Islam árdaiym beibitshilik pen toleranttylyqtyń, jasampazdyq pen úilesimdiliktiń dini bolyp sanalady. Bul týraly búgin elordada ótip jatqan "Rýhani Jibek joly. Islam jáne jastar: qazirgi zamanǵy syn-qaterler" taqyrybyndaǵy IV halyqaralyq dini-ǵylymi konferentsiiada QR Aqparat jáne qoǵamdyq damý ministri Dáýren Abaev aitty, dep habarlaidy QazAqparat tilshisi.
"Tuńǵysh Prezident Nursultan Nazarbaev "Dinniń tutastyǵy - eldiń tutastyǵy", "Dini alaýyzdyq ult alaýyzdyǵyna aparyp soqtyrady" degen edi. Biz dini men tilegi bir, tili men dástúri jaqyn baýyrlas eldermiz. Qazaqstan men Ózbekstan, Tájikstan men Qyrǵyzstan jáne Túrikmenstan musylmandar qaýymy kóp shoǵyrlanǵan zaiyrly memleketter. Búgingi konferentsiiaǵa Resei Federatsiiasy, Qytai, Finliandiia men Mońǵoliia elderiniń ókilderi de arnaiy qatysyp otyr", - dep atap ótti D.Abaev.
Osy rette ministr Táýelsizdik alǵan jyldardan beri bizdiń respýblikamyzda Islamnyń, jalpy dinniń róli aitarlyqtai artqanyn aitty.
"Bizdiń halyqta, sizderdiń el turǵyndary da yqylym zamannan beri Islamnyń Hanafi mashabyn ustanady. Bul kóne dástúrlerimizben tyǵyz sabaqtasyp jatqan obektivti, ratsionaldy qadamdardyń alǵa qoiatyn baǵyty. Ortalyq Aziiada Islam árdaiym beibitshilik pen toleranttylyqtyń, jasampazdyq pen úilesimdiliktiń dini bolyp sanalady. Biz úshin osy murany kózdiń qarashyǵyndai saqtaý óte mańyzdy", - dedi ol.
Onyń atap ótýinshe, Islamnyń damýyna Ortalyq Aziia órkenietti turǵyda zor yqpalyn tigizgen.
"Bizdiń elderden shyqqan uly oishyldar Quran men súnetti de jetik meńgergen. Sondai-aq olar gýmanitarlyq jáne jaratylystaný ǵylymdaryn alǵa jyljytqan ǵalamat bilim ieleri edi. Sol uly tulǵalarymyz adamzattyń tarihyndaǵy matematika men himiianyń, arhitektýra, filosofiia men poeiianyń damýyna ólsheýsiz úles qosty. Ábý-Nasyr ál-Farabi, imam ál-Býhari, imam ál-Termizi, Qoja Ahmet Iasaýi ozyq ǵylymi oidyń álemdik tarihyna esimderi altyn áriptermen jazylǵan tulǵalar. Ortalyq Aziia halyqtary ózderiniń oishylary salyp ketken sara jolmen týra júrip keledi. Atadan qalǵan murany, amanatty saqtaý bizdiń saltymyzǵa ainalǵan. Eń bastysy rýhani jáne dini qundylyqtardy qasterleý arqyly zamannyń da kóshinen qalmai memleketimizdiń qaryshtap damýyna da kóp kóńil bólinip otyr", - dedi Dáýren Abaev.
Osy oraida ministr radikalizmge adamdar qandai sebep boiynsha baratyndyǵyn anyqtaý qajettigine bas nazar aýdardy.
"Qolda bar altynnyń qadirin bilý de óte mańyzdy. Óitkeni, búkil Dúniejúzi etnikalyq, dini, mádeni, áleýmettik turǵydaǵy bólinisterdiń daǵdarysyn bastan keshirip otyr. Keide osy alaýyzdyq ashyq aiqastarǵa da ulasyp ketip jatatyndyǵy ókinishti. Dindi alǵa tartyp, terrorizm men ekstremizmdi nasihattap júrgen keibir «qoi terisin jamylǵan» jekelegen adamdardyń máselesi ótkir bolyp otyr.
Radikalizmge jekelegen adamdardy gýmanistik, intellektýaldyq, mádeni jaǵdailar itermeleýi múmkin. Sondyqtan da zamanaýi zaiyrly memlekettiń din ókilderi aimaqtardaǵy dástúrge mán berip, mádeni baǵyttaǵy, ǵylym men bilim salasyndaǵy artyqshylyqtardy eskerýi tiis dep oilaimyn.
Sondai-aq, biz jas urpaqtyń dúnietanymyn durys qalyptastyrýymyz kerek. Qazirgi jastar óz pikirlerin ashyq aita alady. Olar básekege qabiletti, bilimge qushtar. Eń bastysy olardyń sanasyna jat aǵymdarǵa qarsy myqty immýnitet qalyptastyrý mańyzdy. Biz bai mádenietimiz, erekshe salttarymyz, airyqsha tarihymyz bar memlekettermiz. Sondyqtan fanatizmge, dini konservatizmge, dálelsiz qaǵidalarǵa berilip ketpei, týra joldan taimai, dindi durys qyrynan nasihattai bilýimiz kerek dep oilaimyn", - dedi Dáýren Abaev.
Onyń atap ótýinshe, dini damýdyń qazaqstandyq modeli meiirimdilik, adamgershilik, beibitshilik siiaqty qundylyqtardan quralady.
"Elordamyzda Elbasynyń bastamasymen Álemdik jáne dástúrli dinder kóshbasshylary seziniń ótkizilip turýy da osynyń aiǵaǵy bolsa kerek. Qazaqstan Uly dalanyń rýhani muralary dástúrimizben sabaqtasyp ketken Islam qaǵidalaryn qurmetteidi. Alaida zaiyrly, kópultty memleketterge tán, ózge nanym-senim ókilderiniń de tańdaýyna shekteý qoimaidy. Kópkonfessiialy ártúrli ult ókilderi tatý-tátti ǵumyr keship otyrǵan qoǵamda birlik pen beibitshilikti saqtaý birinshi kezektegi másele. Sondyqtan da bul qaǵdidadan taimaimyz", - dedi D. Abaev.
