Foto: "Samuryq-Qazyna" baspasóz qyzmetinen
El ishinde taraǵan pikirge qaramastan, eger holdingishilik satyp alýlar, sondai-aq TJ jáne kommýnaldyq qyzmetter aiasyndaǵy satyp alýlar alynyp tastalsa, "Samuryq-Qazyna" qoryndaǵy bir kózden (AI) satyp alý úlesi nebári 7% quraidy.
Bul týraly Qordyń basqarma tóraǵasy Nurlan Jaqypov maýsym aiynda "Samuryq-Qazyna" brifinginde 2024 jyly satyp alýdyń jalpy kólemi 3,6 trln teńgeni quraǵanyn atap ótti.
"Bir kózden satyp alý 2,2 trln teńgeni nemese 60% qurady, bul kórsetkish túsindirýdi talap etedi. Bul satyp alýlardyń kópshiligi básekelestik múmkin emes nemese orynsyz bolatyn obektivti negizdelgen jaǵdailar ekenin túsiný mańyzdy. 56% — holdingishilik satyp alýlar.
Mysaly, munai-gaz salasynda barlaýdan tasymaldaýǵa jáne saqtaýǵa deiingi barlyq óndiristik tsikl top ishinde júzege asyrylady. Bul úilestirý, qaýipsizdik jáne tehnologiialyq úilesimdilik máselelerine bailanysty.
Mundai satyp alý kólemi — shamamen 1 trln teńge. 17% — bul óńirlerdegi turaqtylyqty qalpyna keltirýge baǵyttalǵan apatty jáne tótenshe jaǵdailarǵa bailanysty satyp alýlar. Al 15% — tabiǵi monopoliialardan satyp alý - elektr energiiasy, sý, jylý, gaz, onda balamaly jetkizýshiler joq", - dep túsindirdi Jaqypov.
Eger osy negizdelgen Sanattar alynyp tastalsa, 2024 jyly bir kózden satyp alý kólemi nebári 255 mlrd teńgeni nemese 60% emes, jalpy satyp alý kóleminiń 7% qurady, dep jalǵastyrdy ol.
Buǵan deiin BAQ-ta qor barlyq taýarlar men qyzmetterdiń 60% bir kózden satyp alatyndyǵy týraly aqparat shyqqan bolatyn.
Senimdiliktiń kepili retinde Qor ishindegi satyp alýlar
"Samuryq-Qazyna" qorynyń Satyp alý júiesinde bir kózden (AI) satyp alý jii suraqtar týǵyzady. Ásirese, 2024 jyly jasalǵan barlyq kelisimsharttardyń shamamen 60% - y dál osylai jasalǵany aitylǵanda týyndaidy.
Bul sannyń artynda negizdelgen ádis, qatań ereje jáne óndiristik protsesterdiń logikasy jatqanyn túsiný mańyzdy.
Qor sheńberinde bir kózden satyp alý - bul qor tobynyń ishindegi kompaniialar arasyndaǵy strategiialyq sharttar. Holdingishilik satyp alýlar (VHK) dep atalatyndar barlyq bir kózden satyp alýlardyń negizgi úlesin quraidy - olardyń jalpy kóleminiń shamamen 56% quraidy.
Bul ishki óndiristik logistika: enshiles jáne táýeldi kompaniialar taýarlardy, jumystardy jáne Qyzmetterdi toptyń basqa kompaniialarynan satyp alady.
Mysaly, munaidy QazMunaiGaz qurylymyna kiretin kompaniialar óndiredi. Sodan keiin ony tasymaldaý kerek - muny magistraldyq munai qubyrlarynyń iri operatory QazTransOil júzege asyrady. Budan ári munai óńdeý zaýyttaryna qaita óńdeý júrip jatyr, mysaly, Atyraý MÓZ (QMG quramynda) kelip túsedi. Sodan keiin ónimder (dizel otyny, benzin jáne t.b.) temirjol arqyly tasymaldanady - bul KTZ Cargo (Qazaqstanǵa Temir Joly - QTJ kiredi) ainalysady. Saqtaý jáne jóneltý - ol da kompaniialar tobynda.
Kompaniialar kesteler, tehnologiialar jáne standarttar boiynsha kelisilgen jáne aqaýlar men qabattasýlardy boldyrmaýǵa bolady. Mundaǵy holdingishilik logistika qyzmet kórsetýdegi sátsizdikterdi boldyrmaýǵa, apattardy tezirek qalpyna keltirýge, júkteme shyńdaryn aldyn-ala josparlaýǵa múmkindik beredi.
