«قادٸر» سٶزٸنٸڭ انىقتاماسى
مۇسىلمان ٷمبەتٸ ٷشٸن قادٸر تٷنٸ نەسٸمەن قاستەرلٸ? نە سەبەپتٸ قادٸرلٸ?
قاسيەتتٸ كەشتٸڭ (لەيلەتۋل-قادٸر) ەرەكشەلٸگٸن جان-جاقتى تاراتىپ ايتاتىن قۇران كەرٸمدە قادٸر سٷرەسٸ بار. قادٸر سٷرەسٸ بەس اياتتان تۇراتىن قىسقا عانا زەم سٷرەسٸ سانالعانىمەن, ونىڭ رۋحاني سالماعى اسا زور.
«قادٸر» سٶزٸ «ابىروي, ۇلىلىق, وراسان زور» ماعىناسىن بەرەدٸ. سەبەبٸ, قادٸر تٷنٸ – ۇلىق جەنە اسا قاسيەتتٸ كەش بولىپ سانالادى. بۇل تٷننٸڭ سالماعى مىڭ ايدان دا قايىرلى. قۇران كەرٸمدە بۇل تۋراسىندا:
«قادٸر تٷنٸ مىڭ ايدان دا قايىرلى», (قادٸر, 2) – دەپ باياندالادى.
بۇل تٷنٸ بٷكٸل پەرٸشتەلەر جەر بەتٸنە تٷسكەندە جەر جٷزٸ تارلىق ەتٸپ, ولار سىيماعاندىقتان بٸر-بٸرٸنە سىعىلىسادى. بۇل جايلى قۇراندا:
«پەرٸشتەلەر جەنە جەبٸرەيٸل (ع.س.) وسى تٷنٸ راببىلارىڭ رۇقساتىمەن بارلىق ٸس ٷشٸن تٷسەدٸ» (قادٸر, 3) – دەگەن ايات بار.
مىڭ ايدان دا قايىرلى تٷن
يبن ەبۋ حاتم جەتكٸزگەن ريۋاياتتا: «اللا ەلشٸسٸ (اللانىڭ وعان سالاۋاتى مەن سەلەمٸ بولسىن) ساحابالارىنا يسرايل ۇرپاقتارىنىڭ ٸشٸندە ايۋب, زٸكٸرييا, حازيكال, نۇن اتتى تٶرت ادامنىڭ حاق جولىندا سەكسەن جىل قىزمەت ەتكەنٸن, باسقا ريۋاياتتا مىڭ اي مٷلتٸكسٸز قۇلشىلىق جاساعانىن بايان ەتەدٸ. اللا ەلشٸسٸنٸڭ (اللانىڭ وعان سالاۋاتى مەن سەلەمٸ بولسىن) ٷزەڭگٸلەستەرٸ سەكسەن جىل اللا جولىندا كٷرەسكەنٸن نەمەسە قۇلشىلىق ەتكەن يسرايل ۇرپاقتارىنىڭ جانسەبٸل ەرەكەتٸن ەستٸپ, وعان تاڭداي قاعادى. وسى سەتتە, جەبٸرەيٸل پەرٸشتە حاق ەلشٸسٸنە (اللانىڭ وعان سالاۋاتى مەن سەلەمٸ بولسىن):
«قادىر تٷنٸ مىڭ ايدان دا قايىرلى» (قادىر, 2-3) – دەگەن اياتتى نەزٸل ەتٸپ, مۇسىلمان ٷمبەتٸن تەڭدەسسٸز قۋانىشپەن سٷيٸنشٸلەيدٸ.
ەلبەتتە, سٷيٸنشٸلەنگەن بۇل يلاھي قۋانىش اللا تاعالانىڭ مۇسىلمان ٷمبەتٸنە دەگەن شەكسٸز قامقورلىعى مەن راقىمدىلىعىن ەيگٸلەيدٸ. سەبەبٸ, مىڭ ايدى جىلدارعا شاعاتىن بولساق, سەكسەن ٷش جىلدان استام مەزگٸلدٸ قامتيدى. بۇل دەگەنٸمٸز بٸر ادامنىڭ ٶمٸرٸنە تاتيتىن ۋاقىت مٶلشەرٸ. ياعني, قادىر تٷنٸندە حاق تاعالاعا ىنتى-شىنتىمەن قۇلشىلىق قىلعان پەندە عۇمىر بويى قۇلشىلىق ەتكەن بولىپ سانالادى. ال, ەربٸر جىل سايىنعى قادٸر تٷنٸن قاپەرگە الساق, وندا مۇسىلمان بالاسىنىڭ قامشىنىڭ سابىنداي قىسقا عۇمىردا جيناعان ساۋابىنان بيٸك تاۋ تۇرعىزاتىنىن كٶزگە ەلەستەتۋگە بولادى.
