Foto: astanatv.kz
Byltyrǵy jyldan beri, túrki memleketteri jetekshileriniń ishindegi, álemge eń tanymal, kórnekti saiasatker Redjep Taiyp Erdoǵan týraly biraz maǵlumattar jinaǵan edim. Sonymen qatar, qazirgi ýaqyttaǵy túrik memleketiniń damýy men túrik halqy týraly burynǵy - sońǵy shyqqan derekterdi terip, elep - ekshep, qazaq oqyrmandary bile júrsin dep, sizderge usynyp otyrmyn.
Túrkiia Respýblikasy — Eýraziia qurlyǵynyń túiisken tusynda ornalasqan, geosaiasi jaǵynan da, tarihi-mádeni turǵydan da asa mańyzdy memleket. Bul el – Shyǵys pen Batysty jalǵaityn kópir ispettes. Osman imperiiasynyń murageri sanalatyn Túrkiia búginde zamanaýi, qýatty, óz saiasatyn derbes júrgize alatyn el retinde qalyptasty. Osy jolda eldiń qazirgi prezidenti Redjep Taiyp Erdoǵannyń qosqan úlesi orasan zor. Ol Túrkiiany jańa baǵytqa buryp, el damýynyń jańa belesine jol ashty.
Búgingi kúni túrik halqy tek ishki damýymen ǵana emes, halyqaralyq arenada da óz jetistikterimen erekshelenip otyr. Túrik memleketi ǵylym, tehnologiia, mádeniet, bilim berý, áskeri ónerkásip, syrtqy saiasat, meditsina jáne sport siiaqty negizgi salalarda álemdik jetistikterge jetti. Bul tabystar memlekettiń strategiialyq damý josparynyń jáne túrik halqynyń eńbekqorlyǵy men otansúigishtiginiń aiqyn kórinisi.
Redjep Erdoǵan – jańa Túrkiianyń negizin qalaýshy
Redjep Taiyp Erdoǵan 1954 jyly Stambýl qalasynda qarapaiym otbasynda dúniege keldi. Jastaiynan saiasatqa qyzyǵýshylyq tanytqan ol, 1994 jyly Stambýl qalasynyń meri retinde tanyldy. Bul qyzmeti kezinde ol qala infraqurylymyn damytyp, sý tapshylyǵy, kólik keptelisi siiaqty kúrdeli problemalardy sheshýde aitarlyqtai nátijeler kórsetti. Onyń halyqpen ashyq jumys isteýi jáne sheshim qabyldaýdaǵy batyldyǵy túrik qoǵamyna erekshe áser qaldyrdy.
2001 jyly Erdoǵan "Ádilet jáne damý" (AK Parti) partiiasyn qurdy. Bul partiia eldegi islamdyq qundylyqtar men zamanaýi demokratiialyq basqarýdy jinaqtaýǵa tyrysty. 2003 jyly Erdoǵan Túrkiianyń Premer-ministri bolyp sailandy. Sol ýaqyttan beri ol eldi ekonomikalyq, áleýmettik, saiasi jáne áskeri jaǵynan úlken ózgeristerge ushyratty.
Erdoǵan bilik etken jyldary Túrkiianyń ekonomikasy birneshe esege ósti. Eldiń IJÓ (ishki jalpy ónimi) kúrt artty, qurylys salasy damyp, jańa joldar, kópirler, metro jelileri, aýrýhanalar men mektepter salyndy. Stambýlda álemdegi eń iri áýejailardyń biri — jańa halyqaralyq áýejai salyndy. Sonymen qatar, densaýlyq saqtaý júiesinde "qalalyq aýrýhanalar" jobasy iske asyrylyp, zamanaýi meditsinalyq qyzmet kórsetý deńgeii aitarlyqtai artty.
Syrtqy saiasatta da Erdoǵan batyl sheshimder qabyldady. Túrkiianyń Taiaý Shyǵys, Balqan, Kavkaz jáne Ortalyq Aziia elderimen qarym-qatynasyn belsendi damytty. Sondai-aq Túrkiia Afrika memleketterimen tyǵyz yntymaqtastyq ornatyp, gýmanitarlyq kómek pen investitsiialyq jobalar arqyly qurlyqtaǵy yqpalyn arttyrdy. Búginde Túrkiia NATO-nyń músheci bola tura, óz ulttyq múddesin derbes qorǵaýǵa qabiletti memleket retinde qalyptasty.
Túrik halqynyń álemdik jetistikteri
Túrkiia sońǵy onjyldyqtarda ǵylym men tehnologiia salasynda úlken serpilis jasady. Bul baǵyttaǵy basty jetistikterge toqtalsaq:
Ulttyq drondar men áskeri tehnologiialar
Baykar kompaniiasy ázirlegen Bayraktar TB2 jáne Akinci drondary búginde álemniń birneshe elinde qoldanylyp jatyr. Bul drondar áskeri operatsiialarda, barlaý men qaýipsizdik salalarynda asa tiimdiligin kórsetti. Bayraktar TB2 drony Ázerbaijan men Ýkrainadaǵy qaqtyǵystarda qoldanylyp, óziniń sapasy men tiimdiligin dáleldedi. Túrkiia álemdegi sanaýly dron eksporttaýshy elderdiń qataryna kirip otyr.
