Osydan týra bir jyl buryn Dúniejúzilik densaýlyq saqtaý uiymy koronavirýs infektsiiasyn pandemiia dep jariialaǵan. Osy bir jyl ishinde shekteý kóbeiip, adamzat ómiri ózgerdi. Tengrinews.kz osy keiingi bir jylda dúnie júzi men Qazaqstanda qandai mańyzdy oqiǵalar bolǵanyn baiandaidy.
Karantin kóktemi
Koronavirýs 2019 jyly jeltoqsanda tarai bastaǵanymen, pandemiia 11 naýryzda jariialandy.
"Koronavirýstan bolǵan pandemiiany eshqashan kórmedik. Bul koronavirýs sebep bolǵan alǵashqy pandemiia. Sondai-aq, biz baqylaýǵa alýǵa bolatyn pandemiiany da eshqashan kórmedik. Biz kún saiyn barlyq eldi naqty áreketterge shaqyramyz", - degen edi pandemiia jariialanǵan kúni DDU basshysy Tedros Gebreisýs.
Ol kezde virýs dúnie júzine tarap úlgergen. Byltyrǵy 11 naýryzǵa deiin COVID-19 114 elden tabylyp, 100 myńnan asa adam virýs juqtyrǵan edi. Tórt myńnan asa adam qaitys bolǵan. Biraq sol 114 eldiń ishinde Qazaqstan bolmady. Bizdiń elimizde koronavirýs alǵash 13 naýryzda tabyldy.
© Reuters
Pandemiia jariialanǵan kezde Eýropa koronavirýs oshaǵyna ainalǵan. Dálirek aitqanda, Italiia men Ispaniiada virýs juqtyrǵandar kóp boldy. Elde kinoteatrlar jabylyp, shekteý sharalary engizildi. Jalpy, naýryzdy karantin aiy deýge bolady. Sebebi bul aida barlyq elde karantin, shekteý sharalary engizilgen.
© Reuters
Kóptegen el ishki karantin sharalarynan bólek, jappai shekarasyn jaýyp tastady. Bári azamattaryn elge oraltyp, shekarany jaýyp, koronavirýspen bólek-bólek kúresti. Keiin ár eldiń bólek áreket etýin synǵa alǵandar da boldy.
Karantin saldary aityla bastady
Sáýir aiaǵynda kei el karantindi álsirete bastady. Biraq kóp shekteý saqtaýly qaldy. Balalar qashyqtan oqydy, barlyq jerde oqshaýlaný rejimi boldy, kóshege sebepsiz shyǵýǵa da shekteý qoiyldy.
Osy tusta karantin saldary baiqaldy. Mysaly, Jelide Venetsiia ózeni karantinge bailanysty tazaryp, medýzalar paida bolyp, aqqý men delfinder oralǵany týraly aqpar tarady. Kóptegen qalada aýa tazarǵany habarlandy. Karantinniń ekinshi aiynda aýasy las sanalatyn Almatyda da jaǵdai jaqsarǵan.
Venetsiia. © pixabay.com
Biraq karantinniń keri áseri de boldy. Kóptegen nysan jabylǵan soń, jumysynan aiyrylǵandar kóp boldy. Bári úiinde otyrdy, sol sátte BUU bas hatshysy Antoniý Gýterrish úide oqshaýlanýǵa bailanysty otbasylyq zorlyq-zombylyq artqanyn málimdedi. Ajyrasý da kóbeigeni týraly aqpar tarady.
Al Qazaqstanda qashyqtan oqityndardy jańa másele kútip turdy. Elimizde internet daýy bastaldy. Kóptegen aýyl turǵyny internet nashar ekenin aityp shaǵymdandy.
Jazda koronavirýs toqtamady
Koronavirýs endi tarap jatqanda kóbi "COVID-19 jazda álsireidi", "pandemiia aiaqtalady" dep sengen. Biraq jazda virýs taraýy kúsheimese, álsiremedi. Alysqa barmai, Qazaqstandy mysalǵa keltirýge bolady. Jazda Qazaqstanda kún saiyn 1500-nan asa adamnan virýs anyqtalyp otyrdy. Soǵan bailanysty elimizde 1,5 ai boiy lokdaýn bolǵan edi.