جەر بەتٸ سەلەمەتكە تۇنادى
يبن ابباس جەتكٸزگەن ريۋاياتتا: «اللا ەلشٸسٸ (اللانىڭ وعان سالاۋاتى مەن سەلەمٸ بولسىن): قادٸر تٷنٸ سيدراتۋل-مۋنتاھادان بارلىق پەرٸشتەلەر, ونىڭ ٸشٸندە جەبٸرەيٸل (ع.س) دە بار, جەر بەتٸنە تٷسەدٸ. ولار ٶزدەرٸمەن بٸرگە بٸرنەشە تۋ ۇستاپ تٷسەدٸ. تۋدىڭ بٸرەۋٸن مەنٸڭ قابٸرٸمنٸڭ ٷستٸنە, بٸرەۋٸن بايت-ۋل-ماقديستٸڭ ٷستٸنە, بٸرٸن ماسجيد-حارامنىڭ ٷستٸنە, بٸرەۋٸن تۋرۋ سينانىڭ ٷستٸنە تٸگٸپ, جەلبٸرەتەدٸ. ولار سەلەم بەرمەگەن جەر بەتٸندە مٷمٸن ەركەك پەن مٷمٸن ەيەل ادام قالمايدى. ٸشٸمدٸك ٸشكەن, دوڭىز ەتٸن جەگەندەردەن تىس» دەپ حابارلايدى.
يە, قادٸر تٷنٸنٸڭ قۇت-بەرەكەسٸ شەكسٸز. قاسيەتتٸ تٷندٸ قۇلشىلىقپەن ٶتكٸزگەن مۇسىلمانعا پەرٸشتەلەر سالاۋات ايتىپ, وعان بەيبٸت ٶمٸر تٸلەيدٸ. تاڭ اعارىپ اتقانعا دەيٸن پەرٸشتەلەر سەلەمەتٸ جەر بەتٸنە سەبەزگٸلەپ, مۇسىلمان ٷمبەتٸنٸڭ جٷرەگٸنە تىنىشتىق پەن جان راحات ورنايدى. سايد يبن مانسۋر كەلتٸرگەن ريۋاياتتا: «بۇل تٷن – بەيبٸتشٸلٸك تٷنٸ. قادٸر تٷنٸندە شايتاننىڭ ادامدارعا جاماندىق جاساۋعا قاۋقارى جەتپەيدٸ. بۇل تٷنٸ بارلىق ٸستەر بەلگٸلەنٸپ (تاعدىر جازىلادى), رىزىقتار ايىرىلادى» دەپ حابارلانعان.
جاراتۋشى يەمٸز بۇل تٷنٸ شىنايى ناماز وقىپ, ٶزٸنە جالبارىنا دۇعا جاساعان پەندەنٸڭ بارلىق قايىرلى امالدارىن قابىل ەتەدٸ. ٶتكەن قاتە-كەمشٸلٸكتەرٸ مەن كٷنەلارى ٷشٸن ٶكٸنٸپ, جاراتقاننان كەشٸرٸلۋٸن تٸلەگەن ادامنىڭ تٸلەگٸ دە قابىل بولماق. سوندىقتان وسى كەشتە كٶبٸرەك دۇعا جاساعان ابزال.
ايشا انامىز (اللا وعان رازى بولسىن) پايعامبارىمىز مۇحاممەدتەن (اللانىڭ وعان سالاۋاتى مەن سەلەمٸ بولسىن): «ۋا, اللانىڭ ەلشٸسٸ! ەگەر قادٸر تٷنٸنە جەتسەم, قانداي دۇعا جاسايىن?» – دەپ سۇرايدى. سوندا ەكٸ دٷنيە سەرۋارى: «ۋا, اللا! سەن تىم كەشٸرٸمدٸسٸڭ, كەشٸرۋدٸ جاقسى كٶرەسٸڭ, مەنٸ دە كەشٸرە گٶر!», – دەپ دۇعا جاساۋدى ٶسيەت ەتكەن.
