ساياساتتانۋشى جانار تٶلەندينوۆانىڭ ايتۋىنشا, كارانتين مەن وقشاۋلانۋ رەجيمٸنە قاراماستان, پارلامەنت ٶزٸنٸڭ زاڭ شىعارۋشىلىق قىزمەتٸن توقتاتپايدى, دەپ حابارلايدى قازاقپارات.
14 سەۋٸردە سەناتقا «قازاقستان رەسپۋبليكاسىندا بەيبٸت جيىنداردى ۇيىمداستىرۋ جەنە ٶتكٸزۋ تەرتٸبٸ تۋرالى» زاڭ جوباسى ۇسىنىلدى. جانار تٶلەندينوۆا اتالمىش زاڭ جوباسىنىڭ قانداي ەرەكشەلٸكتەرٸ بار ەكەنٸن ايتىپ بەردٸ.
«بٸرٸنشٸدەن, كٶپشٸلٸك زاڭ جوباسىن تالقىلاۋعا جەنە ەزٸرلەۋگە ٶتە بەلسەندٸ قاتىستى. قۇجات تۇجىرىمداماسىن دايىنداۋ كەزەڭٸندە بٸرنەشە قالادا, سونىڭ ٸشٸندە اقپارات جەنە قوعامدىق دامۋ مينيسترٸ دەۋرەن اباەۆتىڭ قاتىسۋىمەن بٸرنەشە قوعامدىق تىڭداۋ ٶتتٸ. ەسٸرەسە, مينيستردٸڭ الماتى مەن قاراعاندىداعى ازاماتتىق قوعام ٶكٸلدەرٸمەن كەزدەسۋلەرٸ ٶتە قىزىقتى ٶتتٸ. زاڭ جوباسى سونىمەن قاتار HAQ جەنە Talda.kz ينتەرنەت-الاڭدارىندا, سونداي-اق حالىقارالىق ۇيىمداردىڭ (ەقىۇ, USAID, بۇۇ ادام قۇقىقتارى جٶنٸندەگٸ جوعارعى كوميسسارىنىڭ كەڭسەسٸ) جەنە گەرمانييا, ۇلىبريتانييا, نيدەرلاندى جەنە اقش ەلشٸلٸكتەرٸٶكٸلدەرٸنٸڭ قاتىسۋىمەن تالقىلاندى. «ميتينگٸلەر تۋرالى» زاڭ جوباسىنا قوعامنىڭ قىزىعۋشىلىعى تٷسٸنٸكتٸ. بۇل - ۇلتتىق قوعامدىق سەنٸم كەڭەسٸ الاڭىندا باستاۋ العان جەنە پرەزيدەنت ق.ك. توقاەۆ تاراپىنان قولداۋ تاپقان ساياسي رەفورمالار توپتاماسىنداعى ماڭىزدى سەتتەردٸڭ بٸرٸ. قۇجات «حالىق ٷنٸنە قۇلاق اساتىنمەملەكەت» تۇجىرىمداماسىن جٷزەگە اسىرۋعا باعىتتالعان», - دەيدٸ جانار تٶلەندينوۆا.
سونداي-اق, زاڭ جوباسىن ەزٸرلەۋ جٶنٸندەگٸ جۇمىس توبىنا قوعام قايراتكەرلەرٸ, ۇلتتىق قوعامدىق سەنٸم كەڭەسٸنٸڭ مٷشەلەرٸ – ەرلان سايروۆ, مارات باشيموۆ, مۇرات ەبەنوۆ, اسىلبەك قوجاحمەتوۆ, مۇحتار تايجان جەنە باسقالار كٸرگەنٸن اتاپ ٶتكەن جٶن.
ازاماتتىق قوعامنىڭ زاڭ جوباسىن جاساۋ بويىنشا جۇمىستارعا وسىنداي كەڭ كٶلەمدە قاتىسۋى بارىنشا ليبەرالدى جەنە پروگرەسسيۆتٸ قۇجات دايىنداۋعا مٷمكٸندٸك بەردٸ.
