Qazaqstan men Iran prezidentteri shaǵyn jáne keńeitilgen quramdaǵy kelissózderden keiin buqaralyq aqparat quraldarynyń ókilderi úshin brifing ótkizdi, dep habarlaidy "Ult aqparat" Aqordanyń resmi saityna silteme jasap.
Memleket basshysy, eń aldymen, Iran Islam Respýblikasyna resmi saparmen kelýge shaqyrǵan Prezident Ibrahim Raisi men dástúrli qonaqjailyǵyn kórsetip jatqan iran halqyna shynaiy rizashylyǵyn bildirdi.
– Iran – ejelgi órkeniet oshaǵy. Sondai-aq Qazaqstannyń islam álemindegi mańyzdy seriktesiniń biri. Áigili Firdoýsi óziniń «Shahnamasynda» Iran men Turannyń Uly Jibek jolyndaǵy taǵdyrlas elder ekenin atap ótken. Qazaqtyń uly aqyny Abai Saǵdidiń, Jámi men Rýmidiń shyǵarmalaryn jaqsy bilgen. Shyǵys mádenietine tereń boilaǵan. Munyń bári bailanysymyzdyń ǵasyrlar boiy jalǵasyp kele jatqanyn kórsetedi. Biz osy yntymaqtastyqty odan ári damyta túsýimiz kerek. Biz – Kaspii jaǵasyndaǵy tatý kórshilermiz. Tarihymyz tamyrlas, salt-dástúrimiz ben mádenietimiz uqsas. Asharshylyq jyldarynda talai qandasymyz Iran jerin panalaǵan. Olardy qushaq jaia qarsy alǵan iran jurtyna alǵysymyz sheksiz. Ony eshqashan umytpaimyz, – dedi Qazaqstan Prezidenti.
Qasym-Jomart Toqaev qazir qarym-qatynasymyzdyń strategiialyq seriktestik rýhynda damyp kele jatqanyna toqtalyp, Prezident Ibrahim Raisidiń ózara yqpaldastyqty jańa deńgeige kóterýge zor úles qosyp otyrǵanyn atap ótti.
– Men eki eldiń yntymaqtastyǵyn joǵary baǵalaimyn. Eń bastysy, biz árqashan bir-birimizge tileýlespiz. Qazaqstan men Irannyń diplomatiialyq qatynas ornatqanyna biyl 30 jyl toldy. Osy ýaqytta yntymaǵymyz nyǵaiyp, dostyǵymyz artty. Saýda-ekonomikalyq jáne mádeni-gýmanitarlyq bailanystarymyz jandana tústi. Jahandyq jáne óńirlik qurylymdar aiasyndaǵy yqpaldastyq qarqyndy damyp keledi. Biz búgin aýqymdy kelissóz júrgizdik. Mańyzdy máselelerdi talqyladyq, – dedi Memleket basshysy.
Qazaqstan Prezidenti elderimizdiń kólik-tranzit áleýetin tolyq paidalanýǵa eki jaq ta múddeli ekenin atap ótip, Ońtústik pen Soltústikti, Shyǵys pen Batysty jalǵaityn tasymal dálizi mańyzdy ról atqaratynyn aitty.
– Bir apta buryn Qazaqstannan shyqqan júk poiyzyn búgin osynda qarsy aldyq. Endi ol Túrkiiaǵa bet alady. Kúrdeli geosaiasi ahýal kezinde bul airyqsha mańyzdy. Biz tranzit, aýyl sharýashylyǵy jáne óndiris salasy boiynsha kelissóz júrgizdik. Bul qazaq-iran bailanystaryn odan ary jandandyrýǵa yqpal etedi. Qol jetkizgen ýaǵdalastyqtar yqpaldastyǵymyzdy nyǵaita túsedi, – dedi Qasym-Jomart Toqaev.
Prezidenttiń pikirinshe, talqylanǵan barlyq másele boiynsha ózara túsinistik bar. Sonymen qatar bizdiń kózqarasymyzdyń bir, múddemizdiń ortaq ekenin aitty. Memleketter basshylary halyqaralyq jáne óńirlik máseleler jóninde pikir almasyp, halyqaralyq uiymdar aiasyndaǵy yqpaldastyqty nyǵaitýǵa ýaǵdalasty. Qazaqstan men Iran óńirde beibitshilik pen turaqtylyqty qamtamasyz etýge basa mán beredi.
Qasym-Jomart Toqaev saýda-ekonomikalyq, investitsiialyq yntymaqtastyqty ekijaqty qarym-qatynastyń basym baǵytynyń biri retinde baǵalady. Alaida, geosaiasi ahýal jáne ekonomikalyq shekteýler áleýetimizdi tolyq paidalanýǵa múmkindik bermei otyrǵanyna toqtaldy.
– Degenmen, ózara alys-beris biylǵy birinshi toqsanda 50 paiyzǵa artty. Endigi maqsat – taýar ainalymynyń qarqynyn eselei túsý. Oǵan qolaily jaǵdai jasaý kerek. Iran kompaniialary Qazaqstannyń aýyl sharýashylyǵy salasynda tabysty jumys istep jatyr. Olar ónimderin shet memleketterge de shyǵaryp júr. Birlesken úkimetaralyq komissiia ekijaqty ekonomikalyq bailanysty nyǵaitýǵa zor septigin tigizeri anyq. Biz birlesken saýda palatalaryn qurýdy josparlap otyrmyz. Qazaqstan Iran eliniń azamattary úshin 14 kúndik vizasyz rejim engizdi, – dedi Prezident.
Kelissózder kezinde mádeni-gýmanitarlyq bailanysty nyǵaitýǵa basa mán berilgeni, búgingi ýaǵdalastyqtar sonyń aiqyn kórinisi ekeni aityldy.
– Meniń búgingi saparym eki el arasyndaǵy qatynasqa tyń serpin beredi dep oilaimyn. Qazaqstan barlyq mindettemesin tolyq oryndap, mańyzdy jobalardy birlese iske asyrýǵa daiyn. Osy oraida, bizdiń elde joǵary deńgeidegi kezdesý ótkizý qajet dep sanaimyn. Sondyqtan Ibrahim Raisi myrzany Qazaqstanǵa memlekettik saparmen kelýge shaqyrdym. Biz bir-birimizge árdaiym qoldaý kórsetip, tabysqa birge jetemiz dep senemin. Eki eldiń dostyǵy máńgi bolsyn! – dep sózin aiaqtady Qasym-Jomart Toqaev.
Óz kezeginde Iran Islam Respýblikasynyń Prezidenti diplomatiialyq dostyq ornaǵanyna 30 jyl bolǵanymen, eki el múmkindikterin tolyq paidalana almai otyrǵanyn jetkizdi.
– Qazaqstan Prezidentiniń búgingi resmi sapary aiasynda júrgizilgen kelissózder men qol qoiylǵan qujattar eki el úshin jańa múmkindikterge jol ashatynyna senemin. Biz ózara taýar ainalymyn 3 milliard dollarǵa deiin jetkizýimiz kerek. Bizdiń oǵan áleýetimiz jetedi. Ásirese, aýyl sharýashylyǵy, kólik-tranzit jáne munai salalaryndaǵy múmkindikterimiz mol. Sondyqtan búgingi kelissózderdiń nátijesi elderimiz arasyndaǵy tyǵyz yntymaqtastyqtyń berik irgetasy bolyp qalanatynyna senimdimin, – dedi Ibrahim Raisi.
