Saiasattanýshy Janar Tólendinovanyń aitýynsha, karantin men oqshaýlaný rejimine qaramastan, Parlament óziniń zań shyǵarýshylyq qyzmetin toqtatpaidy, dep habarlaidy QazAqparat.
14 sáýirde Senatqa «Qazaqstan Respýblikasynda beibit jiyndardy uiymdastyrý jáne ótkizý tártibi týraly» zań jobasy usynyldy. Janar Tólendinova atalmysh zań jobasynyń qandai erekshelikteri bar ekenin aityp berdi.
«Birinshiden, kópshilik zań jobasyn talqylaýǵa jáne ázirleýge óte belsendi qatysty. Qujat tujyrymdamasyn daiyndaý kezeńinde birneshe qalada, sonyń ishinde aqparat jáne qoǵamdyq damý ministri Dáýren Abaevtyń qatysýymen birneshe qoǵamdyq tyńdaý ótti. Ásirese, ministrdiń Almaty men Qaraǵandydaǵy azamattyq qoǵam ókilderimen kezdesýleri óte qyzyqty ótti. Zań jobasy sonymen qatar HAQ jáne Talda.kz internet-alańdarynda, sondai-aq halyqaralyq uiymdardyń (EQYU, USAID, BUU Adam quqyqtary jónindegi Joǵarǵy Komissarynyń Keńsesi) jáne Germaniia, Ulybritaniia, Niderlandy jáne AQSh elshilikteriókilderiniń qatysýymen talqylandy. «Mitingiler týraly» zań jobasyna qoǵamnyń qyzyǵýshylyǵy túsinikti. Bul - Ulttyq qoǵamdyq senim keńesi alańynda bastaý alǵan jáne Prezident Q.K. Toqaev tarapynan qoldaý tapqan saiasi reformalar toptamasyndaǵy mańyzdy sátterdiń biri. Qujat «Halyq únine qulaq asatynmemleket» tujyrymdamasyn júzege asyrýǵa baǵyttalǵan», - deidi Janar Tólendinova.
Sondai-aq, zań jobasyn ázirleý jónindegi jumys tobyna qoǵam qairatkerleri, Ulttyq qoǵamdyq senim keńesiniń músheleri – Erlan Sairov, Marat Bashimov, Murat Ábenov, Asylbek Qojahmetov, Muhtar Taijan jáne basqalar kirgenin atap ótken jón.
Azamattyq qoǵamnyń zań jobasyn jasaý boiynsha jumystarǵa osyndai keń kólemde qatysýy barynsha liberaldy jáne progressivti qujat daiyndaýǵa múmkindik berdi.
«Ekinshiden , zań jobasy boiynsha jumys karantin jáne oqshaýlanýdyń erekshe jaǵdaiynda júrgizildi. Sonymen birge, jumys tobynyń quramyna kirgen qoǵam belsendileri men sarapshylardyń pikiri boiynsha, onlain-talqylaýlar zań shyǵarý jumystaryna tereń enýdi qamtamasyz etýge múmkindik berdi. Qazaqstan tarihynda alǵash ret tsifrlyq tehnologiialardyń zańnamalyq jumysta keńinen qoldanylýy oryn alǵan shyǵar. Bolashaqta bul tájiribeni zań shyǵarýshylyq úrdiste qoldanǵan jón. Zań jobasynyń mańyzy men ózektiligi ony talqylaý men qabyldaýdyń karantinnen keiingi kezeńge aýystyrylmaǵandyǵymen túsindiredi, bul jaǵdaida qujat ne kúzde, ne 2021 jyly ǵana qabyldanatyn edi. Bul jaǵdaida azamattyq qoǵam kúzgi saiasi maýsymǵa 1995 jylǵy, barynsha eskirgen miting týraly zańmen keletin edi. Biraq osy jyldyń kúzinde saiasi kúshter parlamenttik sailaý naýqanyna daiyndyqty tómen deńgeide bastaidy. «Mitingiler týraly» zań saiasi qoǵamdyq keńistikti retteitin qujattardyń eń mańyzdysy retinde jańa jaǵdaiǵa sáikes kelýi kerek ekendigi de anyq», - dep atap ótti saiasattanýshy.