«ەكٸنشٸدەن , زاڭ جوباسى بويىنشا جۇمىس كارانتين جەنە وقشاۋلانۋدىڭ ەرەكشە جاعدايىندا جٷرگٸزٸلدٸ. سونىمەن بٸرگە, جۇمىس توبىنىڭ قۇرامىنا كٸرگەن قوعام بەلسەندٸلەرٸ مەن ساراپشىلاردىڭ پٸكٸرٸ بويىنشا, ونلاين-تالقىلاۋلار زاڭ شىعارۋ جۇمىستارىنا تەرەڭ ەنۋدٸ قامتاماسىز ەتۋگە مٷمكٸندٸك بەردٸ. قازاقستان تاريحىندا العاش رەت تسيفرلىق تەحنولوگييالاردىڭ زاڭنامالىق جۇمىستا كەڭٸنەن قولدانىلۋى ورىن العان شىعار. بولاشاقتا بۇل تەجٸريبەنٸ زاڭ شىعارۋشىلىق ٷردٸستە قولدانعان جٶن. زاڭ جوباسىنىڭ ماڭىزى مەن ٶزەكتٸلٸگٸ ونى تالقىلاۋ مەن قابىلداۋدىڭ كارانتيننەن كەيٸنگٸ كەزەڭگە اۋىستىرىلماعاندىعىمەن تٷسٸندٸرەدٸ, بۇل جاعدايدا قۇجات نە كٷزدە, نە 2021 جىلى عانا قابىلداناتىن ەدٸ. بۇل جاعدايدا ازاماتتىق قوعام كٷزگٸ ساياسي ماۋسىمعا 1995 جىلعى, بارىنشا ەسكٸرگەن ميتينگ تۋرالى زاڭمەن كەلەتٸن ەدٸ. بٸراق وسى جىلدىڭ كٷزٸندە ساياسي كٷشتەر پارلامەنتتٸك سايلاۋ ناۋقانىنا دايىندىقتى تٶمەن دەڭگەيدە باستايدى. «ميتينگٸلەر تۋرالى» زاڭ ساياسي قوعامدىق كەڭٸستٸكتٸ رەتتەيتٸن قۇجاتتاردىڭ ەڭ ماڭىزدىسى رەتٸندە جاڭا جاعدايعا سەيكەس كەلۋٸ كەرەك ەكەندٸگٸ دە انىق», - دەپ اتاپ ٶتتٸ ساياساتتانۋشى.
ٷشٸنشٸدەن , ميتينگ تۋرالى قازاقستاندىق زاڭ پوستكەڭەستٸك كەڭٸستٸكتەگٸ ەڭ ليبەرالدى بولىپ شىقتى. ەڭ ايقىن ايىرماشىلىق – ميتينگتەر مەن بەيبٸت جيىنداردى ۇيىمداستىرۋ (ەسكەرتۋ نەمەسە رۇقسات بەرۋ) قاعيداتتارى جەنە ٶتٸنٸمدٸ بەرۋ مەن قاراۋدىڭ سوڭعى مەرزٸمٸ.
سەناتقا ەنگٸزٸلگەن «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنداعى بەيبٸت جينالىستاردى ۇيىمداستىرۋ جەنە ٶتكٸزۋ تەرتٸبٸ تۋرالى» زاڭ جوباسىندا ميتينگٸلەردٸ ۇيىمداستىرۋدىڭ ەسكەرتۋ قاعيداتى بەلگٸلەندٸ جەنە حابارلاما ٸس-شارانى ٶتكٸزۋدەن 5 جۇمىس كٷنٸ بۇرىن ۇسىنىلۋى كەرەك.
سپيكەردٸڭ ايتۋىنشا, رەسەيدە دە ەسكەرتۋ قاعيداتى بار, الايدا ميتينگكە قاتىسۋ تۋرالى ٶتٸنٸش «كٶپشٸلٸككە ارنالعان ٸس-شارا ٶتەتٸن كٷنگە دەيٸن 15-تەن ەرتە ەمەس جەنە 10 كٷننەن كەشٸكتٸرٸلمەي بەرٸلۋٸ كەرەك».
قىرعىزستاندا – ەسكەرتۋ قاعيداتى, ٶتٸنٸش بەرۋ مەرزٸمٸ « كٷنتٸزبەلٸك 12 كٷننەن كەشٸكتٸرٸلمەيدٸ».
