Qazaqstanda shetelge mal satý boiynsha kúrdeli jaǵdai qalyptasyp otyr. Bul týraly búgin Parlament Senatynyń jalpy otyrysynda depýtat Áli Bektaev másele kóterdi, dep habarlaidy "Ult aqparat".
«Kórshi memleketter, ásirese Ózbekstan Respýblikasy memleketaralyq saýda-sattyq qarym-qatynastyń ońtailyǵyn paidalana otyryp, qazaqstandyqtardan iri qara mal men ýaq maldardy jappai satyp alý saiasatyn júrgizýde. Mysaly, 2018 jyldyń qorytyndysy boiynsha Qazaqstannan tys jerge 88 myńǵa jýyq mal satylsa, tek biylǵy toǵyz aidyń ózinde 333 myńnan astam mal shyǵarylǵan. Bul byltyrǵy jylmen salystyrǵanda 3,8 ese kóp. Satylǵan iri qaranyń sany 2 ese, al ýaq maldyń sany 7 esege ósken. Syrtqa satylǵan mal basynyń 80 paiyzyn Ózbekstan azamattary satyp alǵan. Olar Qazaqstannyń shekara aýmaǵynda ornalasqan Túrkistan, Qyzylorda oblystarynan ǵana emes, Shyǵys Qazaqstan, Aqmola, Qaraǵandy, Almaty, Jambyl oblystarynan da maldyń sapaly bóligin iriktep alýda. Eń soraqysy, shetke satylǵan maldardyń 50 paiyzǵa jýyǵy reprodýktivti analyq bastar, iaǵni kórshiles memleketter Qazaqstannyń maldaryn etke ǵana emes, óz maldarynyń sapasyn jaqsartýǵa jáne mal basyn kóbeitý úshin de satyp alýda», - dedi Áli Bektaev QR Úkimet basshysy Asqar Maminniń atyna joldaǵan depýtattyq saýalynda.
Senatordyń paiymynsha, bul jaǵdai áli de 1991 jyldyń deńgeiine jete qoimaǵan Qazaqstandaǵy mal basynyń ósýine keri áserin tigizedi.
«Árine, naryq zamanynda árbir fermer, bolmasa aýyl turǵyny ózderi ósirgen maldaryn qaida jáne qai baǵamen satamyn dese de óz erki. Memleket tarapynan ol úshin ońtaily jaǵdailar da jasalynýy tiis. Aýyl turǵyndarynyń tabysty bolǵany ózderine de, memleketke de mańyzdy ekendigin bárimiz de jaqsy túsinemiz. Biraq, shetelge mal shyǵaryp, satýmen ainalysyp júrgenderdiń kópshiligi sharýalar emes, ortada júrgen deldaldar. Sebebi naǵyz sharýa, adal eńbek adamy, mańdai terin tógip júrgen fermer eshqashanda maldyń analyq basyn shetke satpaidy. Maldyń kóbeiýi úshin analyq bastyń qanshalyqty kerek ekendigin sharýa jaqsy túsinedi. Naǵyz fermer maldyń qaisysyn saqtaý kerek, qaisysyn etke jiberýge, qai bóligin satýǵa bolatynyn jaqsy biledi», - dedi Á. Bektaev.
Senatordyń atap ótýinshe, QR Úkimeti tarapynan mal eksportyna qatysty aýqymdy jáne utymdy sharalar qabyldanýy qajet.
«Aýyl sharýashylyǵy ministrliginiń shetke shyǵaratyn maldardyń analyq bastaryn shekteý týraly qabyldaǵan sheshimi jetkiliksiz dep oilaimyz. Sondyqtan veterinarlyq qyzmetten bólek, keden jáne kiris, taǵy da basqa quqyq qorǵaý organdarynyń bul baǵyttaǵy jumystaryn úilestiretin Úkimettiń arnaiy normativtik qujaty qabyldanýy kerek. Bul jerde naryq talabyna sai ózge de mehanizmderdi paidalanǵan tiimdi bolmaq. Ásirese jergilikti jerlerde maldardy soiyp, etin qaita óńdeitin óndiristi jappai damytý mańyzdy. Shetelge tiri mal emes, et jáne et ónimderin satý áldeqaida tiimdi bolmaq. Bul baǵytta mal bordaqylaý men et óndirisin sýbsidiialaý saiasatyn da naqty qarap, pysyqtaý qajet dep esepteimiz. Qoldaǵy bar málimetterge súiensek, biylǵy jyldyń segiz aiynda shet memleketterge 4800 tonna qara mal men qoidyń eti satylsa, tiri mal kúiinde 300 myń bas satylǵan, ony etke ainaldyrǵanda 26 myń tonnadan asady, iaǵni 5,4 ese kóp», - dedi depýtat.
