رەجەپ تايىپ ەردوعان جەنە تٷرٸك حالقى

فوتو: astanatv.kz

بىلتىرعى جىلدان بەرٸ, تٷركٸ مەملەكەتتەرٸ جەتەكشٸلەرٸنٸڭ ٸشٸندەگٸ, ەلەمگە ەڭ تانىمال, كٶرنەكتٸ ساياساتكەر رەدجەپ تايىپ ەردوعان تۋرالى بٸراز ماعلۇماتتار جيناعان ەدٸم. سونىمەن قاتار, قازٸرگٸ ۋاقىتتاعى تٷرٸك مەملەكەتٸنٸڭ دامۋى مەن تٷرٸك حالقى تۋرالى بۇرىنعى - سوڭعى شىققان دەرەكتەردٸ تەرٸپ, ەلەپ - ەكشەپ, قازاق وقىرماندارى بٸلە جٷرسٸن دەپ, سٸزدەرگە ۇسىنىپ وتىرمىن.

تٷركييا رەسپۋبليكاسى — ەۋرازييا قۇرلىعىنىڭ تٷيٸسكەن تۇسىندا ورنالاسقان, گەوساياسي جاعىنان دا, تاريحي-مەدەني تۇرعىدان دا اسا ماڭىزدى مەملەكەت. بۇل ەل – شىعىس پەن باتىستى جالعايتىن كٶپٸر ٸسپەتتەس. وسمان يمپەريياسىنىڭ مۇراگەرٸ سانالاتىن تٷركييا بٷگٸندە زاماناۋي, قۋاتتى, ٶز ساياساتىن دەربەس جٷرگٸزە الاتىن ەل رەتٸندە قالىپتاستى. وسى جولدا ەلدٸڭ قازٸرگٸ پرەزيدەنتٸ رەدجەپ تايىپ ەردوعاننىڭ قوسقان ٷلەسٸ وراسان زور. ول تٷركييانى جاڭا باعىتقا بۇرىپ, ەل دامۋىنىڭ جاڭا بەلەسٸنە جول اشتى.

بٷگٸنگٸ كٷنٸ تٷرٸك حالقى تەك ٸشكٸ دامۋىمەن عانا ەمەس, حالىقارالىق ارەنادا دا ٶز جەتٸستٸكتەرٸمەن ەرەكشەلەنٸپ وتىر. تٷرٸك مەملەكەتٸ عىلىم, تەحنولوگييا, مەدەنيەت, بٸلٸم بەرۋ, ەسكەري ٶنەركەسٸپ, سىرتقى ساياسات, مەديتسينا جەنە سپورت سيياقتى نەگٸزگٸ سالالاردا ەلەمدٸك جەتٸستٸكتەرگە جەتتٸ. بۇل تابىستار مەملەكەتتٸڭ ستراتەگييالىق دامۋ جوسپارىنىڭ جەنە تٷرٸك حالقىنىڭ ەڭبەكقورلىعى مەن وتانسٷيگٸشتٸگٸنٸڭ ايقىن كٶرٸنٸسٸ.

رەدجەپ ەردوعان – جاڭا تٷركييانىڭ نەگٸزٸن قالاۋشى

رەدجەپ تايىپ ەردوعان 1954 جىلى ستامبۋل قالاسىندا قاراپايىم وتباسىندا دٷنيەگە كەلدٸ. جاستايىنان ساياساتقا قىزىعۋشىلىق تانىتقان ول, 1994 جىلى ستامبۋل قالاسىنىڭ مەرٸ رەتٸندە تانىلدى. بۇل قىزمەتٸ كەزٸندە ول قالا ينفراقۇرىلىمىن دامىتىپ, سۋ تاپشىلىعى, كٶلٸك كەپتەلٸسٸ سيياقتى كٷردەلٸ پروبلەمالاردى شەشۋدە ايتارلىقتاي نەتيجەلەر كٶرسەتتٸ. ونىڭ حالىقپەن اشىق جۇمىس ٸستەۋٸ جەنە شەشٸم قابىلداۋداعى باتىلدىعى تٷرٸك قوعامىنا ەرەكشە ەسەر قالدىردى.

2001 جىلى ەردوعان "ەدٸلەت جەنە دامۋ" (AK Parti) پارتيياسىن قۇردى. بۇل پارتييا ەلدەگٸ يسلامدىق قۇندىلىقتار مەن زاماناۋي دەموكراتييالىق باسقارۋدى جيناقتاۋعا تىرىستى. 2003 جىلى ەردوعان تٷركييانىڭ پرەمەر-مينيسترٸ بولىپ سايلاندى. سول ۋاقىتتان بەرٸ ول ەلدٸ ەكونوميكالىق, ەلەۋمەتتٸك, ساياسي جەنە ەسكەري جاعىنان ٷلكەن ٶزگەرٸستەرگە ۇشىراتتى.

