Sońǵy jyldary Qazaqstan aýqymdy áleýmettik-ekonomikalyq jáne institýtsionaldyq ózgerister kezeńin bastan ótkerýde. Saiasattanýshy Edýard Poletaevtyń baǵalaýynsha, júrgizilip jatqan reformalar memlekettik institýttardyń qurylymynan buryn, ekonomikanyń, áleýmettik salanyń, infraqurylymnyń jáne eldiń halyqaralyq ustanymynyń negizgi kórsetkishterinen kórinis tabýda.
Bul kezeń pandemiia saldary, álemdik ekonomikanyń turaqsyzdyǵy jáne geosaiasi shielenistiń kúsheiýi siiaqty mańyzdy syrtqy syn-qaterlermen tus keldi. Syrtqy faktorlarǵa qaramastan, Qazaqstan qurylymdyq ózgeristerdi júzege asyrýdy jáne jinaqtalyp qalǵan ekonomikalyq ári áleýmettik teńgerimsizdikterdi joiý jumystaryn jalǵastyrdy. Sarapshy negizgi baǵyttardyń qatarynda memlekettik basqarý júiesin jańǵyrtýdy, saiasi reformalardy, sondai-aq áleýmettik jáne ekonomikalyq infraqurylymdy jańartýdy bólip kórsetedi.
Sońǵy jeti jylda Qazaqstanda jan basyna shaqqandaǵy JÓÓ 29% ósip, ekonomikanyń jalpy kólemi $306 mlrd deńgeiine jetti. Altyn-valiýta aktivteri men Ulttyq qordyń jiyntyq aktivteri $138 mlrd ósti. Shaǵyn jáne orta biznestiń el JÓÓ-degi úlesi 40% asty, al osy kezeńdegi eń tómengi zeinetaqy mólsheri eki esege jýyq kóbeidi.
Áleýmettik sala da qarqyndy damýdy kórsetip otyr. Elde jyl saiyn 20 mln sharshy metrden astam turǵyn úi paidalanýǵa beriledi. 2019 jyldan beri millionǵa jýyq oqýshyǵa arnalǵan 1342 mektep ashyldy, 1200-den astam meditsinalyq nysan jáne 35 myń shaqyrymnan astam avtojol salyndy ári jóndeldi. Qazaqstandaǵy ortasha ómir súrý uzaqtyǵy 76 jasqa jetti.
Qazaqstan BUU reitinginde 193 memlekettiń ishinde 60-oryndy ielenip, adam damýynyń deńgeii óte joǵary elder tobyna kiredi. Jasandy intellekt salasynda el Government AI Readiness Index 2025 indeksinde 60-pozitsiiaǵa ornyqty. Budan bólek, SCImago Research Group derekteri boiynsha respýblika ǵylymi belsendilik kórsetkishteri boiynsha Ortalyq Aziiada birinshi oryndy jáne álemde 64-oryndy ielenip otyr.
Óńirdegi ekonomika kólemi
HVQ boljamyna sáikes, 2026 jyldyń qorytyndysy boiynsha Qazaqstannyń nominaldy JÓÓ $360,4 mlrd quraýy múmkin, bul óńirdegi kórshiles elderdiń kórsetkishterinen edáýir joǵary: Ózbekstan ($181,5 mlrd), Túrikmenstan ($83,1 mlrd), Qyrǵyzstan ($23,6 mlrd) jáne Tájikstan ($20,4 mlrd). Atyp alý qabiletiniń pariteti boiynsha JÓÓ kórsetkishi boiynsha da Qazaqstan 2025 jyly $923,4 mlrd halyqaralyq dollar kórsetkishimen Ortalyq Aziiada kósh bastap tur.
Ortalyq Aziianyń bes eliniń jiyntyq nominaldy JÓÓ-niń shamamen 53,7% úlesi Qazaqstanǵa tiesili. Shikizat sektorynan bólek, óńdeý ónerkásibi, kólik, qurylys, qarjy salasy, IT jáne aýyl sharýashylyǵy turaqty damýdy kórsetip keledi.
Qazaqstan $140 mlrd deńgeiindegi banktik aktivter kólemimen óńirlik qarjy sektoryndaǵy kóshbasshylyǵyn saqtap otyr. Bankterdiń nesie portfeli $86 mlrd, depozitik portfeli $34,7 mlrd quraidy.
2025 jyly eldiń syrtqy saýda ainalymy $143,9 mlrd jetip, óńirdegi basqa memleketterdiń kórsetkishterinen edáýir ozyp ketti. Qazaqstannyń Ortalyq Aziia elderimen saýda-sattyq kólemi qarastyrylyp otyrǵan kezeńde 67% ósip, $5,3 mlrd deńgeiinen $8,8 mlrd deiin artty.
Kapital tartý salasynda Ortalyq Aziiadaǵy jinaqtalǵan tikelei sheteldik investitsiialardyń 68,6% úlesi Qazaqstanǵa tiesili (2024 jylǵy $220,5 mlrd ishinen $151,3 mlrd). Ulttyq bank derekteri boiynsha 2025 jylǵa qarai bul kórsetkish Qazaqstanda $156,4 mlrd deiin ósti. Memlekettik biýdjet kiristeri 2019–2025 jyldary $33,3 mlrd deńgeiinen $57,3 mlrd deiin ulǵaidy, al salyq túsimderi $24,1 mlrd deńgeiinen $44,5 mlrd deiin artty.
Óńdeý sektory, sonyń ishinde avtomobil jasaý salasy senimdi ósim kórsetýde: 2025 jyly elde 170 myńǵa jýyq avtokólik shyǵaryldy. Edýard Poletaevtyń baǵalaýynsha, memlekettiń odan ári damýy ekonomikany ártúrlilendirý, adam kapitalyn damytý jáne jańa tehnologiialardy engizý qarqynyna tikelei bailanysty bolady.
