Foto ashyq derekkózden
Qazaqstandaǵy «Sapaly bilim – Bilimdi ult» ulttyq jobasy 2021 jyly bilim sapasyn arttyrý maqsatynda qabyldanǵan bolatyn. Alaida, Qazaqstan Respýblikasynyń úkimeti jobanyń 2025 jyly aiaqtalýyn kútpei, 2024 jyldyń 1 qańtarynan bastap ony joiý týraly sheshim qabyldady. Osy oraida Ult.kz portaly atalǵan joba bilim berý júiesin nyǵaitty ma degen suraqqa jaýap izdep kórdi.
Atalǵan baǵdarlamanyń birinshi maqsaty mektepke deiingi tárbie men oqytýdyń qoljetimdiligi men sapasyn qamtamasyz etý boldy. Mektepke deiingi tárbie men oqytý júiesinde mektepke deiingi uiymdardyń (MDU) jelisi jyl saiyn artyp keledi. «Balaǵa aqsha» qaǵidaty boiynsha vaýcherlik qarjylandyrý arqyly memlekettik tapsyrystardy ornalastyrý arqyly mektepke deiingi mekemeler jelisin damytý boiynsha jumystar júrgizildi. 2025 jylǵa qarai 2 jastan 6 jasqa deiingi balalardy 95 paiyzǵa, 3 jastan 6 jasqa deiingi balalardy qamtýdy 100 paiyzǵa qamtamasyz etý josparlanǵan bolatyn.
Al ekinshi maqsaty – orta bilim berý sapasyn arttyrý: Qazaqstandaǵy óńirler, qala jáne aýyl mektepteri arasyndaǵy bilim sapasynyń alshaqtyǵyn azaitý (PISA).
Osy mindetti júzege asyrý aiasynda oblystar, qala jáne aýyl mektepteri, ár tilde oqytatyn mektepter arasynda bilim sapasyn teńestirý boiynsha keshendi sharalar qabyldandy. Bilimdi qalpyna keltirý baǵdarlamalary iske asyrylyp, osal mektepterdi qoldaý men damytý júiesi engizildi.
Úshinshi maqsat – mektepterdi jaily, qaýipsiz jáne zamanaýi bilim berý ortasymen qamtamasyz etý. Tapshylyqty azaitý jáne bir jáne eki aýysymdyq mektepterge kóshý úshin 2025 jylǵa deiin 1000 mektep salý josparlandy. Al tórtinshi maqsat – qoljetimdi jáne sapaly tehnikalyq jáne kásiptik bilim berýdi qamtamasyz etý bolsa, besinshi maqsat – qazaqstandyq joǵary oqý oryndarynyń básekege qabilettiligin arttyrý. Joǵary bilim berý júiesinde 106 azamattyq emes JOO-nyń 32-si (30%) birlesken bilim berý baǵdarlamalary men qos diplomdyq baǵdarlamalardy júzege asyrady.
Qazaqstandyq joǵary bilimniń eń úlken problemasy – oblys ortalyqtarynda básekege qabiletti joǵary oqý oryndarynyń joqtyǵy. Búginde eski jáne jańa astanalar elimizdiń túkpir-túkpirinen myqty stýdentterdi tartady. Ortalyqtar men aimaqtar arasyndaǵy ekonomikalyq, áleýmettik, mádeni alshaqtyq ulǵaiǵanyn kórsetedi.
Qarjylandyrýdy alǵannan keiin jetekshilerdiń kópshiligi ýniversitetterdiń infraqurylymyn jańartýǵa kirisedi. Azyraq materialdyq adam kapitalynyń ulǵaiýyna qaraǵanda, jańa ǵimarattar men jataqhanalar túrindegi kórinetin ózgerister týraly habarlaý ońaiyraq. Aimaqtyq ýniversitetterdiń muǵalimderdiń eńbek naryǵynda básekege túsýi jáne ózderiniń ǵylymi mektepterin damytýy qiyn. Sondyqtan olardyń kópshiliginiń basshylyǵy eń az shyǵyn jolyn tańdaidy – adamǵa investitsiia salýdan góri infraqurylymdy jańartýǵa investitsiia salý.
Joǵary bilimdi damytýdyń burynǵy strategiiasy aiasynda jergilikti joǵary oqý oryndaryna túsetin stýdentterge arnalǵan kvotalar ázirlendi, sáikesinshe, memlekettik tapsyrmalardy oryndaýǵa kúsh saldy.
Elordalarda joǵary oqý oryndaryn tańdaityn stýdentterdiń sany jyldan-jylǵa artyp keledi, aimaqtyq joǵary oqý oryndarynyń básekege qabilettiligi artpaidy, Almatyda jyljymaityn múlik baǵasy kúrt ósýde, jataqhanalar sany áli de az.
Ulttyq jobanyń negizgi maqsatynyń biri ǵylymi-zertteý belsendiligin arttyrý boldy. Engizilgen sharalar qalaǵan nátijelerge ákelmedi, biraq oń kórsetkishter de bar ekenin aita ketý kerek.
Mysaly, dissertatsiialar úshin retsenziialanatyn Scopus nemese WoS jýrnaldarynda úsh jariialanym týraly 2011 jylǵy talap ǵylymnyń damýyn emes, basylymdardy satyp alý naryǵyn yntalandyrdy. Ministrliktiń jaramdy jariialanymdardy úshinshi Scopus kvartilindegi jáne odan joǵarylar úshin shekteý arqyly talaptardy qataitý áreketi zertteýshilerge qarjylyq júktemeni arttyrdy. Bas tartý derekteri boiynsha 2022 jyldan beri 25 orys jáne 11 qazaq maqalasy alynyp tastaldy (tórt qabattasý).
Halyqaralyq konferentsiialar, jariialanymdar, birlesken ǵylymi zertteýler, aspirantýra – elder arasyndaǵy ózara árekettestik deńgeii óte joǵary boldy. Sondyqtan ulttyq jobanyń jalpy logikasyn alý zańdylyqqa ainaldy.
Elimizdiń aldynda turǵan mindetterdiń kúrdeliligine qaramastan, bir nárseni anyq aitýǵa bolady: oiyn erejelerin jyldam ózgertý (ulttyq jobalar bastalǵannan birneshe jyl ótken soń jabý) jáne árbir jańadan jańa zańdar engizý úlken qatelik. Ǵylymdy yntalandyrý jobalarynyń tabysy ortasha bolǵan Reseidiń ózinde 10 jyl boiy qarjylandyrýdyń birdei erejeleri saqtalyp, joba aiaqtalǵannan keiin ǵana tabysqa baǵa berile bastady. Qazaqstandyq ýniversitetter damýdan góri jańa erejelerge beiimdelýge kóbirek ýaqyt bóledi.
Ótken jyldyń sońynda el aldynda bilim berý basymdyqtaryn, ásirese óńirlik ýniversitetterdi damytý, ǵylymi-zertteý baǵdarlamalaryn kúsheitý jáne álemdik bilim berý úrdisterimen integratsiialaý kontekstinde qaita qaraý mindeti turdy. Stýdentter men ǵylymi kadrlardy tarta alatyn jáne ǵylymi-zertteý baǵdarlamalaryn, onyń ishinde halyqaralyq ǵylymi qaýymdastyqtarmen yntymaqtastyqty nyǵaita alatyn básekege qabiletti óńirlik ýniversitetterdi damytý úshin jaǵdai jasaý mańyzdy.