ەردوعان بيلٸك ەتكەن جىلدارى تٷركييانىڭ ەكونوميكاسى بٸرنەشە ەسەگە ٶستٸ. ەلدٸڭ ٸجٶ (ٸشكٸ جالپى ٶنٸمٸ) كٷرت ارتتى, قۇرىلىس سالاسى دامىپ, جاڭا جولدار, كٶپٸرلەر, مەترو جەلٸلەرٸ, اۋرۋحانالار مەن مەكتەپتەر سالىندى. ستامبۋلدا ەلەمدەگٸ ەڭ ٸرٸ ەۋەجايلاردىڭ بٸرٸ — جاڭا حالىقارالىق ەۋەجاي سالىندى. سونىمەن قاتار, دەنساۋلىق ساقتاۋ جٷيەسٸندە "قالالىق اۋرۋحانالار" جوباسى ٸسكە اسىرىلىپ, زاماناۋي مەديتسينالىق قىزمەت كٶرسەتۋ دەڭگەيٸ ايتارلىقتاي ارتتى.

سىرتقى ساياساتتا دا ەردوعان باتىل شەشٸمدەر قابىلدادى. تٷركييانىڭ تاياۋ شىعىس, بالقان, كاۆكاز جەنە ورتالىق ازييا ەلدەرٸمەن قارىم-قاتىناسىن بەلسەندٸ دامىتتى. سونداي-اق تٷركييا افريكا مەملەكەتتەرٸمەن تىعىز ىنتىماقتاستىق ورناتىپ, گۋمانيتارلىق كٶمەك پەن ينۆەستيتسييالىق جوبالار ارقىلى قۇرلىقتاعى ىقپالىن ارتتىردى. بٷگٸندە تٷركييا ناتو-نىڭ مٷشەcٸ بولا تۇرا, ٶز ۇلتتىق مٷددەسٸن دەربەس قورعاۋعا قابٸلەتتٸ مەملەكەت رەتٸندە قالىپتاستى.

تٷرٸك حالقىنىڭ ەلەمدٸك جەتٸستٸكتەرٸ

تٷركييا سوڭعى ونجىلدىقتاردا عىلىم مەن تەحنولوگييا سالاسىندا ٷلكەن سەرپٸلٸس جاسادى. بۇل باعىتتاعى باستى جەتٸستٸكتەرگە توقتالساق:

ۇلتتىق دروندار مەن ەسكەري تەحنولوگييالار

Baykar كومپانيياسى ەزٸرلەگەن Bayraktar TB2 جەنە Akıncı دروندارى بٷگٸندە ەلەمنٸڭ بٸرنەشە ەلٸندە قولدانىلىپ جاتىر. بۇل دروندار ەسكەري وپەراتسييالاردا, بارلاۋ مەن قاۋٸپسٸزدٸك سالالارىندا اسا تيٸمدٸلٸگٸن كٶرسەتتٸ. Bayraktar TB2 درونى ەزەربايجان مەن ۋكرايناداعى قاقتىعىستاردا قولدانىلىپ, ٶزٸنٸڭ ساپاسى مەن تيٸمدٸلٸگٸن دەلەلدەدٸ. تٷركييا ەلەمدەگٸ ساناۋلى درون ەكسپورتتاۋشى ەلدەردٸڭ قاتارىنا كٸرٸپ وتىر.

TOGG — ۇلتتىق ەلەكتروموبيل

2022 جىلى تٷركييا TOGG اتتى تولىقتاي وتاندىق ەلەكتروموبيل ٶندٸرٸسٸن باستادى. بۇل جوبا تٷرٸك ينجەنەرلٸك ويىنىڭ جەنە يننوۆاتسييالىق مٷمكٸندٸكتەرٸنٸڭ ناقتى نەتيجەسٸ بولدى. TOGG ەلەكتروموبيلٸ تٷركييانىڭ جاھاندىق كٶلٸك يندۋستريياسىندا ٶز ورنىن تابۋىنا جول اشتى. سونىمەن قاتار, بۇل جوبا ەلدٸڭ "جاسىل ەكونوميكا" مەن "تەحنولوگييالىق تەۋەلسٸزدٸك" ساياساتىنا ساي كەلەدٸ.

عارىش سالاسىنداعى العا باسۋ

تٷركييا ٶزٸنٸڭ ۇلتتىق عارىش اگەنتتٸگٸن (TUA) قۇرىپ, 2023 جىلى العاشقى تٷرٸك عارىشكەرٸ الىپەر گەزەراۆجى-نى حالىقارالىق عارىش ستانتسيياسىنا جٸبەردٸ. سونىمەن قاتار, ەل الداعى ۋاقىتتا ايعا عارىشتىق زوند جٸبەرۋدٸ جوسپارلاپ وتىر. بۇل — تٷركييانىڭ تەك جەر بەتٸندە عانا ەمەس, عارىش كەڭٸستٸگٸندە دە ٶز ورنىن الۋعا ۇمتىلۋىنىڭ ايعاعى.