Holding ishindegi satyp alý tizbegi básekelestikti tómendetý týraly emes, turaqtylyq, senimdilik jáne óndiristik logika týraly.
"Samuryq-Qazyna" bir kózden satyp alý tizbesin qysqartady
Qor bir kózden satyp alý úshin negizderdi júieli túrde qysqartady:
- 2022 jyldan bastap AI úshin negizder tizbesi 47% - ǵa-34-ten 18 tarmaqqa deiin qysqardy;
- VHK boiynsha TJQ tizbesi-eki esege qysqardy: 208 - den 101-ge deiin;
- 2025 jylǵy 14 aqpannan bastap kúndelikti jáne aptalyq qajettilikterdi satyp alý alynyp tastaldy - bul AI úlesin tómendetýdiń taǵy bir qadamy.
"Samuryq-Qazyna" óndiristik qajettilik pen ashyqtyqty saqtaý logikasynda áreket etedi. Básekelestik qajet jerde ol qamtamasyz etiledi. Úzdiksiz jumys jáne tehnologiialyq úilesimdilik qajet bolǵan jaǵdaida-bir kózden satyp alýǵa ruqsat etiledi, biraq qatań retteletin tizim sheginde.
AI úlesin tómendetý boiynsha jumys memlekettik organdardyń, óndiristik kompaniialar mamandarynyń jáne satyp alý departamentiniń qatysýymen jalǵasýda.
Bul 60% - nyń kóp bóligi qor ishindegi kompaniialar arasyndaǵy satyp alýlar, tabiǵi monopoliialardan alynatyn qyzmetter jáne tótenshe jaǵdaida jasalǵan kelisimsharttar bolyp tabylady. Bul qoldanystaǵy ádisteme. Munyń bári zańda kózdelgen jáne qatań túrde reglament boiynsha júrgiziledi. Eger siz osy obektivti jaǵdailardy alyp tastasańyz, básekelestikke jatpaityn satyp alý faktisi boiynsha tek 7% ǵana qalady. Jáne bul qazirdiń ózinde naqty masshtab, bul oidyń tómen kólemin kórsetedi.
Qordy satyp alýda otandyq óndirýshilerdi qoldaý
"Samuryq-Qazyna" tobynyń satyp alýyndaǵy basym baǵyttardyń biri otandyq taýar óndirýshilerdi (OTP) qoldaý.
Qordy satyp alýdyń qoldanystaǵy tártibi Memlekettik satyp alýdy qosa alǵanda, basqa retteletin satyp alýlarda balamasy joq 16-dan astam biregei qoldaý sharalaryn, onyń ishinde OTP-nyń sózsiz basymdyǵyn qamtidy.
2024 jyldyń nátijeleri boiynsha OTP-men jumystar men qyzmetter sheńberinde paidalanylatyn taýarlardy jetkizýdi qosa alǵanda, 1,1 trln teńgeden astam somaǵa sharttar jasaldy. Osy somanyń 494 mlrd teńgesi uzaq merzimdi kelisimsharttardy quraidy, bul 2023 jylǵy kórsetkishterden 76% - ǵa artyq. 2022 jylmen salystyrǵanda otandyq óndirýshilerden satyp alý kólemi 7 esege ósti.
Jańa óndiristerdi qurý baǵdarlamasyna erekshe nazar aýdarylady. Qazaqstan aýmaǵynda óndiristi ashýdy josparlap otyrǵan Sheteldik investorlar 20 jylǵa deiingi merzimge uzaq merzimdi ofteik-kelisimshart ala alady.
Osylaisha, qor investorlar úshin qolaily jaǵdai jasaidy, sonymen birge eldiń importqa táýeldiligin tómendetedi.
Astanadaǵy eki iri zaýyttyń jumysy: Frantsýz Alstom - "Elektrovoz qurastyrý zaýyty" jáne "Lokomotiv qurastyrý zaýyty" iesi amerikandyq wabtec. Sheteldik kompaniialar qordyń portfeldik kompaniiasy – Qazaqstan temir jolymen uzaq merzimdi kelisimsharttar jasai aldy, bul olarǵa kepildik berilgen ótkizý kólemin beredi.
Aita keteiik, Alstom jáne Wabtec QR Prezidenti janyndaǵy Sheteldik investorlar keńesiniń 37-shi plenarlyq otyrysyna qatysty.
Osy is-sharada SII teń tóraǵasy, EQDB Prezidenti Odil Reno-Basso "Samuryq-Qazyna" óńirdegi eń ozyq satyp alý erejelerine ie ekenin jáne Bank olardy jetildirýge de qatysatynyn atap ótti.
