(جات اعىمنان ورالعان جٸگٸتتٸڭ ەڭگٸمەسٸ)
«سوڭعى كەزدەرٸ جاستىقپەن, بٸلمەستٸكپەن جەنە ەڭ باستىسى, دٸني ساۋاتسىزدىقتىڭ كەسٸرٸنەن جات اعىمعا اربالىپ, كەيٸننەن تەۋبەسٸنە كەلٸپ, دەستٷرلٸ دٸنٸمٸزدٸ قابىلداپ جٷرگەندەر بارشىلىق», — دەيدٸ تەولوگتار. «اداسقاننىڭ ايىبى جوق, قايتىپ ٷيٸرٸن تاپقان سوڭ» دەگەن سٶز بار قازاقتا. سونداي باۋىرلارىمىزدىڭ بٸرٸ دارحان (ەسٸمٸ ٶزگەرتٸلدٸ) دەگەن جٸگٸتپەن سٶيلەسٸپ, ەڭگٸمەسٸن تىڭداعان ەدٸك. ول جٸگٸتتٸڭ جات اعىمعا ەرگەنگە دەيٸنگٸ جەنە ودان كەيٸنگٸ پٸكٸر-كٶزقاراسى كٶپشٸلٸككە وي سالار دەگەن ٷمٸتپەن وقىرمان نازارىنا ۇسىنعاندى جٶن كٶردٸك.
اداسۋ قالاي باستالدى?
- ەكٸنشٸ كۋرستان باستاپ مەشٸتكە بارىپ, جۇما نامازىنا قاتىسىپ جٷردٸم. سول جەردە دەرەت الۋدى ٷيرەندٸك. شىنى كەرەك, ماعان دەرەت العانداعى تازالىقتىڭ ٶزٸ قاتتى ۇنادى. سٶيتٸپ, دٸنگە قىزىعۋشىلىعىم ويانا باستادى. بٸردە دوستارىممەن قوناققا باردىق. سول جەردە ەڭ بٸرٸنشٸ دٸني اقپارات الدىم. قازٸرگٸ جاستاردى ينتەرنەت ۋلاپ جاتسا, بٸز وسىلاي قوناققا بارىپ, قاقپانعا تٷستٸك. بٸرگە جٷرگەن جٸگٸتتٸڭ اعاسى نامازحان ەدٸ. ٶكٸنٸشكە وراي, سول تانىس جٸگٸتتەر قازٸر تٷرمەدە وتىر. بۇل 2007-2008 جىلدار ەدٸ. ول كەزدە مەندە «قانداي باعىتتا جٷرمٸن» دەگەن وي بولعان جوق. سول جىلدارى نامازدان كەيٸن مەشٸتتٸڭ اينالاسىنا ماشينامەن ەكەلٸپ, كٸتاپ ٷلەستٸرەتٸن. سىرتى جاسىل كٸتاپتار. ول كٸتاپتار تەرٸس باعىت سٸلتەيتٸن ەدەبيەتتەر ەكەندٸگٸن بٸز, ەرينە, كەش بٸلدٸك. سٶيتٸپ, بٸز ٶز باعىتىمىزدى دۇرىس دەپ, سول جولمەن جٷرە بەردٸك. باسىندا جاقسى قابىلدادىم. ولار بٸر-بٸرٸمەن جاقسى جۇمىستانادى. مەن دە ولار سيياقتى ناماز وقىپ, بالاق قىسقارتىپ, ساقال قويدىم. ولاردىڭ تاعى بٸر قىرى ادامدارعا جاقسى كٶمەكتەسەدٸ. نەگٸزٸ, ادامعا سىيلىق تاراتىپ, كٶمەكتەسسە, ول اشىلا باستايدى. كٶبٸنەسە باۋىرلاردىڭ قاراۋىندا جٷردٸم. ساۋدامەن اينالىستىم. ماتەريالدىق تۇرعىدا جاقسى كٶمەكتەستٸ. پەتەرٸمدٸ تٶلەپ تۇردى. بەرٸ قولايلى بولعان سوڭ جٷرە بەردٸم. بٸراق مٸنەز-قۇلقىم قاتتى ٶزگەردٸ. ٶيتكەنٸ, جٸگٸتتەردٸڭ كٶبٸ كٶشەنٸڭ ىقپالىنا تٷسكەن جەنە تٷرمەنٸڭ «دەم-تۇزىن» تاتقاندار ەدٸ. ٷش جىلداي جەلٸلٸك دٷكەندەردٸڭ بٸرٸندە جۇمىس ٸستەدٸم. مەنٸڭ قاسىمدا تٷرمەدەن شىققان جٸگٸت بولدى. مٸنەزٸمنٸڭ ٶزگەرۋٸنە ىقپال ەتكەن سول كٸسٸمەن كٶپ ايعايلاستىم. ٶيتكەنٸ, ول ادامداردى ادام دەپ سانامايتىن ەدٸ. دٷكەنگە كەلٸپ, امانداسىپ, ٸلتيپات تانىتقان جاننىڭ سەلەمٸن الماي, مەنسٸنبەيتٸنٸ مەنٸڭ اشۋىمدى تۋدىراتىن. ال يسلام دٸنٸ ادامدى كٶركەم مٸنەزگە شاقىرمايتىن با ەدٸ? اللانى تاني تۇرا, ولاردىڭ وسىنداي ەرەكەتكە بارعانى مەنٸ ويلاندىرا باستادى. ولار مەملەكەت ۇستاپ وتىرعان دٸني باعىتتى ايىپتايدى. ارام مەن حارام سٶزٸن جيٸ قولدانادى. قيت ەتسە, «اناۋ حارام, اناۋ شيرك» دەپ شىعا كەلەدٸ. بٸر جاقسىسى, مەن اتا-انامنىڭ كەيبٸر كٶزقاراستارىنا ٸشتەي قارسى بولىپ تۇرسام دا, ولارمەن ارازداسقان جوقپىن.
