Búgin Aqordada ótken Úkimet otyrysynda 2019 jylǵy eldiń áleýmettik-ekonomikalyq damý qorytyndylary týraly esep berildi. Sondai-aq, Prezidenttiń tapsyrmalarynyń oryndalýy talqylandy.
Prezident «Ekonomikanyń negizgi salalarynda oń úrdis bar» dep atap ótti jáne óziniń sailaýaldy baǵdarlamasynyń oryndalý barysyn talqylaýdy usyndy.
Birinshi bolyp Premer-Ministr Asqar Mamin baiandama jasady.
Ol «el ekonomikasy turaqty damý jolynda» dep atap ótti. Ótken jyly Qazaqstannyń JIÓ 4,5%-ǵa ósti, óńdeý ónerkásibindegi ósim 4,4%, taý-ken óndirisi 3,7% ósipti. Jáne eń tómengi jalaqyny kóbeitý arqyly «2,7 million azamattyń jalaqysy kóbeitildi» deidi. Úkimet basshysy eńbek naryǵyndaǵy jaǵdaidy turaqty dep atady: iaki 423 myńnan astam jańa jumys orny quryldy, onyń 279 myńy – turaqty-mys.
Premer-ministr jekeshelendirý jospary «93%-ǵa aiaqtalǵanyn» jáne Úkimet «bizneske qatysty ákimshilik kedergilerdi alyp tastaý úshin» jumys istep jatqanyn habarlady.
Maminniń aitýynsha, Úkimet investitsiia tartý, jańa jumys oryndaryn qurý, otyn-energetikalyq keshendi damytý jáne basqalardy qosa alǵanda, jeti strategiialyq baǵytqa basa nazar aýdardy. 2020 jyly bul baǵyttardaǵy jumystardy jalǵastyrýǵa nietti eken.
Premerdiń sózinen oqyrman qaýym bolyp myna túitkilderdi túiip alaiyq jáne este saqtaiyq: ol 2020 jyly Qazaqstanda 430 myń jańa jumys orny ashylady dep ýáde berdi. 2020 jyly Qazaqstanda 200 jańa mektep paidalanýǵa berilmekshi jáne 2026 jylǵa deiin elde 19 iri meditsinalyq ortalyq qurylady.
Ásire oń baǵalaýlardan tys halyq sezbei jáne kórmei óte bultarmas teris nátije de moiyndaldy. Óitkeni bul halyqtyń tikelei tutynatyn bastapqy taýaryna qatysty. 10 aimaqta baǵanyń joǵarylaýyna jol berildi, eń úlken ósim Atyraý, Pavlodar, Almaty, Oral, Kókshetaý qalalarynda boldy.
«Biyl Qazaqstan 90 million tonna munai men 56,5 milliard tekshe metr gaz óndirýdi josparlap otyr. Otyn-energetikalyq keshen jobalaryna salynǵan investitsiialardyń jalpy kólemi 2 trln. teńgeni qurady», - deidi premer.
Respýblikalyq biýdjettiń kiris bóligi 106%-ǵa, jergilikti biýdjet 103%-ǵa oryndaldy. Memlekettik biýdjettiń shyǵyndary - 14 trln. 180 mlrd. teńge - 99,7%-ǵa oryndaldy. 2019 jyldyń sońynda «Samuryq-Qazyna» qory qarjylyq kórsetkishter boiynsha oń dinamikany kórsetti - taza kiris 1,3 trln teńgeni qurady.
Syrtqy saýda ainalymy 97 milliard dollarǵa jetkenin aita kele, Premer eksport pen import balansyn aiqyndamady. Degenmen 25 milliard dollar investitsiia tartylǵanyn eskersek, bul jalpy jaman kórsetkish bolýy tiis.
FlyArystan loýkosterin engizilgenin aitqan Úkimet basshysyna myna eki nárseni nazarda ustaýyn qalar edik: loýkost sóziniń maǵynasyn, baǵyttardyń kóbi shyn máninde qamtylmaǵanyn jáne qaýipsizdik jaǵdaiyn.
Úkimet 2020 jyly Internetke halyqtyń 93% qol jetkizedi dep kútedi. Esti alatyn memleket bolýy úshin bul kórsetkish te qajet, Úkimet otyrystarynyń efirlik ashyqtyǵy da qajet.
Ulttyq banktiń basshysy Erbolat Dosaev ne dedi? Ol ótken jyly teńgeniń 0,4 paiyzǵa nyǵaitylǵanyn jáne dollar «óte tar sheńberde» turǵanyn, 2019 jyldyń sońynda infliatsiia 5,4%-dy quraǵanyn jáne oǵan negizgi úlesti azyq-túlik baǵasynyń ósýi qosqanyn aitady.
