Túrkiia aýmaǵyndaǵy teńizderdiń úsh ádemi araldary Gókcheada, Bozjaada jáne Kýnda ǵasyrlar boiy qonaqtaryn Egei teńiziniń bailyǵymen qarsy aldy. Araldardaǵy kúnder tas úilerdegi dámdi túrik tańǵy astarynan bastalady, ádemi jaǵajailarda júzýdi jalǵastyrady jáne tańǵajaiyp dástúrli tavernalardaǵy jaǵymdy túski astarmen aiaqtalady. Dastarhandar túrki halyqtarynyń ǵasyrlar boiy qalyptasqan retsepterimen toltyrylǵanymen, aldymen mezeler beriledi; sodan keiin araldardyń áigili teńiz ónimderi ústelden óz ornyn tabady. Sonymen, osy araldardyń qaisysy sizge kóbirek sáikes keledi? Mine, sheshim qabyldaýǵa kómektesetin keibir keńester…
Bozkaada: qalalyq bosqyndar úshin beibit jumaq
Bozjaada – Chanakkale jaǵalaýynda ornalasqan Egei teńiziniń jaqsy saqtalǵan injý-marjany. Mifologiialyq mátinderde Tenedos degen atpen belgili Bozjaada móldir sýlarymen, júzimdikterimen jáne sharaptarymen tanymal. Geiikli pirsinen shyqqan parommen ońai jetýge bolatyn aralǵa kelgende birinshi kóretin jer – Bozjada saraiy. Siz bul qulypqa baryp, araldyń tańǵajaiyp tabiǵatyn sýretke túsire alasyz. Aralda mindetti túrde kóretin basqa kórnekti oryndar – Bozkaada murajaiy, Aiazma monastyri, jel diirmenderi jáne Mariia Máriiam shirkeýi. Eger siz aralǵa jazda barsańyz, Egei teńiziniń jarqyraǵan tolqyndary sizdi kútedi. Aiazma jaǵajaiy men akvariým shyǵanaǵy – araldaǵy eń tanymal júzý oryndarynyń ekeýi. Bozjaada sonymen qatar ashyq aýada keń aýqymdy is-sharalardy usynady. Chaiyr jaǵajaiynda vindserfingpen teńiz ben jeldi tamashalai alasyz nemese tynysh býhtalardyń kógildir tereńdikterine súńgý arqyly sý astyndaǵy ómirdi taba alasyz. Bozkaadadaǵy taǵy bir áreket – araldyń eń batys shetinde ornalasqan Polente shamshyraǵyna jáne jel diirmenine barý. Bozjaadanyń áigili sharaptarynan lázzat alý jáne kúnniń batýyn tamashalaý – umytylmas áser. Bozjaada sonymen qatar júzimdikter men 3000 jyl burynǵy sharap jasaý dástúrleri arqyly biregei marshrýttar usynady. Bozjaada júzimdik jolynda siz sharap zaýyttaryna baryp, araldyń tórt endemikalyq júzim sortynan alynǵan sharaptardyń dámin tatýǵa bolady. Sonymen qatar, jyl saiyn qyrkúiektiń alǵashqy aptalarynda aralda Júzimdik festivali ótedi.
Álemdegi alǵashqy jáne jalǵyz «Tsittasloý» araly: Gókcheada.
Egei teńiziniń soltústiginde, Gallipoli túbegine jaqyn ornalasqan Gókcheada – Túrkiianyń naǵyz aýyldary, jyly jelderi, tóbelerde serýendegen eshkileri, móldir teńizderi men uzyn jaǵajailary bar kórkem aimaǵy. Barlyq osy sipattamalardyń arqasynda 2011 jyldan bastap aral álemdegi birinshi jáne jalǵyz «Chittasloý» aralyna ainaldy. Túrkiianyń eń buzylmaǵan buǵazdary men jaǵajailarynyń biri Gókcheada uzyn jaǵajailary men kógildir sýlarynda sýǵa túsý, serfing jáne júzý múmkindikterin usynady. Aralda 300 kún boiy vindserfingpen ainalysý úshin barlyq qolaily jaǵdailar bar ekenin bilgende, jyl saiyn myńdaǵan serfingterdiń nege Gókcheadaǵa baratynyn túsinesiz. 1200 metrlik jaǵajaiy jáne Gókcheadadaǵy altyn qumdary bar Aidynjyk jaǵajaiynda júzip, jel serfing jasai alasyz. Gizli Liman, Laz shyǵanaǵy, Iyldyz shyǵanaǵy jáne Mavi (Kók) shyǵanaǵy – araldaǵy basqa da taza jaǵajailar. Gokceada biregei ómir saltyn tynyshtyqpen úilestiredi jáne sonymen qatar sáýletimen jáne ashanasymen tanymal. Araldyń eń tartymdy aýyldary – Kalekói, Zeitinli, Tepekói, Bademli jáne Derekói – ǵasyrlar boiǵy aǵashtarymen, tóbelerimen jáne shynaiy tas úilerimen tań qaldyrady. Aýyl qonaq úileri, kafeler men meiramhanalar retinde qyzmet etetin qalpyna keltirilgen tastan jasalǵan ǵimarattar barýǵa turarlyq.
Túrik-Egei teńizindegi ertegi: Kýnda
Egei teńiziniń soltústigindegi, jyldyń kez kelgen ýaqytynda ádemi bolatyn Kýnda araly Ali-Bei araly retinde de belgili. Materikke qysqa kópir arqyly qosylǵan Kýndaǵa qol jetimdilik óte yńǵaily. Taksiarhis shirkeýi – araldaǵy mindetti túrde barý kerek jer. 2011 jyly qalpyna keltirýden keiin 1873 jyly salynǵan neoklassikalyq shirkeý óziniń bastapqy sulýlyǵyn qaitardy: búginde ǵimarat Aivalik Rahmi M. Koch murajaiy retinde jumys isteidi. Ashiklar tóbesinen kórinisti tamashalaý, tas tóselgen kóshelermen serýendeý, araldyń áigili móldir sýlarynda (Akvariým nemese Jasyl shyǵanaq) shomylý jáne búkil álemdi boiaityn túrli-tústi kún batýlaryn tamashalaýdan keiin tas úilerdiń aýlalarynda kýnda dámdi taǵamdarynan dám tatý. Qyzyl aral – bul araldyń mindetti túrde kóretin jerleriniń biri. Shóptermen daiyndalǵan dámdi mezesi men salattarymen tanymal Kýnda osy aralda Egei teńiziniń eń jaqsy taǵamdary men mezelerine ie. Teńiz jaǵasynda kúnniń batýyn tamashalaý kezinde samfir (Deniz börülcesi) jáne artishok siiaqty araldyń záitún maiy dámin tatyp kórýdi umytpańyz. Kýndýǵa saparyńyz kezinde siz araldyń erekshe balyǵy papalinany da tabýǵa bolady.