Odan bólek, jazda koronavirýs belgisi bar pnevmoniia tarai bastady. Kóp adam jazda aýyryp shyqty. Pnevmoniia statistikasy Qazaqstanda byltyrǵy 1 tamyzdan beri esepteledi.
Foto: elements.envato.com
Koronavirýs kóbeiýi Qazaqstanda ǵana emes, dúnie júzinde bolǵan qubylys. Mysaly, maýsymnyń bir ǵana aptasynda dúnie júzinde million adam koronavirýs juqtyrǵan. Soǵan qaramastan jazda kóp el shekarasyn asha bastady. Týrizm ashylyp, elden elge saiahattaityndar kóbeidi.
Koronavirýstyń jańa shtamdary paida boldy
Keiin koronavirýstyń jańa shtamdary paida boldy. Jeltoqsanda "ulybritaniialyq" shtamm shyqqany habarlandy. Virýstyń mýtatsiialanǵan túri ádettegi koronavirýstan adamnan adamǵa 70 paiyzǵa tez juǵady."Ulybritaniialyq" shtamm BAÁ, AQSh, Frantsiia, Japoniia, Indoneziia jáne basqa da elderge anyqtalǵan.
Al artynsha AQSh-tyń Kaliforniia shtatynda adam aǵzasynan eki shtamm birigýinen paida bolǵan gibrid koronavirýs shtamy tabyldy. Ázirge gibrid shtamdy juqtyrýdyń bir ǵana jaǵdaiy belgili. Biraq sarapshylar tekserilmegen naýqastarda juqtyrý deregi bolýy múmkin dep qorqady. Olar gibrid shtamm ulybritaniialyq shtamǵa qaraǵanda tezirek taralýǵa múmkindik beretin mýtatsiiany alyp júredi dep alańdaidy.
© Turar Qazanǵapov
Keiin koronavirýstyń ońtústikafrikalyq shtamy shyqty. Dúniejúzilik densaýlyq saqtaý uiymy bul shtamm SARS-CoV-2-niń "qarapaiym" túrine qaraǵanda tez juǵatynyn rastady.
DDU tótenshe jaǵdailar bóliminiń tehnikalyq tobynyń jetekshisi Mariia van Kerkhoveniń sózinshe, bul aýrýdyń aýyrlyǵyna áser etpeidi.
"Bul shtamm ulybritaniialyq túri sekildi tez juǵady", - dedi ol.
Qazirgi ýaqytta dúnie júziniń ár elinen koronavirýstyń jańa shtamdary anyqtalyp jatyr.
Jappai vaktsinatsiia bastaldy
Al byltyr jeltoqsanda dúnie júzinde vaktsinatsiia kezeńi bastaldy. "Spýtnik V", AstraZeneca, Pfizer/BioNTech sekildi vaktsinalar tirkeldi.
Koronavirýstan eń qatty zardap shekken AQSh-ta jappai vaktsinatsiia byltyr 14 jeltoqsanda bastaldy. Bul eldiń dárigerleri Pfizer/BioNTech vaktsinasyn qoldanyp jatyr.
Ulybritaniiada da vaktsinatsiia jeltoqsanda bastalǵan. Bul el birden birneshe vaktsinany qoldanyp jatyr. Basynda el úkimeti Pfizer/BioNTech vaktsinasyna ruqsat bergen. Artynsha dúnie júzinde alǵash bolyp AstraZeneca ekpesin qoldandy. Bir ai ishinde Ulybritaniiada bir millionnan asa adamǵa vaktsina salynǵan.
© Reuters
13 qańtarda Reseide jappai vaktsinatsiia bastaldy. Oǵan ózderi ázirlegen "Spýtnik V" jáne "EpiVakKorona" vaktsinalaryn qoldanǵan. Al Qazaqstanda 1 aqpannan bastap "Spýtnik V" vaktsinasy dárigerlerge, qazir muǵalimderge salynyp jatyr. Jappai vaktsinatsiia sáýir-mamyrda bastalýy múmkin.
Aita keteiik, osy bir jyl ishinde dúnie júzinde 118 million adamnan koronavirýs tabylǵan. Onyń 66,7 milliony aýrýdan jazylǵan. 2,61 million naýqas qaitys bolǵan.