Ulttyq Banktiń Tóraǵasy Qazaqstanda teńgeniń erkin ózgermeli baǵamyn ustap turatynyn málimdedi. Ótken jyldyń kúzinde Toqaev teńgeniń erkin júzýin saqtaý kerek pe, joq pa degen suraqty zerdeleýdi tapsyrǵan edi.
Qazaqstanda qolma-qol aqshasyz tólemderdiń edáýir óskeni qisyndy. «Tek 2019 jyldyń ózinde halyqtyń qolma-qol aqshasyz tólemder sany 2 eseden astamǵa ósti. Kún saiyn turǵyndar 37 mlrd teńge somasynda 4 millionnan astam qolma-qol aqshasyz tranzaktsiialardy jasaidy, alaida mundai ósýden biýdjetke tiisti qarjy áseri áli bolǵan joq». Osy oraida biz bul protsesske meilinshi úles qosqan naqty qarjy sýbektisiniń ataýyn atamasaq ta, ishiń bilsin álý-ai.
Toqaevtyń Dosaevqa qoiǵan Ulttyq qordyń aktivterin jaqsartýy jaily saýalyna qordyń byltyrǵy valiýtalyq kirisi 4,2 milliard dollardy quraǵanyn aitty. «2020 jyldyń qorytyndysy boiynsha biz Ulttyq qordy basqarýǵa oń nátije beremiz», - dep ýáde berdi Ulttyq bank tóraǵasy.
Úshinshi spiker - áleýmettik blok boiynsha vitse-premer Berdibek Saparbaev. Ol aldyńǵy spikerler sekildi jaqsy nátijelerden bastady: onyń málimetteri boiynsha, ótken jyly Qazaqstanda 136 myń otbasy «aýyr qajettilikten arylǵan», 150 myń otbasy jeke sharýa qojalyqtaryn qurǵan, 2019 jyly jumyssyzdyq deńgeii 0,1% tómendegen. Negizi, árbir esebinde jumyssyzdyń deńgeii túskenin baiandaityn sheneýnikterge senseń, qazir bárinde eki jumystan sekildi kórinedi.
Bastysy, 2020 jyly úkimet 3 jastan 6 jasqa deiingi barlyq balalardy balabaqshamen qamtamasyz etýge ýáde berdi.
Prezident Saparbaevtan úkimet respýblikadaǵy qazaqstandyq jáne sheteldik jumysshylardyń jalaqy teńsizdigin boldyrmaý úshin ne istep jatqanyn surady. Vitse-premerdiń aitýynsha, sheteldikter respýblikadaǵy 2 myń kásiporynda jumys isteidi, al memlekettik organdar ótken jyldan bastap olardy belsendi tekserip jatyr. Nátijesinde 500 sheteldik azamat Qazaqstannan shyǵaryldy. Sondai-aq, ol sheteldik jumys kúshin tartýǵa kvota mólsherin 40%-ǵa - 2020 jyly 29 myń adamǵa deiin qysqartýdy eske túsirdi (bul Toqaevtyń buiryǵy - Ulttyq senim keńesiniń ekinshi otyrysynda aityldy).
Jiynnyń tórtinshi spikeri - elorda ákimi Altai Kólginov. Kezekti oń tsifrden bólek, Úkimet elordadaǵy Qabanbai batyr dańǵylynyń 8 jolaqty jolǵa deiin keńeiýin qoldaǵynan baiandady. Sonymen qatar úsh kópir salý josparlanýda, ákimdik biyl bastalǵan, biraq aiaqtalmaǵan elordadaǵy 20-dan astam «problemalyq» úilerdiń máselesin sheshedi dep ýáde berdi.
Astanamyz - bizdiń memleketimizdiń vitrinasy dep ataǵan Toqaev ákimniń halyqpen jumysyna jalpy oń baǵasyn berdi. Sonymen qatar, astanany, ásirese shet aýdandardy turǵyn úimen, kólik infraqurylymymen qamtamasyz etý máselesi asa ótkir. Eger maman jetkiliksiz bolsa, bul jumysqa maman adamdar alyńyz» - dedi prezident elorda ákimine.
Ózge ákimder óńirlik jetistikterge nazar aýdardy. Prezident Semeige tarihi ortalyq mártebesi beriletinin habarlady. Jol qurylymy tipti ázilge ainalǵan qalany retke keltirýge nazar aýdarýdy surady.
Oǵan qosa, Toqaev Almaty oblysyndaǵy gazdandyrý deńgeiine narazy. Ol oblys ákimi Amandyq Batalovtan aimaqtaǵy eldi mekenderdiń nege tek 30%-y gazdandyrylǵanyn surady.
Ákim «bári josparǵa sáikes júrip jatyr» dep, aimaq iri eldi mekenderge gaz qubyrlaryn derbes tartyp jatqanyn aitty. Biyl gazdandyrý deńgeiin 56%-ǵa jetkizý josparlanýda.