ٶزبەكستاندا «ازاماتتاردىڭ ميتينگٸلەرٸ, جيىندارى جەنە دەمونستراتسييالارى تۋرالى» زاڭى العاش رەت ەزٸرلەنٸپ, ٶتكەن جازدا تالقىلاۋعا شىعارىلدى, ونىڭ نورمالارى ميتينگٸلەردٸ ۇيىمداستىرۋدىڭ رۇقسات ەتٸلگەن قاعيداتىن قاراستىرادى, ال ٶتٸنٸش ٸس-شارادان 30 كٷن بۇرىن بەرٸلۋٸ كەرەك.
«سونىمەن قاتار, جوعارىدا اتالعان ەلدەردٸڭ ەشقايسىسىنىڭ ميتينگ تۋرالى زاڭناماسىندا قازاقستان زاڭىنىڭ 3-بابىندا بەكٸتٸلگەن (بەيبٸت جيىنداردى ۇيىمداستىرۋ جەنە ٶتكٸزۋ پرينتسيپتەرٸ بٶلٸمٸندە) «بەيبٸت جيىنداردى ٶتكٸزۋ پايداسىنا پرەزۋمپتسييا» دەگەن ۇعىم جوق. بەيبٸت جيىنداردى ٶتكٸزۋ پايداسىنا پرەزۋمپتسييا – 2007 جىلى ەقىۇ دياقب-نىڭ ساراپشىلار كەڭەسٸ دايىنداعان «بەيبٸت جينالىستار بوستاندىعى تۋرالى نۇسقاۋلىق» قۇجاتتا كٶرسەتٸلگەن التى (ولاردىڭ قاتارىنداعى بٸرٸنشٸسٸ) قاعيداتتىڭ بٸرٸ. بۇل قاعيداتتى بەكٸتۋ بەيبٸت جينالىستار ٶتكٸزۋ بوستاندىعى قۇقىعى ادامنىڭ نەگٸزگٸ قۇقىقتارىنىڭ بٸرٸ بولعاندىقتان, ونى ٸسكە اسىرۋ مٷمكٸندٸگٸنشە رەتتەلمەستەن قامتاماسىز ەتٸلۋٸ كەرەك», - دەيدٸ جانات تٶلەندينوۆا.
«زاڭدا تٸكەلەي تىيىم سالىنباعان كەز كەلگەن نەرسەنٸ رۇقسات ەتٸلگەن دەپ ساناعان جٶن, ال جيىنعا قاتىسقىسى كەلەتٸندەر ونى ٶتكٸزۋگە رۇقسات الۋى كەرەك ەمەس. زاڭدا جيىندار بوستاندىعى پايداسىنا پرەزۋمپتسييانى انىق جەنە بٸرجاقتى بەلگٸلەنۋ كەرەك» دەلٸنگەن ەقىۇ / دياقب قۇجاتىندا.
بۇل قاعيداتتىڭ ميتينگٸلەر تۋرالى قازاقستاندىق زاڭنامادا بەكٸتٸلگەنٸ ونىڭ پروگرەسسيۆتٸ سيپاتى تۋرالى ايتۋعا مٷمكٸندٸك بەرەدٸ. قازٸرگٸ ۋاقىتتا ەلدٸڭ زاڭ شىعارۋشى ورگانىنىڭ جۇمىس توپتارىندا «ساياسي پارتييالار تۋرالى» جەنە «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنداعى سايلاۋ تۋرالى» زاڭدارىنا تٷزەتۋلەر (پارتييانى تٸركەۋدٸڭ ساندىق شەگٸن ازايتۋ جەنە پارتيياداعى ەيەلدەر مەن جاستارعا كۆوتالار بەلگٸلەۋ بٶلٸگٸندە), سونداي-اق «پارلامەنتتٸك وپپوزيتسييا تۋرالى» زاڭ جوبالارى تالقىلانىپ جاتىر.
بۇل زاڭنامالىق قۇجاتتار «ميتينگتەر تۋرالى» زاڭمەن بٸرگە قازاقستانداعى قوعامدىق-ساياسي كەڭٸستٸكتٸ قايتا قۇرۋعا, پارتييالار اراسىنداعى بەسەكەلەستٸكتٸ ارتتىرۋعا, سونداي-اق سايلانعان ورگاندارعا جان-جاقتى, تەڭگەرٸمدٸ سيپات بەرۋگە مٷمكٸندٸك بەرەدٸ.
