(Jat aǵymnan oralǵan jigittiń áńgimesi)
«Sońǵy kezderi jastyqpen, bilmestikpen jáne eń bastysy, dini saýatsyzdyqtyń kesirinen jat aǵymǵa arbalyp, keiinnen táýbesine kelip, dástúrli dinimizdi qabyldap júrgender barshylyq», — deidi teologtar. «Adasqannyń aiyby joq, qaityp úiirin tapqan soń» degen sóz bar qazaqta. Sondai baýyrlarymyzdyń biri Darhan (esimi ózgertildi) degen jigitpen sóilesip, áńgimesin tyńdaǵan edik. Ol jigittiń jat aǵymǵa ergenge deiingi jáne odan keiingi pikir-kózqarasy kópshilikke oi salar degen úmitpen oqyrman nazaryna usynǵandy jón kórdik.
Adasý qalai bastaldy?
- Ekinshi kýrstan bastap meshitke baryp, juma namazyna qatysyp júrdim. Sol jerde dáret alýdy úirendik. Shyny kerek, maǵan dáret alǵandaǵy tazalyqtyń ózi qatty unady. Sóitip, dinge qyzyǵýshylyǵym oiana bastady. Birde dostarymmen qonaqqa bardyq. Sol jerde eń birinshi dini aqparat aldym. Qazirgi jastardy internet ýlap jatsa, biz osylai qonaqqa baryp, qaqpanǵa tústik. Birge júrgen jigittiń aǵasy namazhan edi. Ókinishke orai, sol tanys jigitter qazir túrmede otyr. Bul 2007-2008 jyldar edi. Ol kezde mende «Qandai baǵytta júrmin» degen oi bolǵan joq. Sol jyldary namazdan keiin meshittiń ainalasyna mashinamen ákelip, kitap úlestiretin. Syrty jasyl kitaptar. Ol kitaptar teris baǵyt silteitin ádebietter ekendigin biz, árine, kesh bildik. Sóitip, biz óz baǵytymyzdy durys dep, sol jolmen júre berdik. Basynda jaqsy qabyldadym. Olar bir-birimen jaqsy jumystanady. Men de olar siiaqty namaz oqyp, balaq qysqartyp, saqal qoidym. Olardyń taǵy bir qyry adamdarǵa jaqsy kómektesedi. Negizi, adamǵa syilyq taratyp, kómektesse, ol ashyla bastaidy. Kóbinese baýyrlardyń qaraýynda júrdim. Saýdamen ainalystym. Materialdyq turǵyda jaqsy kómektesti. Páterimdi tólep turdy. Bári qolaily bolǵan soń júre berdim. Biraq minez-qulqym qatty ózgerdi. Óitkeni, jigitterdiń kóbi kósheniń yqpalyna túsken jáne túrmeniń «dám-tuzyn» tatqandar edi. Úsh jyldai jelilik dúkenderdiń birinde jumys istedim. Meniń qasymda túrmeden shyqqan jigit boldy. Minezimniń ózgerýine yqpal etken sol kisimen kóp aiǵailastym. Óitkeni, ol adamdardy adam dep sanamaityn edi. Dúkenge kelip, amandasyp, iltipat tanytqan jannyń sálemin almai, mensinbeitini meniń ashýymdy týdyratyn. Al Islam dini adamdy kórkem minezge shaqyrmaityn ba edi? Allany tani tura, olardyń osyndai áreketke barǵany meni oilandyra bastady. Olar memleket ustap otyrǵan dini baǵytty aiyptaidy. Aram men haram sózin jii qoldanady. Qit etse, «anaý haram, anaý shirk» dep shyǵa keledi. Bir jaqsysy, men ata-anamnyń keibir kózqarastaryna ishtei qarsy bolyp tursam da, olarmen arazdasqan joqpyn.