Prezident ekinshi jartyjyldyqta aimaqqa «issaparǵa baryp, jumysty tekserýge» ýáde berdi.
Prezident Qasym-Jomart Toqaevtyń óziniń sózinen basty messedjderdi saralaiyq.
Ol ekonomikany nesieleý stagnatsiiada dep atap ótti jáne Qazaqstan ótken jyly infliatsiia turǵysynan EAEO chempiony atandy dei kele, eńbek ónimdiliginiń baiaý ósýine jáne shikizattyq emes eksport úlesiniń ósýine nazar aýdardy.
Sapany suraǵan Toqaev sheshim qabyldaý deńgeiine jáne qarqynyna narazy.
«Sheshimder baiaý qabyldanady, kóptegen aktiler men maquldaý deńgeilerin eskere otyryp, bulai jumys jasai almaisyzdar. Prezident baqylaýshy bola almaidy jáne premer-ministr mundai rejimde jumys istemeýi kerek. Memlekettik apparat tiimdi jáne jedel jumys isteýi kerek», - dedi ol.
Toqaevtyń pikiri boiynsha, ekonomikalyq reformanyń negizi:
- kóptegen jumys oryndaryn qurýmen jáne laiyqty eńbekaqy tóleý arqyly halyqtyń kiristeriniń ósýi;
- adami kapitaldy jaqsartý;
- aiqyn jáne pragmatikalyq salyq saiasatyn qurý;
- aqsha-nesie saiasaty, serpindi qarjy naryǵy ekonomikany uzaq merzimdi qarjylandyrýdy qamtamasyz etý;
- jeke kásipkerlikti damytý jáne básekelestikti qorǵaý;
- meditsinadan bastap qarjy naryqtaryna deiin zańnamasyn jetildirý bolýy kerek.
Prezident úkimetke, prezident ákimshiligine jáne «Atameken» ulttyq palatasyna ekonomikalyq reformalar týraly qujatty 15 mamyrǵa deiin daiyndaýdy tapsyrdy.
Sondai-aq Prezident ákimshiligi janyndaǵy áleýmettik-ekonomikalyq reformalardy taldaý jáne baqylaý ortalyǵy qurylatyn bolady. Ol «erikti negizde jumys isteidi, bálkim, ol prezident janyndaǵy reforma agenttigine ainalady». Prezident jańa qarjylyq baqylaý agenttigine qarjy sektoryn jaqsartý tásilderin jedel ázirleýdi tapsyrdy.
Qarjy júiesin teris baǵalaǵan el basshysy bankterdiń róliniń tómendeýine nazar aýdardy: «Korporativti biznesti nesieleý azaidy, ShOB - 18%, aýyl sharýashylyǵy - 48%». Sonymen birge tutynýshylyq nesieleý ósýde, munda nesielerdiń úshten ekisi kepilsiz beriledi.
Toqaev fiskaldyq saiasatty da reformalaý qajet dep sanaidy. Prezident sonymen birge kvazimemlekettik sektordaǵy shyǵyndardy ońtailandyrýdy tapsyrady. «Aýyrtpalyqsyz keiinge qaldyrýǵa bolatyn shyǵyndardy anyqtaý» qajet. Sonymen qatar, «qymbat kólikterdi, jihazdardy satyp alýǵa jáneforýmdar sanyn qysqartýǵa uzaq merzimdi moratorii qajet» dep tapsyrma berdi.
Toqaev sondai-aq Qorǵastaǵy halyqaralyq saýda núktesiniń jumysyn synǵa aldy. «Qorǵas joǵary tiimdilikpen maqtana almaidy. Shekara mańyndaǵy yntymaqtastyq jeńildetilgen importqa ainalyp ketti», - dedi prezident. Ol 2025 jylǵa deiin saýda saiasatyn damytý baǵdarlamasyn daiyndaýdy tapsyrdy.
Prezident «ashyq aspan» saiasatyn «belsendi túrde» jalǵastyrý qajet dep sanaidy.
Vitse-premer Roman Skliar bul saiasat qazirdiń ózinde 11 áýejaida qoldanylady jáne jazda úkimet reister ashýǵa múddeli jańa áýe kompaniialarynyń Qazaqstanǵa kelýin kútedi dep atap ótti.
Toqaev Skliardan Almaty mańyndaǵy «Bek Eir» ushaǵynyń apatynda zardap shekkenderge ótemaqy týraly surady. Premer-ministrdiń orynbasary úkimetten 4 million teńge kóleminde tólemder jasalǵanyn, saqtandyrý kompaniiasynan qaitys bolǵandar men zardap shekkenderdiń otbasylaryna tólemder jaqyn arada jasalatynyn aitty.
