bolyp otyr. Sońǵy 10 jyldyń ishinde Qazaqstanda AITV-men syrqattanýshylyq 2 ese artyp, juqtyrylǵan immýn tapshylyǵy sindromynan (JITS) bolatyn ólim-jitim kórsetkishi 1,7 ese tómendegen.
2021 jyly QR 2030 jylǵa qarai juqtyrylǵan immýn tapshylyǵynyń sindromyn joiý jáne jahandyq strategiianyń maqsattaryna qol jetkizý jónindegi mindettemelerin qabyldady, bul AITV-men ómir súretin barlyq adamnyń 95%-y ózderiniń mártebesi týraly bilýi kerek; AITV-ny juqtyrǵandardyń 95%-y emdelýi kerek; 95% naýqastardyń emi tiimdi bolýy kerek degendi bildiredi.
Densaýlyq saqtaý ministriniń málimdeýinshe, 2022 jyldyń qorytyndysy boiynsha elde AITV-men ómir súretin 30 558 adam turady. 2022 jyly 3 877 jańa jaǵdai tirkeldi, bul rette erkekter áielderge qaraǵanda 2 ese kóp anyqtaldy. 82%-y 18-49 jas aralyǵyndaǵy eńbekke qabiletti halyqqa tiesili. Jynystyq jolmen berilý basym – 75%-dy, sodan keiin inektsiialyq jolmen berilý 20%-dy quraidy.
AITV-ny juqtyrǵandarǵa meditsinalyq kómekti meditsinalyq-sanitarlyq alǵashqy kómek deńgeiinen bastap jáne AITV infektsiiasynyń profilaktikasy boiynsha 20 ortalyq kórsetedi. Respýblikalyq deńgeide Qazaq dermatologiia jáne infektsiialyq aýrýlar ǵylymi ortalyǵy qyzmetti úilestirip, baqylaý júrgizedi.
«Jalpy elimizde AITV-ny juqtyrǵan patsientter men halyqtyń negizgi toptary úshin qyzmetterdiń qoljetimdiligin jaqsartý boiynsha júieli is-sharalar júrgizilip jatqanyn atap ótkim keledi», — dedi Ajar Ǵiniiat.
Birinshi: AITV-ny juqtyrǵan adamdarǵa meditsinalyq qyzmet kórsetýdi jáne dári-dármekpen qamtamasyz etýdi reglamentteitin normativtik-quqyqtyq aktiler jetildirildi;
Ekinshi: Tegin meditsinalyq kómektiń kepildik berilgen kólemi sheńberinde dárilik preparattardyń tizimi 12 den 16-ǵa deiin keńeitildi.
Úshinshi: Elimizde 1986 jyldan bastap halyqaralyq usynystar kezeń-kezeńmen engizildi. Dúniejúzilik densaýlyq saqtaý uiymy usynǵan 12 profilaktikalyq baǵdarlama boiynsha AITV-nyń profilaktikasyna, diagnostikalaýǵa jáne emdeýge baǵyttalǵan keshendi qyzmetter paketi engizildi.
Tórtinshi: Aqparattyq-bilim berý jumysynda áleýmettik jeliler, tik-toktar, chat-bottar siiaqty jańa tehnologiialar qoldanylady.
Josparly jumys, halyqaralyq usynymdardy engizý, profilaktikalyq baǵdarlamalarǵa qoljetimdilikti qamtamasyz etý jáne emdeý boiynsha memlekettik qoldaý nátijesinde:
- emdeýmen qamtý jáne tiimdiligi 1,3 ese artty (2018 jylǵy 65%-dan 2022 jyly 87%-ǵa artty);
- JITS-ten ólim-jitim kórsetkishi 1,7 ese tómendedi;
- AITV-nyń anadan balaǵa berilý qaýpi 2 ese tómendedi.
Densaýlyq saqtaý ministri Ajar Ǵiniiattyń aitýynsha, Qazaqstanda AITV infektsiiasy – turaqty satyda (0,3%) saqtalýda jáne elimizdiń barlyq óńirlerinde tirkelgen. Aita ketý kerek, álemdik ortasha kórsetkish – 0,7%.
Ministrlik AITV infektsiiasynyń profilaktikasy boiynsha jumysty bes negizgi kórsetkish boiynsha turaqty baǵalaýdy júrgizedi. Máselen, 7 oblysta – Qaraǵandy, Pavlodar, Shyǵys Qazaqstan oblysy, Qostanai, Soltústik Qazaqstan oblastyrynda, Astana jáne Almaty qalalarda syrqattanýshylyq Qazaqstan Respýblikasy boiynsha ortashadan joǵary.
«JITS-ten bolatyn ólim-jitim 6 oblysta ortasha respýblikalyq kórsetkishten joǵary, olar: Qaraǵandy, Pavlodar, Qostanai, Soltústik Qazaqstan, Shyǵys Qazaqstan oblystary jáne Almaty qalasy. Qaraǵandy oblysynda bul kórsetkish ortasha respýblikalyq deńgeiden 4 ese artyq», — dedi Ajar Ǵiniiat.