TOGG — ulttyq elektromobil
2022 jyly Túrkiia TOGG atty tolyqtai otandyq elektromobil óndirisin bastady. Bul joba túrik injenerlik oiynyń jáne innovatsiialyq múmkindikteriniń naqty nátijesi boldy. TOGG elektromobili Túrkiianyń jahandyq kólik indýstriiasynda óz ornyn tabýyna jol ashty. Sonymen qatar, bul joba eldiń "jasyl ekonomika" men "tehnologiialyq táýelsizdik" saiasatyna sai keledi.
Ǵarysh salasyndaǵy alǵa basý
Túrkiia óziniń ulttyq ǵarysh agenttigin (TUA) quryp, 2023 jyly alǵashqy túrik ǵaryshkeri Alyper Gezeravjy-ny Halyqaralyq ǵarysh stantsiiasyna jiberdi. Sonymen qatar, el aldaǵy ýaqytta Aiǵa ǵaryshtyq zond jiberýdi josparlap otyr. Bul — Túrkiianyń tek jer betinde ǵana emes, ǵarysh keńistiginde de óz ornyn alýǵa umtylýynyń aiǵaǵy.
Densaýlyq saqtaý men biotehnologiia
COVID-19 pandemiiasy kezinde Túrkiia óz vaktsinasyn — TURKOVAC vaktsinasyn jasap shyǵardy. Bul eldiń meditsinalyq jáne biotehnologiialyq áleýetiniń artýynyń aiqyn dáleli. Sonymen qatar, Túrkiia meditsinalyq týrizm boiynsha álemde aldyńǵy oryndarda tur. Jyl saiyn júzdegen myń sheteldik patsient Túrkiiaǵa emdelýge keledi.
Mádeniet, óner jáne sporttaǵy jetistikter
Túrik halqy óz mádenietimen álemge tanymal. Túrik kinosy men serialdary álemniń 140-tan astam elinde kórsetiledi. Mysaly, "Ertuğrul", "Muhteşem Yüzyil" jáne "Kuruluş Osman" serialdary Ortalyq Aziia, Taiaý Shyǵys jáne Latyn Amerikasynda úlken tanymaldyqqa ie. Bul — Túrkiianyń "mádeni jumsaq kúshiniń" bóligi.
Túrik ádebieti de álemdik deńgeide moiyndalǵan. Nobel syilyǵynyń iegeri Orhan Pamýktyń shyǵarmalary kóptegen tilderge aýdarylyp, álemdik bestsellerler qataryna engen. Túrik jazýshylary men aqyndary ulttyq bolmys pen zamanaýi máselelerdi sheber úilestirip, ádebiettiń biik shyńyna kóterildi.
Sport salasynda da Túrkiianyń jetistikteri mol. Fýtboldan ulttyq quramasy birneshe márte Eýropa chempionattaryna qatysyp, joǵary nátije kórsetti. Sonymen qatar, kúres, aýyr atletika, taekvondo, gimnastika jáne boks sekildi sport túrlerinde túrik sportshylary halyqaralyq jarystarda altyn, kúmis, qola medaldar jeńip alýda. Túrkiia 2023 jyly UEFA chempionatynyń irikteý kezeńinen ótip, fýtbol tarihyndaǵy jańa paraqty ashty.
Túrkiia búginde jańa damý kezeńine aiaq basty. Bul joldyń basynda turǵan kóshbasshy — Redjep Taiyp Erdoǵan. Ol tek saiasatker ǵana emes, ulttyq strategiiany júzege asyra alatyn, batyl sheshimder qabyldai alatyn, halyq senimine ie bolǵan tarihi tulǵa. Onyń bastamasymen Túrkiia ózin álemge jańa qyrynan tanytty: ǵylymi-tehnikalyq derjava, mádeni-tarihi yqpal iesi, aimaqtyq lider, gýmanitarlyq kómektiń úlgisin kórsetetin el.
Túrik halqy — eńbekqor, bilimge qushtar, óz ulttyq tamyryn saqtai otyryp, zamanaýi álemmen úndese alatyn halyq. Olar ǵylymda, tehnikada, sport pen ónerde kóptegen biikterdi baǵyndyrdy. Búginde túrikterdiń jetistikteri búkil adamzattyń ortaq murasyna ainalýda. Túrkiianyń osyndai qarqyndy damýy basqa elderge de úlgi bolary anyq. Túrikterdiń urany – "Kendi göbeğimizi kendimiz keseceğiz" – iaǵni, "Óz taǵdyrymyzdy ózimiz sheshemiz". Bul ustanym olardyń tabysynyń basty kilti deýge bolady.
Beisenǵazy Ulyqbek
Qazaqstan Jýrnalister Odaǵynyń múshesi
