«Qadir» sóziniń anyqtamasy
Musylman úmbeti úshin Qadir túni nesimen qasterli? Ne sebepti qadirli?
Qasietti keshtiń (láilátýl-qadir) ereksheligin jan-jaqty taratyp aitatyn Quran Kárimde Qadir súresi bar. Qadir súresi bes aiattan turatyn qysqa ǵana zám súresi sanalǵanymen, onyń rýhani salmaǵy asa zor.
«Qadir» sózi «abyroi, ulylyq, orasan zor» maǵynasyn beredi. Sebebi, Qadir túni – ulyq jáne asa qasietti kesh bolyp sanalady. Bul túnniń salmaǵy myń aidan da qaiyrly. Quran Kárimde bul týrasynda:
«Qadir túni myń aidan da qaiyrly», (Qadir, 2) – dep baiandalady.
Bul túni búkil perishteler jer betine túskende jer júzi tarlyq etip, olar syimaǵandyqtan bir-birine syǵylysady. Bul jaily Quranda:
«Perishteler jáne Jábiráiil (ǵ.s.) osy túni Rabbylaryń ruqsatymen barlyq is úshin túsedi» (Qadir, 3) – degen aiat bar.
Myń aidan da qaiyrly tún
Ibn Ábý Hatm jetkizgen riýaiatta: «Alla Elshisi (Allanyń oǵan salaýaty men sálemi bolsyn) sahabalaryna Israil urpaqtarynyń ishinde Aiýb, Zikiriia, Hazikal, Nun atty tórt adamnyń Haq jolynda seksen jyl qyzmet etkenin, basqa riýaiatta myń ai múltiksiz qulshylyq jasaǵanyn baian etedi. Alla Elshisiniń (Allanyń oǵan salaýaty men sálemi bolsyn) úzeńgilesteri seksen jyl Alla jolynda kúreskenin nemese qulshylyq etken Israil urpaqtarynyń jansebil áreketin estip, oǵan tańdai qaǵady. Osy sátte, Jebireiil perishte Haq Elshisine (Allanyń oǵan salaýaty men sálemi bolsyn):
«Qadyr túni myń aidan da qaiyrly» (Qadyr, 2-3) – degen aiatty názil etip, musylman úmbetin teńdessiz qýanyshpen súiinshileidi.
Álbette, súiinshilengen bul ilahi qýanysh Alla Taǵalanyń musylman úmbetine degen sheksiz qamqorlyǵy men raqymdylyǵyn áigileidi. Sebebi, myń aidy jyldarǵa shaǵatyn bolsaq, seksen úsh jyldan astam mezgildi qamtidy. Bul degenimiz bir adamnyń ómirine tatityn ýaqyt mólsheri. Iaǵni, Qadyr túninde Haq Taǵalaǵa ynty-shyntymen qulshylyq qylǵan pende ǵumyr boiy qulshylyq etken bolyp sanalady. Al, árbir jyl saiynǵy Qadir túnin qaperge alsaq, onda musylman balasynyń qamshynyń sabyndai qysqa ǵumyrda jinaǵan saýabynan biik taý turǵyzatynyn kózge elestetýge bolady.
Jer beti sálemetke tunady
Ibn Abbas jetkizgen riýaiatta: «Alla Elshisi (Allanyń oǵan salaýaty men sálemi bolsyn): Qadir túni Sidratýl-Mýntahadan barlyq perishteler, onyń ishinde Jebireiil (ǵ.s) de bar, jer betine túsedi. Olar ózderimen birge birneshe tý ustap túsedi. Týdyń bireýin meniń qabirimniń ústine, bireýin Bait-ýl-Maqdistiń ústine, birin Masjid-Haramnyń ústine, bireýin Týrý Sinanyń ústine tigip, jelbiretedi. Olar sálem bermegen jer betinde múmin erkek pen múmin áiel adam qalmaidy. Ishimdik ishken, dońyz etin jegenderden tys» dep habarlaidy.