دەنساۋلىق ساقتاۋ مەن بيوتەحنولوگييا

COVID-19 پاندەميياسى كەزٸندە تٷركييا ٶز ۆاكتسيناسىن — TURKOVAC ۆاكتسيناسىن جاساپ شىعاردى. بۇل ەلدٸڭ مەديتسينالىق جەنە بيوتەحنولوگييالىق ەلەۋەتٸنٸڭ ارتۋىنىڭ ايقىن دەلەلٸ. سونىمەن قاتار, تٷركييا مەديتسينالىق تۋريزم بويىنشا ەلەمدە الدىڭعى ورىنداردا تۇر. جىل سايىن جٷزدەگەن مىڭ شەتەلدٸك پاتسيەنت تٷركيياعا ەمدەلۋگە كەلەدٸ.

مەدەنيەت, ٶنەر جەنە سپورتتاعى جەتٸستٸكتەر

تٷرٸك حالقى ٶز مەدەنيەتٸمەن ەلەمگە تانىمال. تٷرٸك كينوسى مەن سەريالدارى ەلەمنٸڭ 140-تان استام ەلٸندە كٶرسەتٸلەدٸ. مىسالى, "Ertuğrul", "Muhteşem Yüzyıl" جەنە "Kuruluş Osman" سەريالدارى ورتالىق ازييا, تاياۋ شىعىس جەنە لاتىن امەريكاسىندا ٷلكەن تانىمالدىققا يە. بۇل — تٷركييانىڭ "مەدەني جۇمساق كٷشٸنٸڭ" بٶلٸگٸ.

تٷرٸك ەدەبيەتٸ دە ەلەمدٸك دەڭگەيدە مويىندالعان. نوبەل سىيلىعىنىڭ يەگەرٸ ورحان پامۋكتىڭ شىعارمالارى كٶپتەگەن تٸلدەرگە اۋدارىلىپ, ەلەمدٸك بەستسەللەرلەر قاتارىنا ەنگەن. تٷرٸك جازۋشىلارى مەن اقىندارى ۇلتتىق بولمىس پەن زاماناۋي مەسەلەلەردٸ شەبەر ٷيلەستٸرٸپ, ەدەبيەتتٸڭ بيٸك شىڭىنا كٶتەرٸلدٸ.

سپورت سالاسىندا دا تٷركييانىڭ جەتٸستٸكتەرٸ مول. فۋتبولدان ۇلتتىق قۇراماسى بٸرنەشە مەرتە ەۋروپا چەمپيوناتتارىنا قاتىسىپ, جوعارى نەتيجە كٶرسەتتٸ. سونىمەن قاتار, كٷرەس, اۋىر اتلەتيكا, تاەكۆوندو, گيمناستيكا جەنە بوكس سەكٸلدٸ سپورت تٷرلەرٸندە تٷرٸك سپورتشىلارى حالىقارالىق جارىستاردا التىن, كٷمٸس, قولا مەدالدار جەڭٸپ الۋدا. تٷركييا 2023 جىلى UEFA چەمپيوناتىنىڭ ٸرٸكتەۋ كەزەڭٸنەن ٶتٸپ, فۋتبول تاريحىنداعى جاڭا پاراقتى اشتى.

تٷركييا بٷگٸندە جاڭا دامۋ كەزەڭٸنە اياق باستى. بۇل جولدىڭ باسىندا تۇرعان كٶشباسشى — رەدجەپ تايىپ ەردوعان. ول تەك ساياساتكەر عانا ەمەس, ۇلتتىق ستراتەگييانى جٷزەگە اسىرا الاتىن, باتىل شەشٸمدەر قابىلداي الاتىن, حالىق سەنٸمٸنە يە بولعان تاريحي تۇلعا. ونىڭ باستاماسىمەن تٷركييا ٶزٸن ەلەمگە جاڭا قىرىنان تانىتتى: عىلىمي-تەحنيكالىق دەرجاۆا, مەدەني-تاريحي ىقپال يەسٸ, ايماقتىق ليدەر, گۋمانيتارلىق كٶمەكتٸڭ ٷلگٸسٸن كٶرسەتەتٸن ەل.

تٷرٸك حالقى — ەڭبەكقور, بٸلٸمگە قۇشتار, ٶز ۇلتتىق تامىرىن ساقتاي وتىرىپ, زاماناۋي ەلەممەن ٷندەسە الاتىن حالىق. ولار عىلىمدا, تەحنيكادا, سپورت پەن ٶنەردە كٶپتەگەن بيٸكتەردٸ باعىندىردى. بٷگٸندە تٷرٸكتەردٸڭ جەتٸستٸكتەرٸ بٷكٸل ادامزاتتىڭ ورتاق مۇراسىنا اينالۋدا. تٷركييانىڭ وسىنداي قارقىندى دامۋى باسقا ەلدەرگە دە ٷلگٸ بولارى انىق. تٷرٸكتەردٸڭ ۇرانى – "Kendi göbeğimizi kendimiz keseceğiz" – ياعني, "ٶز تاعدىرىمىزدى ٶزٸمٸز شەشەمٸز". بۇل ۇستانىم ولاردىڭ تابىسىنىڭ باستى كٸلتٸ دەۋگە بولادى.

بەيسەنعازى ۇلىقبەك

قازاقستان جۋرناليستەر وداعىنىڭ مٷشەسٸ