«Qazaqfilm» kinostýdiiasy túsirgen «Nabat operatsiiasy» filminiń Astana jáne Almaty qalalarynda jabyq kórsetilimi ótti. Atalǵan film Mádeniet jáne aqparat ministrliginiń tapsyrysy boiynsha «Ulttyq kinony qoldaý memlekettik ortalyǵy» men IIM qoldaýymen túsirilgen. Filmniń qoiýshy rejisseri – Rashid Súleimenov. Qoiýshy-operatory – Ernur Ryspaev. Stsenarii avtorlary – Ilham Djalilov, Rashid Súleimenov, Rýstam Azamatov.
Kórermenge jol tartqan kino týyndy shynaiy oqiǵaǵa negizdelgen. 1992 jyly kezeńdestirý kezinde qashyp ketken 6 tutqynnyń áreketin baiandaidy. Olar Shieli stansasy mańynda qalaaralyq avtobýstyń jolaýshylaryn kepilge alǵan. Olardy qutqarý úshin qazaqstandyq memlekettik qaýipsizdik jáne quqyqtyq tártip organdarynyń eń úzdik kúshteri jasaqtaldy.
Uzaq kelissózderden keiin qaraqshylar ushaq talap etken. Biraq naqty josparlanǵan operatsiianyń nátijesinde bar qylmyskerdiń kózi joiylyp, kepilge alynǵandardyń eshqaisysy zardap shekpegen. Bul – birde-bir adam jaralanbaǵan operatsiianyń sanaýlysy.
Atys-shabys kóbirek bolsa da, «Nabat operatsiiasy» quqyq qorǵaý organ qyzmetkerleriniń kózsiz batyrlyǵy men operatsiia týraly emes. Bul – taǵdyrdyń jazýymen osy avtobýsqa tap bolǵan qarapaiym adamdardyń ómirindegi 20 saǵatqa sozylǵan oqiǵa jáne adami qasietteriniń aiqyn kórinisi. Basty róldi «Jastar teatrynyń» akteri, kórermenge Mirjaqyp obrazymen tanylǵan Baqyt Qajybaev somdaidy. Avtobýstyń ishindegi árbir adamnyń ómiri tikelei osy keiipkerdiń moinynda boldy desek bolady.
Film kórsetiliminen soń, kinotanýshylar óz pikirlerin bildirip edi. Tanysa otyryńyzdar.
Dana Ámirbekova: «Nabat operatsiiasy» sońǵy jyldary jaryqqa shyqqan janrlyq filmderdiń arasynan oq boiy ozyp shyqqan sátti týyndy. Kez kelgen janrlyq kinotýyndynyń túp negizi – dramatýrgiia. Filmniń stsenariii janr qaǵidatyn saqtaǵan, rejisserlik turǵyda sheber oryndalǵan, stildik birizdilik bar, beinelik qatar men mazmuny birin biri tolyqtyra túsetin, montajy kásibi turǵyda óte bilikti, bas-aiaǵy jumyr film.
Film ómirde bolǵan oqiǵanyń negizinde túsirilgendikten, kórkemdik turǵyda shynaiy shyqqany kórermendi erekshe qýantty. Týyndyny kóre otyryp toqsanynshy jyldar kóz aldymyzǵa kelip, sol dáýirdiń tynysyn tereńinen sezinip, ótken ǵasyrdyń sońyna oisha baryp qaitqandai sezimde boldyq. Bul árine filmniń sýretshisi Oljas Álmenovtiń erekshe kirpiiazdyqpen atqarǵan eńbeginiń jemisi.
Sondai-aq, filmdegi Baqyt Qajybaev bastaǵan akterlik ansambl de tamasha. Sátti túzilgen tipajdar, minezderi tereńinen ashylǵan keiipkerler, sheber akterlik oiyn. Ekspressiiaǵa berilgen, emotsiiaǵa toly sahnalar bul filmniń kemshiligi emes, janrdyń tabiǵatyn saqtaý úshin qaqtyǵystardy tereńdetip, júrek soǵysyn jiiletý úshin qajet sheshimder. Kishkentai adamdardy dáripteitin, ultymyzdyń rýhyn kóterip, otanǵa degen mahabbatymyzdy arttyratyn bundai filmder aýadai qajet!
Álimaqyn Janbolat: El rýhy degen tirkes bar. Biz úshin zamanaýi otandyq kino ónimderdiń eń basty róli halyqtyń rýhani álemin baiytý, eńsesin kóterý, jigerin shyńdaý. Kúni keshe tusaýy kesilgen jańa film osy sózimizge dálel bola alatyndai. Film 1990 jyldardyń basynda Qyzylorda oblysy men Shymkent qalasynda bolǵan erekshe qylmystyq oqiǵa negizinde túsirilgen bolatyn. Tarihta «Nabat» operatsiiasy degen atpen tanymal bolǵan, tutqynnan qashqan asa aýyr qylmys jasaǵan qandyqol qaraqshylardy quryqtaý sharasy filmde shynaiy jáne kisibi túrde kórinis tabady.