AITV infektsiiasy epidemiiasynyń jaiylǵan kezeńge ótýin, iaǵni halyqtyń arasynda keń taralýyn sipattaityn kórsetkish – júkti áielderdiń arasynda taralýy, respýblika boiynsha bul kórsetkish tómen deńgeide – 0,13, biraq 7 óńirde ortasha kórsetkishten joǵary (Pavlodar, Qaraǵandy, Soltústik Qazaqstan, Shyǵys Qazaqstan, Qostanai oblystary jáne Almaty q.), Shyǵys Qazaqstan oblysynda taralý kórsetkishi – joǵary (0,59).
Ókinishke orai, halyqtyń negizgi toptarynyń arasynda osy infektsiianyń profilaktikasy úshin úkimettik emes uiymdardyń áleýeti paidalanylmaidy, olar epidemiologiialyq jaǵdaidy turaqtandyrýda jáne aýrýdyń jańa jaǵdailaryn anyqtaýda mańyzdy ról atqarady. Tek 6 óńirde – Túrkistan, Atyraý, Qostanai, Shyǵys Qazaqstan jáne Astana, Shymkent qalalarynda 7 úkimettik emes uiym memlekettik áleýmettik tapsyrys aldy, al elde 44 úkimettik emes uiymdar bar. Qalǵan óńirlerde memlekettik áleýmettik tapsyrys sońǵy jyldary bólinbeidi, bul eldiń epidemiologiialyq jaǵdaiyna yqpalyn tigizetini sózsiz.
«Jalpy saralaý nátijeleri Pavlodar, Qaraǵandy, Soltústik Qazaqstan, Shyǵys Qazaqstan, Qostanai oblystarynda jáne Almaty qalasynda bes negizgi kórsetkishtiń tórteýi infektsiianyń taralýynyń neǵurlym joǵary deńgeiin jáne oblystardyń aýmaǵynda AITV infektsiiasynyń jańa jaǵdailarynyń aldyn alý boiynsha qabyldanatyn sharalardyń jetkiliksiz deńgeiin kórsetedi», — dedi Ǵiniiat.
Ári qarai ministr AITV-ny juqtyrǵan naýqastarǵa meditsinalyq kómek kórsetýdiń negizgi máselelerine toqtaldy. Qoǵamda osy aýrýmen ómir súretin adamdarǵa jáne halyqtyń negizgi toptaryna qatysty stigma men kemsitýshilik saqtalady.
Problemalyq máseleler men AITV infektsiiasyn turaqty ustap turý jónindegi maqsatty eskere otyryp, Densaýlyq saqtaý ministrligi 4 negizgi baǵytty qamtityn 2023-2026 jyldarǵa arnalǵan is-sharalardyń jol kartasy júzege asýda.
Jol kartasynyń birinshi baǵyty – «Stigma men kemsitýshiliktiń profilaktikasy, úkimettik emes uiymdardy damytý». Adamdardyń densaýlyǵy men ómirine áser etetin kemsitýshilik jáne jazalaý zańdarynyń kúshin joiý, halyqtyń habardar bolýyn arttyrý jónindegi is-sharalar ótkiziledi, atap aitqanda:
- qaýymdastyq kúshterimen stigma men kemsitýshilikke qarsy is-qimyl josparyn ázirleý;
- biliktilikti arttyrý tsiklderinde barlyq mamandyqtaǵy, onyń ishinde penitentsiarlyq mekemelerdiń meditsinalyq bólimderindegi dárigerler men orta meditsina qyzmetkerlerin oqytýdy júrgizý;
- dóńgelek ústelder, aktsiialar, halyq arasynda aǵartý jumystary, seminar men treningter.
Halyqtyń negizgi toptaryna meditsinalyq qyzmetter kórsetý boiynsha meditsinalyq-sanitarlyq alǵashqy kómek deńgeiinde dostyq tásilder engiziledi, bul degenimiz – meditsinalyq-sanitarlyq alǵashqy kómek deńgeiinde adam immýn tapshylyq virýsyn anyqtaityn jedel testterdi engizý.
Ekinshi baǵyt boiynsha – «Adamnyń immýn tapshylyǵy virýsy infektsiiasynyń aldyn alý, diagnostikalaý jáne emdeý» testileý algoritmi qaita qaralady, emdeý erte bastalatyn bolady jáne jańa zamanaýi preparattar qoldanylady.
Kadrlyq áleýetti arttyrý úshin barlyq meditsina personalynyń biliktiligin turaqty negizde arttyrý kózdelip otyr. Normativtik-quqyqtyq bazaǵa ózgerister engizý jol kartasynyń sheńberinde júrgiziledi.
Jol kartasy is-sharalaryn iske asyrý testileýge keń qoljetimdilikti jáne Qazaqstan Respýblikasynyń azamattaryn emmen qamtamasyz etýge, AITV infektsiiasynyń taralýyn turaqty (0,3) ustap turýǵa múmkindik beredi jáne 2026 jylǵa qarai Jahandyq strategiia maqsattaryna qol jetkizýge ákeledi.
