يسلام ەردايىم بەيبٸتشٸلٸك پەن تولەرانتتىلىقتىڭ, جاسامپازدىق پەن ٷيلەسٸمدٸلٸكتٸڭ دٸنٸ بولىپ سانالادى. بۇل تۋرالى بٷگٸن ەلوردادا ٶتٸپ جاتقان "رۋحاني جٸبەك جولى. يسلام جەنە جاستار: قازٸرگٸ زامانعى سىن-قاتەرلەر" تاقىرىبىنداعى IV حالىقارالىق دٸني-عىلىمي كونفەرەنتسييادا قر اقپارات جەنە قوعامدىق دامۋ مينيسترٸ دەۋرەن اباەۆ ايتتى, دەپ حابارلايدى قازاقپارات تٸلشٸسٸ.
"تۇڭعىش پرەزيدەنت نۇرسۇلتان نازارباەۆ "دٸننٸڭ تۇتاستىعى - ەلدٸڭ تۇتاستىعى", "دٸني الاۋىزدىق ۇلت الاۋىزدىعىنا اپارىپ سوقتىرادى" دەگەن ەدٸ. بٸز دٸنٸ مەن تٸلەگٸ بٸر, تٸلٸ مەن دەستٷرٸ جاقىن باۋىرلاس ەلدەرمٸز. قازاقستان مەن ٶزبەكستان, تەجٸكستان مەن قىرعىزستان جەنە تٷرٸكمەنستان مۇسىلماندار قاۋىمى كٶپ شوعىرلانعان زايىرلى مەملەكەتتەر. بٷگٸنگٸ كونفەرەنتسيياعا رەسەي فەدەراتسيياسى, قىتاي, فينلياندييا مەن موڭعولييا ەلدەرٸنٸڭ ٶكٸلدەرٸ دە ارنايى قاتىسىپ وتىر", - دەپ اتاپ ٶتتٸ د.اباەۆ.
وسى رەتتە مينيستر تەۋەلسٸزدٸك العان جىلداردان بەرٸ بٸزدٸڭ رەسپۋبليكامىزدا يسلامنىڭ, جالپى دٸننٸڭ رٶلٸ ايتارلىقتاي ارتقانىن ايتتى.
"بٸزدٸڭ حالىقتا, سٸزدەردٸڭ ەل تۇرعىندارى دا ىقىلىم زاماننان بەرٸ يسلامنىڭ حانافي ماسحابىن ۇستانادى. بۇل كٶنە دەستٷرلەرٸمٸزبەن تىعىز ساباقتاسىپ جاتقان وبەكتيۆتٸ, راتسيونالدى قادامداردىڭ العا قوياتىن باعىتى. ورتالىق ازييادا يسلام ەردايىم بەيبٸتشٸلٸك پەن تولەرانتتىلىقتىڭ, جاسامپازدىق پەن ٷيلەسٸمدٸلٸكتٸڭ دٸنٸ بولىپ سانالادى. بٸز ٷشٸن وسى مۇرانى كٶزدٸڭ قاراشىعىنداي ساقتاۋ ٶتە ماڭىزدى", - دەدٸ ول.
ونىڭ اتاپ ٶتۋٸنشە, يسلامنىڭ دامۋىنا ورتالىق ازييا ٶركەنيەتتٸ تۇرعىدا زور ىقپالىن تيگٸزگەن.
"بٸزدٸڭ ەلدەردەن شىققان ۇلى ويشىلدار قۇران مەن سٷنەتتٸ دە جەتٸك مەڭگەرگەن. سونداي-اق ولار گۋمانيتارلىق جەنە جاراتىلىستانۋ عىلىمدارىن العا جىلجىتقان عالامات بٸلٸم يەلەرٸ ەدٸ. سول ۇلى تۇلعالارىمىز ادامزاتتىڭ تاريحىنداعى ماتەماتيكا مەن حيمييانىڭ, ارحيتەكتۋرا, فيلوسوفييا مەن پوەييانىڭ دامۋىنا ٶلشەۋسٸز ٷلەس قوستى. ەبۋ-ناسىر ەل-فارابي, يمام ەل-بۋحاري, يمام ەل-تەرميزي, قوجا احمەت ياساۋي وزىق عىلىمي ويدىڭ ەلەمدٸك تاريحىنا ەسٸمدەرٸ التىن ەرٸپتەرمەن جازىلعان تۇلعالار. ورتالىق ازييا حالىقتارى ٶزدەرٸنٸڭ ويشىلارى سالىپ كەتكەن سارا جولمەن تۋرا جٷرٸپ كەلەدٸ. اتادان قالعان مۇرانى, اماناتتى ساقتاۋ بٸزدٸڭ سالتىمىزعا اينالعان. ەڭ باستىسى رۋحاني جەنە دٸني قۇندىلىقتاردى قاستەرلەۋ ارقىلى زاماننىڭ دا كٶشٸنەن قالماي مەملەكەتٸمٸزدٸڭ قارىشتاپ دامۋىنا دا كٶپ كٶڭٸل بٶلٸنٸپ وتىر", - دەدٸ دەۋرەن اباەۆ.
