Bul aýylda bári de «pýltpen» basqarǵandy jaqsy kóredi. Ákimi de, qarapaiym turǵyndary da. Ákimderi ázelden solai edi, ýaqytynyń kóbin aýylda emes, qalada ótkizetin. Syrttan kelgen jurt ákimdi izdep sabylyp júretin. «Synyqtan basqanyń bári juǵady» demekshi, bul ádet endi aýyl turǵyndaryna daryǵan sekildi me, qalai?
Jaqynda ózim týyp-ósken osy aýylǵa jol tústi. Jyl saiyn keletin ádetimiz. Týǵan-týys, ata-ana, joldas-jora bar degendei. Bir jaǵy demalys. Alaida týǵan jerdiń tunyq aýasyn simirip, sergýge, tynyǵýǵa kelsem de, kóńilimdi muń torlap, jyl saiyn bir dúnieni joǵaltyp, birtúrli qulazyp qaitamyn. Budan birneshe jyl buryn el jaqqa barǵanda aýyldaǵy orta mekteptiń 9 jyldyq bolǵanyn estip edim. Osydan bir-eki jyl buryn álgi 9 jyldyq 4 jyldyqqa ainaldy. Biyl sol 4 jyldyq mektep te jabyldy.
Bir baiqaǵanym, seldirep qalǵan aýyl turǵyndary qazir qoldaǵy malyn da jóndi baqpaityn bolypty. Erkimen qoia berip, alystan kóz salyp otyratyn kórinedi.
-Qoidy pýltpen baǵamyz, - dep jymiiady aýyldaǵy jezdem.
«Pýlti nesi?» deimin men tańǵalyp. Sóitsem, «pýlti» – óziniń nemereleri men aýyldaǵy qara siraq balalar eken. Solardy jumsap, maldy solarǵa qaiyrtady eken.
Pýlt demekshi, irgedegi taǵy bir kórshi aýyl da osy «júiege» kóshken sekildi. «Ol aýyldyń mektep direktory da «pýltpen» basqarady. Kóbine qalada júredi», - deidi bizdiń aýyl turǵyndary.
Pýltpen basqarady dep otyrǵan aýyldardyń barlyǵy da - 40 jyl qyrǵyn kórgen burynǵy Abyraly aýdanyna qarasty eldi mekender. Ókinishtisi sol, Semei iadrolyq synaq poligonynyń zardabyn tartqan bul aýyldar jyldan-jylǵa kórkeiip emes, quryp, quldyrap, keri ketip barady. Aýyldyń negizgi dińgegi – mektepter de jyl saiyn jarysqandai birinen soń biri jabylyp jatyr. Turǵyndary qalaǵa nemese qalanyń mańyna qonys aýdarýda. Aýylda shaǵyn dárigerlik pýnkt bar edi. Qazir ol da joq. Osydan eki-úsh jyl buryn aýyldyń bir turǵynynyń aiaqastynan qan qysymy kóterilip, qyryq jamaý jolmen qalaǵa jetkenshe miyna qan quiylyp, kóz jumǵany esimizde.
Báriniń de týyp-ósken mekeni aýylda qalǵysy-aq, barǵysy-aq keledi. Qalaiyn dese, jumys joq. Baraiyn dese, jol nashar. Semei men Qainar arasyndaǵy joldyń jóndeý kórmegenine qansha jyl bolǵanyn bir Qudai biledi. Bul óńirdiń turǵyndary 300 shaqyrymǵa (Semeiden Qainar aýylyna deiingi aralyq) jýyq joldy 7-8 saǵat júredi. Eldiń turaqtamaýyna, halyq sanynyń azaiýyna osy shurq tesik joldyń da áser etkeni anyq. Áli de áser etip jatyr. Oidym-oidym jol úlkender túgili, jastardyń ózin sharshatyp jiberedi. Sodan da bolar, qazir bizdiń jaqtyń taksisteri qalaǵa Abai aýdanynyń joly arqyly baratyn bolypty. Óitkeni, irgedegi aýdannyń joly taqtaidai tegis bolmasa da, áldeqaida táýir. «Eki shaldyń» arqasy ǵoi. «Eki shal» aman bolsyn" dep marqaiady bul jaqtyń turǵyndary. Abyraly turǵyndary ne desin?! «Poligonnyń arqasy» dep kijinetin shyǵar bálkim ishterinen.
Taǵy bir ańǵarǵanym, jer jetpegendei qystaqtaǵy maldar da aýylǵa ákeline bastapty. Ákem aitady: «Qazir jurt jailaýǵa da barmaityn boldy. Barsa da, jaz ortasy aýǵanda barady. Óitip barǵannan ne paida? Kóp ótpei kún sýytyp, qaita qaitady» dep.
PS: «Pýltpen» basqarylatyn, biraq mektebi joq, bailanysy joq, interneti joq, emhanasy joq aýyldan shyǵyp, bomba túsken joldarmen (bul joldy basqasha sipattaý múmkin emes) qalaǵa tartyp baramyn.
Azamat Qasym
Sýretti salǵan - Merei Qainarov
"Didar" gazeti