Úshinshiden , miting týraly qazaqstandyq zań postkeńestik keńistiktegi eń liberaldy bolyp shyqty. Eń aiqyn aiyrmashylyq – mitingter men beibit jiyndardy uiymdastyrý (eskertý nemese ruqsat berý) qaǵidattary jáne ótinimdi berý men qaraýdyń sońǵy merzimi.
Senatqa engizilgen «Qazaqstan Respýblikasyndaǵy beibit jinalystardy uiymdastyrý jáne ótkizý tártibi týraly» zań jobasynda mitingilerdi uiymdastyrýdyń eskertý qaǵidaty belgilendi jáne habarlama is-sharany ótkizýden 5 jumys kúni buryn usynylýy kerek.
Spikerdiń aitýynsha, Reseide de eskertý qaǵidaty bar, alaida mitingke qatysý týraly ótinish «kópshilikke arnalǵan is-shara ótetin kúnge deiin 15-ten erte emes jáne 10 kúnnen keshiktirilmei berilýi kerek».
Qyrǵyzstanda – eskertý qaǵidaty, ótinish berý merzimi « kúntizbelik 12 kúnnen keshiktirilmeidi».
Ózbekstanda «Azamattardyń mitingileri, jiyndary jáne demonstratsiialary týraly» zańy alǵash ret ázirlenip, ótken jazda talqylaýǵa shyǵaryldy, onyń normalary mitingilerdi uiymdastyrýdyń ruqsat etilgen qaǵidatyn qarastyrady, al ótinish is-sharadan 30 kún buryn berilýi kerek.
«Sonymen qatar, joǵaryda atalǵan elderdiń eshqaisysynyń miting týraly zańnamasynda Qazaqstan zańynyń 3-babynda bekitilgen (beibit jiyndardy uiymdastyrý jáne ótkizý printsipteri bóliminde) «beibit jiyndardy ótkizý paidasyna prezýmptsiia» degen uǵym joq. Beibit jiyndardy ótkizý paidasyna prezýmptsiia – 2007 jyly EQYU DIAQB-nyń Sarapshylar keńesi daiyndaǵan «Beibit jinalystar bostandyǵy týraly nusqaýlyq» qujatta kórsetilgen alty (olardyń qataryndaǵy birinshisi) qaǵidattyń biri. Bul qaǵidatty bekitý beibit jinalystar ótkizý bostandyǵy quqyǵy adamnyń negizgi quqyqtarynyń biri bolǵandyqtan, ony iske asyrý múmkindiginshe rettelmesten qamtamasyz etilýi kerek», - deidi Janat Tólendinova.
«Zańda tikelei tyiym salynbaǵan kez kelgen nárseni ruqsat etilgen dep sanaǵan jón, al jiynǵa qatysqysy keletinder ony ótkizýge ruqsat alýy kerek emes. Zańda jiyndar bostandyǵy paidasyna prezýmptsiiany anyq jáne birjaqty belgilený kerek» delingen EQYU / DIAQB qujatynda.
Bul qaǵidattyń mitingiler týraly qazaqstandyq zańnamada bekitilgeni onyń progressivti sipaty týraly aitýǵa múmkindik beredi. Qazirgi ýaqytta eldiń zań shyǵarýshy organynyń jumys toptarynda «Saiasi partiialar týraly» jáne «Qazaqstan Respýblikasyndaǵy sailaý týraly» zańdaryna túzetýler (partiiany tirkeýdiń sandyq shegin azaitý jáne partiiadaǵy áielder men jastarǵa kvotalar belgileý bóliginde), sondai-aq «Parlamenttik oppozitsiia týraly» zań jobalary talqylanyp jatyr.
Bul zańnamalyq qujattar «Mitingter týraly» zańmen birge Qazaqstandaǵy qoǵamdyq-saiasi keńistikti qaita qurýǵa, partiialar arasyndaǵy básekelestikti arttyrýǵa, sondai-aq sailanǵan organdarǵa jan-jaqty, teńgerimdi sipat berýge múmkindik beredi.