ويلاندىرعان جەيتتەر
- اللا تاعالانىڭ قۇران-كەرٸمدە: «ويلانبايسىڭدار ما?» دەگەن اياتى بار. مەن ۋاقىت ٶتە كەلە, ويلانا باستادىم. ول جەردە مىسىردا, شەتەلدە وقىپ كەلگەن بٸلٸمدٸ جٸگٸتتەر بار. بٸراق ەرەكەتتەرٸ جاعا ۇستاتارلىقتاي. مەسەلەن, كٶپ ادام زاتتارىن مەنٸڭ ٷيٸمە قويىپ كەتەدٸ. اللا رازىلىعى ٷشٸن دەپ امانات ەتٸپ, تاستاپ كەتكەن زاتتارعا مۇقييات قارايمىن. بٸراق ٷيدە مەن جوق كەزدە ساقالدارى تٶسٸنە تٷسكەن ٷلكەن كٸسٸلەر سول زاتتاردى سۇراۋسىز الىپ كەتەدٸ. ٷپ-ٷلكەن ادامداردىڭ جاۋاپكەرشٸلٸگٸنٸڭ جوقتىعى مەنٸ تاڭعالدىردى. كەيٸننەن ٷلكەن ٸسپەن اينالىساتىن جٸگٸتتەر كەلٸپ, ەلگٸ زاتتاردى مەنەن سۇرايدى. مەن تاۋىپ بەرە المايمىن. بٸرەۋدٸڭ بٸر تال شىرپىسىن رۇقساتسىز الۋ, ۇرلىق قوي دەپ بٸراز داۋلاستىم. ولاردىڭ ەش جازىقسىز مەنٸ ايىپتاعانى كٶڭٸلٸمە قونبادى. ال دٸندە مۇحاممەد پايعامبارىمىز (س. ع. س) «ادامدى ٶلە-ٶلگەنشە ايىپتاما» دەگەن عوي. تاعى بٸردە, ورىس كٶرشٸم ماشيناسىمەن بالشىققا باتىپ, شىعا الماي جاتىر ەكەن. «كٶمەكتەسٸپ, يتەرٸپ جٸبەرە قويايىق» دەسەم, «ول كەپٸر, باتا بەرسٸن» دەيدٸ. جاقسى, مەيلٸ ول ٶزگە دٸندٸ ۇستانسا دا, بەرٸبٸر ادام ەمەس پە, كٶمەكتەسٸپ جٸبەرگەندە تۇرعان نە بار?.. وسىنداي جەيتتەر, ولارمەن كٶزقاراسىمىزدىڭ كەلٸسپەۋٸ - مەنٸ شىنىمەن ويلاندىرا باستادى.
P.S.:
- دەستٷرلٸ دٸنگە ورالۋىما دٸن ٸستەرٸ باسقارماسىندا جٷرگەن نۇرجان, باۋىرجان دەگەن تەولوگ جٸگٸتتەردٸڭ دەرٸستەرٸ ەسەر ەتتٸ. ودان بٶلەك, اتا-انام, باۋىرلارىم دا قولداۋ كٶرسەتتٸ. 2008-2016 جىلعا دەيٸن سول جەردە جٷرٸپ, كٶپ نەرسەنٸ تٷسٸندٸم. قازٸر قوعامعا ٶز پايدامدى تيگٸزگٸم كەلەدٸ. نەگٸزٸ, اداسىپ جٷرگەن جاستاردى وتباسى, تۋما-تۋىسى كٶكٸرەگٸنەن يتەرمەۋٸ كەرەك. «پٸسٸرگەن ەتٸڭدٸ جەمەيمٸن» دەسە دە, سول جەيتٸن ەتتٸ تاۋىپ ەكەلٸپ, ٶزٸنە تارتا بەرگەن دۇرىس. جانى اشيتىن ادام باۋىرىنىڭ اداسىپ جٷرگەنٸن بٸلسە, كٶزدەن تاسا قىلماي, وعان بٸلدٸرتپەي بولسا دا, ماماندارمەن اقىلداسىپ, ەرەكەت ەتكەنٸ جٶن.
