Dúkenge barsańyz kil shetel kir jýǵysh untaqtary men iis sabyndaryn jiyp qaitasyz. Al, sol sabyndy bizdiń túrkistandyq sheberlerdiń de táp-táýir jasai alatynyn bilesiz be? Olardyń ónimderi ári arzan, ári qoljetimdi.
Arheolog - ǵalymdar sabyn óndirisiniń budan 6000 jyl buryn paida bolǵanyn aityp júr. Ásirese, monsha gigienasyna qajet buiymdardy shyǵarýda Marsel qalasynyń aty álemge áigili. Reseide sabyn I Petr dáýirinde paida bolyp, HIH ǵasyrdyń ortasyna deiin aqsúiekter sol sabyndarmen jýynǵan. Degenmen, kóshpendiler uzaq ýaqyt boiy «sasyq» sabynǵa úirene almaǵan. Olar balshyqpen, aǵash untaqtarymen, unmen, jelimmen, keýektaspen, jumyrtqa sarysymen jýynyp júrdi.
HIH ǵasyrda frantsýz ǵalymy Lýi Paster kóptegen syrqattyń sebepkeri bakteriia ekendigin dáleldegennen keiin ǵana, álem halqy jeke gigienaǵa kóńil bóle bastaidy. Qazir sabyndy paidalanbaityn adam joq.
Ótken aptada «Ónerli ólke» festivali aiasynda shaǵyn kásippen ainalysatyn qolónershiler, sheberler óz buiymdaryn jaiǵan kezde, arasynan jergilikti gigiena ónimderin kózim shalyp qaldy. Baiqasam, Saryaǵashta, Jetisaida, Sozaqta, Ordabasyda, Aqbastaýda sabyn óndirisimen ainalysatyn kásipkerler bar eken. Ónimderiniń sapasy táp-táýir. Baǵasy arzan. Tipti, emdik qasieti bar glitserindi kir sabyn óndirýshiler de tabyldy.
Jalpy, qazaqtar janýarlardyń maiyn alabutamen, qýraimen, sekseýilmen, basqa da ósimdik kúlimen aralastyryp qainatý arqyly qoldan sabyn jasaǵan.
Aqshamyzdy bekerge sheteldiń sanitarlyq untaqtaryna shasha bermei, ózimizde, Túrkistanda jasalǵan sabyndarǵa da kóńil bólip, monshaǵa barǵanda sol sabyndarmen rahattanyp jýynyp júreiik.
Bekjigit SERDÁLI