Prezidenttiń jekeshelendirý qarqynyna kóńili tolmaidy. Onyń aitýynsha, ákimdikter men ulttyq kompaniialar únemi jekeshelendirý sharttaryn ózgertý týraly ótinish bildirip otyrady. Toqaev jekeshelendirý nysandarynyń tizimin keńeitýdi tapsyrdy.
Premer-ministr Mamin kezdesý basynda jekeshelendirý jospary 2019 jyly 93 paiyzǵa aiaqtalǵanyn málimdedi.
Prezident «Báiterek» holdingin de túirep ótti - reformalaýǵa kúsh salǵany kórinbeidi. Qazir onyń quramynda 63 uiym, 11 filial jáne 2800 qyzmetker bar. Holdingtiń ákimshilik shyǵyndary ótken jyly 54 mlrd. teńgeni qurady.
Prezident agroónerkásiptik keshendi damytýdyń «jańa tekserilgen tásilin» tabýdy tapsyrady.
«Agroónerkásip kesheni - kóp tájiribe jasalynǵan sala. Nátijesinde eldiń azyq-túlik qaýipsizdigine aitarlyqtai ziian keldiOl bes jylda salaǵa salynǵan qarjy 2,4 trln. teńgeden asty, al aýyl sharýashylyǵynyń JIÓ-ge qosqan úlesi 4% -dan aspaidy, al elimiz ónimderdiń jartysyn importtaidy», - dedi Toqaev.
Onyń paiymdaýynsha, halyqtyń tabysynyń ósýi «tek memlekettik qoldaýdyń esebinen», jáne infliatsiia deńgeii joǵary bolyp qala beredi. úkimet «azamattardyń tabysyn arttyrý jáne básekelestikti arttyrý máselesin sheshe almady». Ol azamattardyń naqty kiristerin, sonyń ishinde eń tómengi jalaqyny ósirý boiynsha qosymsha sharalar keshenin ázirleýdi tapsyrdy.
Toqaev úkimetke «áleýmettik salada túgendeý júrgizýdi» tapsyrdy. Onyń paiymdaýynsha, ataýly áleýmettik kómekti esepteýdegi kemshilikter «túzetilgen», biraq ázirge úkimette bul másele boiynsha «naqty ustanym joq».
Úkimet jyldyń ortasyna deiin zeinetaqy júiesin modernizatsiialaýdyń kontýryn anyqtaýy kerek. «Bizdiń maqsatymyz qazir barlyq jinaqtardy taratý emes. Biz jalaqyny kóleńkeden alyp tastaý úshin yntalandyrý jasaýymyz kerek», - dedi prezident.
Toqaev oǵan qosa barlyq mektepter men balabaqshalardy 2020 jyldyń sońyna deiin beinebaqylaý júielerimen jáne turmystyq qurylǵylarmen jabdyqtaýdy tapsyrdy.
El Prezidenti Bas prokýrorǵa EAEO elderinen ákelinetin avtomobilderdiń jaǵdaiyna quqyqtyq baǵa berýdi tapsyrdy, prezidenttiń aitýynsha, olardyń kóp bóligi Qazaqstanda tirkelmegen.
«Úkimet bir ai ishinde EAEO elderinen jeke qoldanysqa engizilgen avtomobilderdiń ýaqytsha tirkelýin qamtamasyz etedi. Tirkeý 2021 jyldyń 1 naýryzyna deiin jaramdy», - dep eskertti ol.
Bul jaǵdaida mundai avtomobilder tehnikalyq reglamentterdiń talaptaryna sáikes kelýi kerek.
Azamattar «tirkeý jarnasyn jáne alymdy tóleýi kerek», olar avtomobilderdi basqa adamdarǵa berý quqyǵyn almaidy. Sonymen birge, 2021 jyldyń 1 naýryzyna deiin mundai kólikterdiń ieleri kedendik tólemder men keiingi kádege asyrý (ýtil) tólemderin tóleýi kerek nemese mashinalardy elden shyǵarýy kerek, dep nyq atap ótti Prezident.
Qorytyndysynda «Búgin men sógis jariialamaimyn, biraq kemshilikter jetkilikti. Men barlyǵyna kemshilikterdi túzetýge múmkindik beremin. Baǵa kóterilgeni úshin qatań sharalar qabyldanýy múmkin», - dedi Toqaev.
Bul - aralyq kezeńde el basqarǵan Qasym-Jomart Toqaevtyń tóraǵalyǵymen ótken úkimettiń ekinshi keńeitilgen otyrysy. Prezident eldi tolǵandyrǵan túrli máseleler onyń aiqyn baqylaýynda ekenin ańǵartty.
Kezdesýden keiin oblys pen qala ákimderiniń qatysýymen jinalyta jeke tapsyrmalar berildi.