Iá, Qadir túniniń qut-berekesi sheksiz. Qasietti túndi qulshylyqpen ótkizgen musylmanǵa perishteler salaýat aityp, oǵan beibit ómir tileidi. Tań aǵaryp atqanǵa deiin perishteler sálemeti jer betine sebezgilep, musylman úmbetiniń júregine tynyshtyq pen jan rahat ornaidy. Said ibn Mansýr keltirgen riýaiatta: «Bul tún – beibitshilik túni. Qadir túninde shaitannyń adamdarǵa jamandyq jasaýǵa qaýqary jetpeidi. Bul túni barlyq ister belgilenip (taǵdyr jazylady), ryzyqtar aiyrylady» dep habarlanǵan.
Jaratýshy Iemiz bul túni shynaiy namaz oqyp, Ózine jalbaryna duǵa jasaǵan pendeniń barlyq qaiyrly amaldaryn qabyl etedi. Ótken qate-kemshilikteri men kúnálary úshin ókinip, Jaratqannan keshirilýin tilegen adamnyń tilegi de qabyl bolmaq. Sondyqtan osy keshte kóbirek duǵa jasaǵan abzal.
Aisha anamyz (Alla oǵan razy bolsyn) paiǵambarymyz Muhammedten (Allanyń oǵan salaýaty men sálemi bolsyn): «Ýa, Allanyń elshisi! Eger Qadir túnine jetsem, qandai duǵa jasaiyn?» – dep suraidy. Sonda eki dúnie sárýary: «Ýa, Alla! Sen tym keshirimdisiń, keshirýdi jaqsy kóresiń, meni de keshire gór!», – dep duǵa jasaýdy ósiet etken.
Paiǵambarymyz taǵy bir hadisinde:
«Alla Taǵala Qadir túnin meniń úmmetime syilyq etip bergen. Mundai nyǵmet burynǵy úmmetke buiyrmaǵan», – dep Siz ben bizge súiinshi habar aityp, shattyqqa bólegen.
Qadir túninde Alla rizashylyǵy úshin ǵibadat jasap, namaz oqyp, quldyq sezimderimizdi arttyrýymyz kerek. Quran Kárim oqyp, tyńdap, túsinýge ynta qoiyp, oǵan degen súiispenshilik bailanys ornatýǵa tiispiz.
Alla Elshisine (Allanyń oǵan salaýaty men sálemi bolsyn) salaýat aityp, shapaǵatynan úmittenip, onyń úmbetinen bolǵanymyzǵa shúkirshilik jasap, onyń jolyn berik ustanýymyz shart. Meshitke baryp ýaǵyz-nasihat tyńdaǵanymyz abzal. Dáiim duǵa jasaýymyz kerek. Alla Elshisi (Allanyń oǵan salaýaty men sálemi bolsyn) úmbetin bul túni: «Ýa Allam! Sen keshirimdisiń, keshirýdi súiesiń, meni keshire gór» dep duǵa jasaýǵa shaqyrǵan.
Túiin
Haq-Taǵalanyń bir túndik ǵibadatty myń aidan da qaiyrly etýi, sóz joq, Jabbar-Haqtyń musylman úmbetine degen erekshe meiirimi men rahymdylyǵy edi. Alla Elshisi (Allanyń oǵan salaýaty men sálemi bolsyn) bir hadisinde: «Kimde-kim Qadir túniniń artyqshylyǵyna nanyp, Alladan saýabyn kútip, qulshylyq qylsa, jasaǵan kúnálary ǵafý etiledi» (Buhari, Qadir, 1) deidi.
Iá, mundai múmkindik hám mundai myń aidan da qaiyrly mezet musylman úmbetiniń peshenesine ǵana jazylǵan ilahi tartý. Olai bolsa, qadirmendi aǵaiyn, Qadir túniniń múmkindiginen maqurym qalmai, tań raýandaǵan shaqqa deiin jansebil rýhta Haqqa qulshylyq qylyp, jan-júregimizben Alashtyń qamy úshin duǵa-tilek jasaiyq.
Alla-Taǵala ramazannan ramazanǵa aman-esen jetip, dáiim qasietti Qadir túnin qarsy ala berýdi jazsyn! Áýmin!
Serikbai qajy ORAZ,
QMDB tóraǵasy, Bas múfti