بٸردە بٸر اۋىلداعى كونتسەرتكە باردىم. بەيتانىس ەكٸ بٷلدٸرشٸن كونتسەرتكە قاتىسۋشىلاردىڭ قولىنداعى كٸشكەنتاي جالاۋشا مەن شارعا قىزىعىپ, ونى سۇراپ, جىلاي باستادى. ال ساتىپ الىپ بەرە قوياتىن دا جەر جوق. قاتىسۋشىلاردان سۇراپ الىپ, جالاۋ مەن شاردى بالالارعا ەكەلٸپ بەردٸم. سول كەزدە ولاردىڭ مەز بولعانىن كٶرسەڭٸز! بىلاي قاراساڭىز, تٷككە تۇرعىسىز نەرسە سيياقتى. بٸراق استارىنا ٷڭٸلسەڭٸز, ناعىز رۋحاني تەربيە وسىدان باستالادى. مەرەكەلٸك كٶپشٸلٸك شارالاردا كٸشكەنتاي بالالارعا ەلٸمٸزدٸڭ جالاۋشاسى مەن شارلاردى تەگٸن تاراتۋ كەرەك. وسىنىڭ ٶزٸ بالا ساناسىندا ۇلتتىق رۋحتىڭ قالىپتاسۋىنا ىقپال ەتەدٸ. مەنٸڭ ويىمشا, اداسىپ جٷرگەندەردٸ كەرٸ قايتارۋ ٷشٸن تيٸستٸ مەكەمەلەر ولارمەن تىعىز بايلانىس جاساۋى قاجەت. ولاردان قاۋٸپ بار ەكەنٸن بٸلە تۇرا, اراسىنا كٸرٸپ, سول دەڭگەيگە تٷسۋ كەرەك. ولار - ٶتە ۇيىمشىل. ال بٸزدٸڭ ىنتىماق-بٸرلٸگٸمٸز ولاردان دا كٷشتٸ بولۋ كەرەك دەپ ويلايمىن.
گٷلجامال جولدىعالي,
تەولوگ نە دەيدٸ?
ازامات تٶلەپوۆ,
باتىس قازاقستان وبلىستىق دٸن ٸستەرٸ باسقارماسىنىڭ دٸني بٸرلەستٸكتەرمەن جۇمىس بٶلٸمٸنٸڭ باسشىسى:
— جات اعىمدا جٷرگەندەردٸڭ باسىم بٶلٸگٸ — 25-35 جاس ارالىعىنداعى ادامدار. سوڭعى كەزدەرٸ جالپى حالىقتىڭ دٸني ساۋاتى, دٸنگە دەگەن كٶزقاراسى ٶزگەردٸ. قازٸر كٶپشٸلٸك اتا-انالار ۇل-قىزى ناماز وقي باستاسا, بٸزدٸڭ باسقارماعا, مەشٸتتەرگە كەلٸپ, الاڭداپ سۇرايتىن بولدى. بٸر قىزىعى, دەل سولاي الاڭداۋشىلىق تانىتقانداردىڭ كٶبٸ ٶزٸمٸزدٸڭ دەستٷرلٸ حانيفا مازحابىن ۇستانعاندار بولىپ شىعادى. بٸزگە كٶمەك سۇراپ كەلگەندەردٸڭ دٸني دۇرىس باعىتتا نەمەسە جات اعىمدا جٷرگەندٸگٸن سۇراق قويۋ ارقىلى 20-30 مينۋتتا انىقتاۋعا بولادى. ەگەر تەرٸس اعىمدا جٷرسە, ولارعا تٷسٸندٸرۋ جۇمىستارىن جٷرگٸزەمٸز. مەسەلەن, ناماز وقيتىن جٸگٸتكە كٷيەۋگە شىققان قىزدىڭ اتا-اناسىنىڭ ٶتٸنٸشٸمەن جۇمىس جٷرگٸزدٸك. سول كەزدە بايقاعانىمىز, ول كەلٸنشەكتٸڭ دٸننەن مٷلدەم حابارى جوق. ول تەك كٷيەۋٸنٸڭ ايتقانىمەن جٷرگەن. كەيٸننەن ارنايى مامانداردىڭ دەرٸسٸن تىڭداعان سوڭ, ونىڭ كٶزقاراسى ٶزگەردٸ. وسىنداي مىسالدار ٶتە كٶپ. جاستاردىڭ كٶپشٸلٸگٸندە دٸن, قۇداي تۋرالى تٷبەگەيلٸ تٷسٸنٸك جوق