قازاقستاندا شەتەلگە مال ساتۋ بويىنشا كٷردەلٸ جاعداي قالىپتاسىپ وتىر. بۇل تۋرالى بٷگٸن پارلامەنت سەناتىنىڭ جالپى وتىرىسىندا دەپۋتات ەلي بەكتاەۆ مەسەلە كٶتەردٸ, دەپ حابارلايدى "ۇلت اقپارات".
«كٶرشٸ مەملەكەتتەر, ەسٸرەسە ٶزبەكستان رەسپۋبليكاسى مەملەكەتارالىق ساۋدا-ساتتىق قارىم-قاتىناستىڭ وڭتايلىعىن پايدالانا وتىرىپ, قازاقستاندىقتاردان ٸرٸ قارا مال مەن ۋاق مالداردى جاپپاي ساتىپ الۋ ساياساتىن جٷرگٸزۋدە. مىسالى, 2018 جىلدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا قازاقستاننان تىس جەرگە 88 مىڭعا جۋىق مال ساتىلسا, تەك بيىلعى توعىز ايدىڭ ٶزٸندە 333 مىڭنان استام مال شىعارىلعان. بۇل بىلتىرعى جىلمەن سالىستىرعاندا 3,8 ەسە كٶپ. ساتىلعان ٸرٸ قارانىڭ سانى 2 ەسە, ال ۋاق مالدىڭ سانى 7 ەسەگە ٶسكەن. سىرتقا ساتىلعان مال باسىنىڭ 80 پايىزىن ٶزبەكستان ازاماتتارى ساتىپ العان. ولار قازاقستاننىڭ شەكارا اۋماعىندا ورنالاسقان تٷركٸستان, قىزىلوردا وبلىستارىنان عانا ەمەس, شىعىس قازاقستان, اقمولا, قاراعاندى, الماتى, جامبىل وبلىستارىنان دا مالدىڭ ساپالى بٶلٸگٸن ٸرٸكتەپ الۋدا. ەڭ سوراقىسى, شەتكە ساتىلعان مالداردىڭ 50 پايىزعا جۋىعى رەپرودۋكتيۆتٸ انالىق باستار, ياعني كٶرشٸلەس مەملەكەتتەر قازاقستاننىڭ مالدارىن ەتكە عانا ەمەس, ٶز مالدارىنىڭ ساپاسىن جاقسارتۋعا جەنە مال باسىن كٶبەيتۋ ٷشٸن دە ساتىپ الۋدا», - دەدٸ ەلي بەكتاەۆ قر ٷكٸمەت باسشىسى اسقار ماميننٸڭ اتىنا جولداعان دەپۋتاتتىق ساۋالىندا.
سەناتوردىڭ پايىمىنشا, بۇل جاعداي ەلٸ دە 1991 جىلدىڭ دەڭگەيٸنە جەتە قويماعان قازاقستانداعى مال باسىنىڭ ٶسۋٸنە كەرٸ ەسەرٸن تيگٸزەدٸ.
«ەرينە, نارىق زامانىندا ەربٸر فەرمەر, بولماسا اۋىل تۇرعىنى ٶزدەرٸ ٶسٸرگەن مالدارىن قايدا جەنە قاي باعامەن ساتامىن دەسە دە ٶز ەركٸ. مەملەكەت تاراپىنان ول ٷشٸن وڭتايلى جاعدايلار دا جاسالىنۋى تيٸس. اۋىل تۇرعىندارىنىڭ تابىستى بولعانى ٶزدەرٸنە دە, مەملەكەتكە دە ماڭىزدى ەكەندٸگٸن بەرٸمٸز دە جاقسى تٷسٸنەمٸز. بٸراق, شەتەلگە مال شىعارىپ, ساتۋمەن اينالىسىپ جٷرگەندەردٸڭ كٶپشٸلٸگٸ شارۋالار ەمەس, ورتادا جٷرگەن دەلدالدار. سەبەبٸ ناعىز شارۋا, ادال ەڭبەك ادامى, ماڭداي تەرٸن تٶگٸپ جٷرگەن فەرمەر ەشقاشاندا مالدىڭ انالىق باسىن شەتكە ساتپايدى. مالدىڭ كٶبەيۋٸ ٷشٸن انالىق باستىڭ قانشالىقتى كەرەك ەكەندٸگٸن شارۋا جاقسى تٷسٸنەدٸ. ناعىز فەرمەر مالدىڭ قايسىسىن ساقتاۋ كەرەك, قايسىسىن ەتكە جٸبەرۋگە, قاي بٶلٸگٸن ساتۋعا بولاتىنىن جاقسى بٸلەدٸ», - دەدٸ ە. بەكتاەۆ.
سەناتوردىڭ اتاپ ٶتۋٸنشە, قر ٷكٸمەتٸ تاراپىنان مال ەكسپورتىنا قاتىستى اۋقىمدى جەنە ۇتىمدى شارالار قابىلدانۋى قاجەت.
«اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترلٸگٸنٸڭ شەتكە شىعاراتىن مالداردىڭ انالىق باستارىن شەكتەۋ تۋرالى قابىلداعان شەشٸمٸ جەتكٸلٸكسٸز دەپ ويلايمىز. سوندىقتان ۆەتەرينارلىق قىزمەتتەن بٶلەك, كەدەن جەنە كٸرٸس, تاعى دا باسقا قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىنىڭ بۇل باعىتتاعى جۇمىستارىن ٷيلەستٸرەتٸن ٷكٸمەتتٸڭ ارنايى نورماتيۆتٸك قۇجاتى قابىلدانۋى كەرەك. بۇل جەردە نارىق تالابىنا ساي ٶزگە دە مەحانيزمدەردٸ پايدالانعان تيٸمدٸ بولماق. ەسٸرەسە جەرگٸلٸكتٸ جەرلەردە مالداردى سويىپ, ەتٸن قايتا ٶڭدەيتٸن ٶندٸرٸستٸ جاپپاي دامىتۋ ماڭىزدى. شەتەلگە تٸرٸ مال ەمەس, ەت جەنە ەت ٶنٸمدەرٸن ساتۋ ەلدەقايدا تيٸمدٸ بولماق. بۇل باعىتتا مال بورداقىلاۋ مەن ەت ٶندٸرٸسٸن سۋبسيدييالاۋ ساياساتىن دا ناقتى قاراپ, پىسىقتاۋ قاجەت دەپ ەسەپتەيمٸز. قولداعى بار مەلٸمەتتەرگە سٷيەنسەك, بيىلعى جىلدىڭ سەگٸز ايىندا شەت مەملەكەتتەرگە 4800 توننا قارا مال مەن قويدىڭ ەتٸ ساتىلسا, تٸرٸ مال كٷيٸندە 300 مىڭ باس ساتىلعان, ونى ەتكە اينالدىرعاندا 26 مىڭ توننادان اسادى, ياعني 5,4 ەسە كٶپ», - دەدٸ دەپۋتات.