Oilandyrǵan jáitter
- Alla Taǵalanyń Quran-Kárimde: «Oilanbaisyńdar ma?» degen aiaty bar. Men ýaqyt óte kele, oilana bastadym. Ol jerde Mysyrda, shetelde oqyp kelgen bilimdi jigitter bar. Biraq áreketteri jaǵa ustatarlyqtai. Máselen, kóp adam zattaryn meniń úiime qoiyp ketedi. Alla razylyǵy úshin dep amanat etip, tastap ketken zattarǵa muqiiat qaraimyn. Biraq úide men joq kezde saqaldary tósine túsken úlken kisiler sol zattardy suraýsyz alyp ketedi. Úp-úlken adamdardyń jaýapkershiliginiń joqtyǵy meni tańǵaldyrdy. Keiinnen úlken ispen ainalysatyn jigitter kelip, álgi zattardy menen suraidy. Men taýyp bere almaimyn. Bireýdiń bir tal shyrpysyn ruqsatsyz alý, urlyq qoi dep biraz daýlastym. Olardyń esh jazyqsyz meni aiyptaǵany kóńilime qonbady. Al dinde Muhammed paiǵambarymyz (s. ǵ. s) «Adamdy óle-ólgenshe aiyptama» degen ǵoi. Taǵy birde, orys kórshim mashinasymen balshyqqa batyp, shyǵa almai jatyr eken. «Kómektesip, iterip jibere qoiaiyq» desem, «Ol kápir, bata bersin» deidi. Jaqsy, meili ol ózge dindi ustansa da, báribir adam emes pe, kómektesip jibergende turǵan ne bar?.. Osyndai jáitter, olarmen kózqarasymyzdyń kelispeýi - meni shynymen oilandyra bastady.
P.S.:
- Dástúrli dinge oralýyma din isteri basqarmasynda júrgen Nurjan, Baýyrjan degen teolog jigitterdiń dáristeri áser etti. Odan bólek, ata-anam, baýyrlarym da qoldaý kórsetti. 2008-2016 jylǵa deiin sol jerde júrip, kóp nárseni túsindim. Qazir qoǵamǵa óz paidamdy tigizgim keledi. Negizi, adasyp júrgen jastardy otbasy, týma-týysy kókireginen itermeýi kerek. «Pisirgen etińdi jemeimin» dese de, sol jeitin etti taýyp ákelip, ózine tarta bergen durys. Jany ashityn adam baýyrynyń adasyp júrgenin bilse, kózden tasa qylmai, oǵan bildirtpei bolsa da, mamandarmen aqyldasyp, áreket etkeni jón.
Birde bir aýyldaǵy kontsertke bardym. Beitanys eki búldirshin kontsertke qatysýshylardyń qolyndaǵy kishkentai jalaýsha men sharǵa qyzyǵyp, ony surap, jylai bastady. Al satyp alyp bere qoiatyn da jer joq. Qatysýshylardan surap alyp, jalaý men shardy balalarǵa ákelip berdim. Sol kezde olardyń máz bolǵanyn kórseńiz! Bylai qarasańyz, túkke turǵysyz nárse siiaqty. Biraq astaryna úńilseńiz, naǵyz rýhani tárbie osydan bastalady. Merekelik kópshilik sharalarda kishkentai balalarǵa elimizdiń jalaýshasy men sharlardy tegin taratý kerek. Osynyń ózi bala sanasynda ulttyq rýhtyń qalyptasýyna yqpal etedi. Meniń oiymsha, adasyp júrgenderdi keri qaitarý úshin tiisti mekemeler olarmen tyǵyz bailanys jasaýy qajet. Olardan qaýip bar ekenin bile tura, arasyna kirip, sol deńgeige túsý kerek. Olar - óte uiymshyl. Al bizdiń yntymaq-birligimiz olardan da kúshti bolý kerek dep oilaimyn.
Gúljamal JOLDYǴALI,
Teolog ne deidi?