بولعاندىقتان, ولار ٶز باعىتىن دۇرىس دەپ ويلايدى. سوندىقتان جات اعىمعا اربالعان جاستارمەن تەك تەولوگتار عانا ەمەس, اتا-انا, ٷلكەندٸ-كٸشٸلٸ وقۋ ورىندارىنىڭ باسشىلارى, پسيحولوگتار بەرٸمٸز بٸرٸگٸپ, كەشەندٸ تٷردە جۇمىستانۋىمىز كەرەك. تٷرمەدە وتىرعان اداسقان جٸگٸتتەرمەن ەكٸ جىل جۇمىس ٸستەدٸم. سول كەزدە تاڭعالعانىم, ولاردىڭ باسىم بٶلٸگٸ قىلمىس جاساپ قويدىم دەپ ٶكٸنەدٸ, سول قىلمىسقا الىپ بارعان يدەولوگيياعا ٶكٸنبەيدٸ. بۇدان شىعاتىن قورىتىندى – بٸزدٸڭ ۇلتتىق يدەولوگييامىز مىعىم, تەرٸس نيەتتٸلەرگە تٶتەپ بەرەتٸندەي مىقتى بولۋى شارت.
قازٸرگٸ كٷندە بقو-داعى سىرىم, زەلەنوۆ اۋداندارىندا جاعداي كٷردەلٸ. تەولوگتار دەسترۋكتيۆتٸ دٸندە جٷرگەن ەربٸر وتانداسىمىزبەن جەكە سٶيلەسٸپ, جۇمىستانىپ جٷرمٸز. ەسٸرەسە, قالاعا جاقىن ورنالاسقان زەلەنوۆ اۋدانىندا جات اعىمدا جٷرگەندەرمەن كەزدەسۋ قيىن. ٶيتكەنٸ ولار كٷندٸز جۇمىسقا كەتەدٸ, كەشتە ولاردى ٸزدەۋ جۇمىس كەستەسٸنە ساي كەلمەيدٸ. اۋدانداردا جوعارى بٸلٸمدٸ تەولوگتاردىڭ جەتٸسپەيتٸندٸگٸ دە – ٷلكەن مەسەلە.
جاستار اداسپاس ٷشٸن رۋحاني تەربيە مەكتەپ جاسىنان دۇرىس بەرٸلۋ قاجەت. مەشھٷر جٷسٸپتٸڭ قۇداي تۋرالى ٶلەڭٸن بالالار جاتتاپ ٶسسە, ەشقانداي جات اعىمعا اربالمايدى دەپ ويلايمىن. ارناۋلى ورتا, جوعارى وقۋ ورىندارىنداعى ستۋدەنتتەرمەن الداعى وقۋ جىلىندا جٷيەلٸ جۇمىستانۋدى جوسپارلاپ وتىرمىز. جاستار عالامتور ارقىلى جارييالانعان دٸني تەرٸس مەلٸمەتتەردٸ قابىلداپ, وتباسى مٷشەلەرٸنەن سىرت اينالىپ جاتادى. ينتەرنەتتە ٶزگە دەسترۋكيۆتٸ دٸني ۇيىمداردىڭ يدەولوگيياسىن ناسيحاتتايتىن سايتتار ٶتە كٶپ. سوندىقتان اتا-انا ۇل-قىزىنىڭ قانداي سايتتارعا كٸرٸپ جٷرگەنٸن قاتاڭ قاداعالاۋى تيٸس. جۇمىس تەجٸريبەسٸندە تٷيگەنٸمٸز, كٶپ جاعدايدا اداسقانداردىڭ جان دٷنيەسٸنە ٷڭٸلٸپ, جۇمىستانۋ ارقىلى بەتٸن بەرٸ قاراتۋعا بولادى. بٸراق كٸشكەنتايىنان اتا-انا مەيٸرٸمٸن سەزٸنبەگەن, ەكە-شەشەنٸڭ ويلى قامقورلىعىن كٶرمەگەن, پسيحولوگييالىق سوققى العان جاستاردى رايىنان قايتارۋ ٶتە قيىن. سوندىقتان ەر اتا-انا بالاسىنا مەيٸرٸممەن قاراپ, جٷيەلٸ تەربيەگە دەن قويىپ, پەرزەنتٸنٸڭ كەمەل تۇلعا رەتٸندە قالىپتاسۋىنا جىلدار بويى جٸتٸ كٶڭٸل بٶلگەنٸ جٶن.
ۇلت پورتالى