پايعامبارىمىز تاعى بٸر حاديسٸندە:
«اللا تاعالا قادٸر تٷنٸن مەنٸڭ ٷممەتٸمە سىيلىق ەتٸپ بەرگەن. مۇنداي نىعمەت بۇرىنعى ٷممەتكە بۇيىرماعان», – دەپ سٸز بەن بٸزگە سٷيٸنشٸ حابار ايتىپ, شاتتىققا بٶلەگەن.
قادٸر تٷنٸندە اللا ريزاشىلىعى ٷشٸن عيبادات جاساپ, ناماز وقىپ, قۇلدىق سەزٸمدەرٸمٸزدٸ ارتتىرۋىمىز كەرەك. قۇران كەرٸم وقىپ, تىڭداپ, تٷسٸنۋگە ىنتا قويىپ, وعان دەگەن سٷيٸسپەنشٸلٸك بايلانىس ورناتۋعا تيٸسپٸز.
اللا ەلشٸسٸنە (اللانىڭ وعان سالاۋاتى مەن سەلەمٸ بولسىن) سالاۋات ايتىپ, شاپاعاتىنان ٷمٸتتەنٸپ, ونىڭ ٷمبەتٸنەن بولعانىمىزعا شٷكٸرشٸلٸك جاساپ, ونىڭ جولىن بەرٸك ۇستانۋىمىز شارت. مەشٸتكە بارىپ ۋاعىز-ناسيحات تىڭداعانىمىز ابزال. دەيٸم دۇعا جاساۋىمىز كەرەك. اللا ەلشٸسٸ (اللانىڭ وعان سالاۋاتى مەن سەلەمٸ بولسىن) ٷمبەتٸن بۇل تٷنٸ: «ۋا اللام! سەن كەشٸرٸمدٸسٸڭ, كەشٸرۋدٸ سٷيەسٸڭ, مەنٸ كەشٸرە گٶر» دەپ دۇعا جاساۋعا شاقىرعان.
تٷيٸن
حاق-تاعالانىڭ بٸر تٷندٸك عيباداتتى مىڭ ايدان دا قايىرلى ەتۋٸ, سٶز جوق, جاببار-حاقتىڭ مۇسىلمان ٷمبەتٸنە دەگەن ەرەكشە مەيٸرٸمٸ مەن راحىمدىلىعى ەدٸ. اللا ەلشٸسٸ (اللانىڭ وعان سالاۋاتى مەن سەلەمٸ بولسىن) بٸر حاديسٸندە: «كٸمدە-كٸم قادٸر تٷنٸنٸڭ ارتىقشىلىعىنا نانىپ, اللادان ساۋابىن كٷتٸپ, قۇلشىلىق قىلسا, جاساعان كٷنەلارى عافۋ ەتٸلەدٸ» (بۇحاري, قادٸر, 1) دەيدٸ.
يە, مۇنداي مٷمكٸندٸك ھەم مۇنداي مىڭ ايدان دا قايىرلى مەزەت مۇسىلمان ٷمبەتٸنٸڭ پەشەنەسٸنە عانا جازىلعان يلاھي تارتۋ. ولاي بولسا, قادٸرمەندٸ اعايىن, قادٸر تٷنٸنٸڭ مٷمكٸندٸگٸنەن ماقۇرىم قالماي, تاڭ راۋانداعان شاققا دەيٸن جانسەبٸل رۋحتا حاققا قۇلشىلىق قىلىپ, جان-جٷرەگٸمٸزبەن الاشتىڭ قامى ٷشٸن دۇعا-تٸلەك جاسايىق.
اللا-تاعالا رامازاننان رامازانعا امان-ەسەن جەتٸپ, دەيٸم قاسيەتتٸ قادٸر تٷنٸن قارسى الا بەرۋدٸ جازسىن! ەۋمين!
سەرٸكباي قاجى وراز,
قمدب تٶراعاسى, باس مٷفتي