Azamat TÓLEPOV,
Batys Qazaqstan oblystyq din isteri basqarmasynyń dini birlestiktermen jumys bóliminiń basshysy:
— Jat aǵymda júrgenderdiń basym bóligi — 25-35 jas aralyǵyndaǵy adamdar. Sońǵy kezderi jalpy halyqtyń dini saýaty, dinge degen kózqarasy ózgerdi. Qazir kópshilik ata-analar ul-qyzy namaz oqi bastasa, bizdiń basqarmaǵa, meshitterge kelip, alańdap suraityn boldy. Bir qyzyǵy, dál solai alańdaýshylyq tanytqandardyń kóbi ózimizdiń dástúrli Hanifa mazhabyn ustanǵandar bolyp shyǵady. Bizge kómek surap kelgenderdiń dini durys baǵytta nemese jat aǵymda júrgendigin suraq qoiý arqyly 20-30 minýtta anyqtaýǵa bolady. Eger teris aǵymda júrse, olarǵa túsindirý jumystaryn júrgizemiz. Máselen, namaz oqityn jigitke kúieýge shyqqan qyzdyń ata-anasynyń ótinishimen jumys júrgizdik. Sol kezde baiqaǵanymyz, ol kelinshektiń dinnen múldem habary joq. Ol tek kúieýiniń aitqanymen júrgen. Keiinnen arnaiy mamandardyń dárisin tyńdaǵan soń, onyń kózqarasy ózgerdi. Osyndai mysaldar óte kóp. Jastardyń kópshiliginde din, Qudai týraly túbegeili túsinik joq bolǵandyqtan, olar óz baǵytyn durys dep oilaidy. Sondyqtan jat aǵymǵa arbalǵan jastarmen tek teologtar ǵana emes, ata-ana, úlkendi-kishili oqý oryndarynyń basshylary, psihologtar bárimiz birigip, keshendi túrde jumystanýymyz kerek. Túrmede otyrǵan adasqan jigittermen eki jyl jumys istedim. Sol kezde tańǵalǵanym, olardyń basym bóligi qylmys jasap qoidym dep ókinedi, sol qylmysqa alyp barǵan ideologiiaǵa ókinbeidi. Budan shyǵatyn qorytyndy – bizdiń ulttyq ideologiiamyz myǵym, teris niettilerge tótep beretindei myqty bolýy shart.
Qazirgi kúnde BQO-daǵy Syrym, Zelenov aýdandarynda jaǵdai kúrdeli. Teologtar destrýktivti dinde júrgen árbir otandasymyzben jeke sóilesip, jumystanyp júrmiz. Ásirese, qalaǵa jaqyn ornalasqan Zelenov aýdanynda jat aǵymda júrgendermen kezdesý qiyn. Óitkeni olar kúndiz jumysqa ketedi, keshte olardy izdeý jumys kestesine sai kelmeidi. Aýdandarda joǵary bilimdi teologtardyń jetispeitindigi de – úlken másele.
Jastar adaspas úshin rýhani tárbie mektep jasynan durys berilý qajet. Máshhúr Júsiptiń Qudai týraly óleńin balalar jattap ósse, eshqandai jat aǵymǵa arbalmaidy dep oilaimyn. Arnaýly orta, joǵary oqý oryndaryndaǵy stýdenttermen aldaǵy oqý jylynda júieli jumystanýdy josparlap otyrmyz. Jastar ǵalamtor arqyly jariialanǵan dini teris málimetterdi qabyldap, otbasy múshelerinen syrt ainalyp jatady. Internette ózge destrýkivti dini uiymdardyń ideologiiasyn nasihattaityn saittar óte kóp. Sondyqtan ata-ana ul-qyzynyń qandai saittarǵa kirip júrgenin qatań qadaǵalaýy tiis. Jumys tájiribesinde túigenimiz, kóp jaǵdaida adasqandardyń jan dúniesine úńilip, jumystaný arqyly betin beri qaratýǵa bolady. Biraq kishkentaiynan ata-ana meiirimin sezinbegen, áke-shesheniń oily qamqorlyǵyn kórmegen, psihologiialyq soqqy alǵan jastardy raiynan qaitarý óte qiyn. Sondyqtan ár ata-ana balasyna meiirimmen qarap, júieli tárbiege den qoiyp, perzentiniń kemel tulǵa retinde qalyptasýyna jyldar boiy jiti kóńil bólgeni jón.
Ult portaly