وسى ورايدا مينيستر راديكاليزمگە ادامدار قانداي سەبەپ بويىنشا باراتىندىعىن انىقتاۋ قاجەتتٸگٸنە باس نازار اۋداردى.
"قولدا بار التىننىڭ قادٸرٸن بٸلۋ دە ٶتە ماڭىزدى. ٶيتكەنٸ, بٷكٸل دٷنيەجٷزٸ ەتنيكالىق, دٸني, مەدەني, ەلەۋمەتتٸك تۇرعىداعى بٶلٸنٸستەردٸڭ داعدارىسىن باستان كەشٸرٸپ وتىر. كەيدە وسى الاۋىزدىق اشىق ايقاستارعا دا ۇلاسىپ كەتٸپ جاتاتىندىعى ٶكٸنٸشتٸ. دٸندٸ العا تارتىپ, تەرروريزم مەن ەكسترەميزمدٸ ناسيحاتتاپ جٷرگەن كەيبٸر «قوي تەرٸسٸن جامىلعان» جەكەلەگەن ادامداردىڭ مەسەلەسٸ ٶتكٸر بولىپ وتىر.
راديكاليزمگە جەكەلەگەن ادامداردى گۋمانيستٸك, ينتەللەكتۋالدىق, مەدەني جاعدايلار يتەرمەلەۋٸ مٷمكٸن. سوندىقتان دا زاماناۋي زايىرلى مەملەكەتتٸڭ دٸن ٶكٸلدەرٸ ايماقتارداعى دەستٷرگە مەن بەرٸپ, مەدەني باعىتتاعى, عىلىم مەن بٸلٸم سالاسىنداعى ارتىقشىلىقتاردى ەسكەرۋٸ تيٸس دەپ ويلايمىن.
سونداي-اق, بٸز جاس ۇرپاقتىڭ دٷنيەتانىمىن دۇرىس قالىپتاستىرۋىمىز كەرەك. قازٸرگٸ جاستار ٶز پٸكٸرلەرٸن اشىق ايتا الادى. ولار بەسەكەگە قابٸلەتتٸ, بٸلٸمگە قۇشتار. ەڭ باستىسى ولاردىڭ ساناسىنا جات اعىمدارعا قارسى مىقتى يممۋنيتەت قالىپتاستىرۋ ماڭىزدى. بٸز باي مەدەنيەتٸمٸز, ەرەكشە سالتتارىمىز, ايرىقشا تاريحىمىز بار مەملەكەتتەرمٸز. سوندىقتان فاناتيزمگە, دٸني كونسەرۆاتيزمگە, دەلەلسٸز قاعيدالارعا بەرٸلٸپ كەتپەي, تۋرا جولدان تايماي, دٸندٸ دۇرىس قىرىنان ناسيحاتتاي بٸلۋٸمٸز كەرەك دەپ ويلايمىن", - دەدٸ دەۋرەن اباەۆ.
ونىڭ اتاپ ٶتۋٸنشە, دٸني دامۋدىڭ قازاقستاندىق مودەلٸ مەيٸرٸمدٸلٸك, ادامگەرشٸلٸك, بەيبٸتشٸلٸك سيياقتى قۇندىلىقتاردان قۇرالادى.
"ەلوردامىزدا ەلباسىنىڭ باستاماسىمەن ەلەمدٸك جەنە دەستٷرلٸ دٸندەر كٶشباسشىلارى سەزٸنٸڭ ٶتكٸزٸلٸپ تۇرۋى دا وسىنىڭ ايعاعى بولسا كەرەك. قازاقستان ۇلى دالانىڭ رۋحاني مۇرالارى دەستٷرٸمٸزبەن ساباقتاسىپ كەتكەن يسلام قاعيدالارىن قۇرمەتتەيدٸ. الايدا زايىرلى, كٶپۇلتتى مەملەكەتتەرگە تەن, ٶزگە نانىم-سەنٸم ٶكٸلدەرٸنٸڭ دە تاڭداۋىنا شەكتەۋ قويمايدى. كٶپكونفەسسييالى ەرتٷرلٸ ۇلت ٶكٸلدەرٸ تاتۋ-تەتتٸ عۇمىر كەشٸپ وتىرعان قوعامدا بٸرلٸك پەن بەيبٸتشٸلٸكتٸ ساقتاۋ بٸرٸنشٸ كەزەكتەگٸ مەسەلە. سوندىقتان دا بۇل قاعديدادان تايمايمىز", - دەدٸ د. اباەۆ.