Tarihi derekke negizdelgen oqiǵany ekranda kórsetýdiń san-alan kórkemdik tásilderi bar. Rejisser bul filmde quryqtaý operatsiiasyna jetekshilik etken komandirdiń boiyndaǵy kásibi hám gýmanistik qasietterdi kórsetýdi basty maqsat etkeni birden baiqalady. Iá, biz ult retinde bodandyq pen ezginiń qasiretin aiaýsyz shekken halyqpyz. Eńsemiz túsip, taýymyz shaǵylyp, tól qundylyqtardan ajyrap qalýǵa shaq qalyp táýelsizdikke jetken tusta ulttyń zamanaýi batyrlaryn, tulǵalaryn kórkemdik deńgeide nasihattaý qazirgi qazaq kinosynyń bir maqsaty bolýy shart. Film osyndaý maqsattan týǵany birden ańǵarylady.
Qazaqstan qaýipsizdik qyzmeti men quqyq qorǵaýshylardyń erlik isterin joǵary kásibi turǵyda, asa sheber ekran tili arqyly kórsetken filmder bizde joqtyń qasy derlik. Film taqyryptyq turǵydan da, kórkemdik sapasy jaǵynan da eń joǵary talaptarǵa jaýap bere alady. Kez-kelgen kino týyndy eń birinshi qalyń kópshilikke baǵyttalyp túsiriletinin eskersek, atalǵan kartina qoǵamnyń dál qazirgi rýhani suranysyna jaýap bere alatyn dúnie dep aitar edik.
Nurgúl Abdolla: Atalmysh film kóptegen kórermenniń jáne kinotanýshylardyń kóńilinen shyqty dep úlken senimmen aita alamyn. Bizge osyndai qaharman keiipkerler qajet. Bizdiń zamanaýi qazaq kinosynda “Er azamat” beinesi ómirge kelgen siiaqty. Filmdi kórip otyryp, basty keiipkerdiń óz otbasyna ǵana emes, qylmyskerlerdiń tutqynyna túsken árbir janǵa áke bola bilgenin baiqadyq. Biz, kinotanýshylar qazirgi qazaq kino ónerine “Áke” beinesiniń kelgenin uzaq kúttik jáne bizdiń senimimizdi aqtady degen oidamyn.
Aijan Izimova: Shynaiy oqiǵaǵa negizdelgen film túsirý eki ese qiyndaý. Sebebi onda kórermen aldyndaǵy jaýapkershilikpen qosa, oqiǵa men tarih aldyndaǵy jaýapkershilik bar. Operatsiiany júzege asyrý úshin 4 sekýndqa qana múmkindik bolǵan. Bir-aq sát. Film oqiǵanyń atmosferasyn tolyqqandy jetkize aldy. Taǵy bir aita ketetin jait, akterlik quramnyń sátti tańdalýy. Tańdap alǵan akterler bas keiipkerlerdiń obrazyn joǵary deńgeide somdap shyqqan. Glýhov rólindegi Aleksei Shemes qaýipti lańkes ekenine senesiń. Daýenov Marat rólindegi Baqyt Qajybaevtyń obrazdy ashýdaǵy, keiipker psihologiiasyn zertteýdegi izdenisi baiqalady. Akterdiń shyǵarmashylyq qorjynynda osyǵan uqsas “Plenniki” dep atalatyn veb-serial bar. Barlyǵy tolyqtai uqsamaǵanymen, quqyq qorǵaý organynyń qyzmetkeri bolýy jáne otbasyndaǵy máseleleri uqsaidy. Degenmen de, eki obrazdy biriktirýden, uqsas qylyqtar jasaýdan qashqan. Ózi úshin ǵana ómir súretin adam baqytty bola almaidy. Filmniń bas keiipkeriniń ómirlik divizi osy. Osyny aita otyryp, óz ómirine analiz jasaǵany, shyn máninde otbasy úshin, aýyryp jatqan uly úshin eshteńe jasai almai jatqany ekinshi liniiada júrip otyrady. Bir jaǵynda ulynyń taǵdyry, ekinshi jaǵynda halqynyń taǵdyry. Bas keiipkerdi osyndai qiyn tańdaýdyń aldyna qoiady. Rejisserdiń kórkemdik sheshimimen ol erlik jasaýdy tańdaidy. Ekinshi liniiada árbir adam úshin mańyzdy otbasy taqyrybyn, áke rólin qatar bergendikten, ýaiymdap otyrasyń. Tarihi-ekshn janrynda túsirilgen filmdi bir demmen kórip shyqtyq. Sebebi, áskeri daiyndyq pen is-áretterden bólek, otbasylyq taqyryp parallel júredi. Júrekke jetken de osy sát. Avtobýs ishindegi lańkesterdiń qolyndaǵy jolaýshylar taǵdyry úshin bir, aýrýhanada ómiri úshin kúresip jatqan bas keiipkerdiń balasy úshin eki márte ýaiymdap otyrasyń.
Árbir kórermen kórýge tiis film dep oilaimyn. Sebebi, tarihi fakt, bolǵan oqiǵa izimen. Osyndai oqiǵanyń bolǵanyn, úlken qaýipten birneshe adamnyń ómirin aman alyp qalǵan, ulttyń abyroiyn asqaqtatqan qaharmany bar ekenin halyq bilýi kerek. Film kórermenderge tek qana bolǵan oqiǵany baiandap qana emes, batyrlyq sezimi men ulttyq rýhyn oiatyp, keremet áser beredi dep úmittenemin. Arzan kúlkige qurylǵan, máni joq komediialarǵa qaraǵanda, osyndai kórkem filmderdiń kassa jinaǵany qup bolar edi.
Elenora Ámir
