وسىدان تۋرا بٸر جىل بۇرىن دٷنيەجٷزٸلٸك دەنساۋلىق ساقتاۋ ۇيىمى كوروناۆيرۋس ينفەكتسيياسىن پاندەمييا دەپ جارييالاعان. وسى بٸر جىل ٸشٸندە شەكتەۋ كٶبەيٸپ, ادامزات ٶمٸرٸ ٶزگەردٸ. Tengrinews.kz وسى كەيٸنگٸ بٸر جىلدا دٷنيە جٷزٸ مەن قازاقستاندا قانداي ماڭىزدى وقيعالار بولعانىن باياندايدى.
كارانتين كٶكتەمٸ
كوروناۆيرۋس 2019 جىلى جەلتوقساندا تاراي باستاعانىمەن, پاندەمييا 11 ناۋرىزدا جارييالاندى.
"كوروناۆيرۋستان بولعان پاندەمييانى ەشقاشان كٶرمەدٸك. بۇل كوروناۆيرۋس سەبەپ بولعان العاشقى پاندەمييا. سونداي-اق, بٸز باقىلاۋعا الۋعا بولاتىن پاندەمييانى دا ەشقاشان كٶرمەدٸك. بٸز كٷن سايىن بارلىق ەلدٸ ناقتى ەرەكەتتەرگە شاقىرامىز", - دەگەن ەدٸ پاندەمييا جارييالانعان كٷنٸ ددۇ باسشىسى تەدروس گەبرەيسۋس.
ول كەزدە ۆيرۋس دٷنيە جٷزٸنە تاراپ ٷلگەرگەن. بىلتىرعى 11 ناۋرىزعا دەيٸن COVID-19 114 ەلدەن تابىلىپ, 100 مىڭنان اسا ادام ۆيرۋس جۇقتىرعان ەدٸ. تٶرت مىڭنان اسا ادام قايتىس بولعان. بٸراق سول 114 ەلدٸڭ ٸشٸندە قازاقستان بولمادى. بٸزدٸڭ ەلٸمٸزدە كوروناۆيرۋس العاش 13 ناۋرىزدا تابىلدى.
© Reuters
پاندەمييا جارييالانعان كەزدە ەۋروپا كوروناۆيرۋس وشاعىنا اينالعان. دەلٸرەك ايتقاندا, يتالييا مەن يسپانييادا ۆيرۋس جۇقتىرعاندار كٶپ بولدى. ەلدە كينوتەاترلار جابىلىپ, شەكتەۋ شارالارى ەنگٸزٸلدٸ. جالپى, ناۋرىزدى كارانتين ايى دەۋگە بولادى. سەبەبٸ بۇل ايدا بارلىق ەلدە كارانتين, شەكتەۋ شارالارى ەنگٸزٸلگەن.
© Reuters
كٶپتەگەن ەل ٸشكٸ كارانتين شارالارىنان بٶلەك, جاپپاي شەكاراسىن جاۋىپ تاستادى. بەرٸ ازاماتتارىن ەلگە ورالتىپ, شەكارانى جاۋىپ, كوروناۆيرۋسپەن بٶلەك-بٶلەك كٷرەستٸ. كەيٸن ەر ەلدٸڭ بٶلەك ەرەكەت ەتۋٸن سىنعا العاندار دا بولدى.
كارانتين سالدارى ايتىلا باستادى
سەۋٸر اياعىندا كەي ەل كارانتيندٸ ەلسٸرەتە باستادى. بٸراق كٶپ شەكتەۋ ساقتاۋلى قالدى. بالالار قاشىقتان وقىدى, بارلىق جەردە وقشاۋلانۋ رەجيمٸ بولدى, كٶشەگە سەبەپسٸز شىعۋعا دا شەكتەۋ قويىلدى.
وسى تۇستا كارانتين سالدارى بايقالدى. مىسالى, جەلٸدە ۆەنەتسييا ٶزەنٸ كارانتينگە بايلانىستى تازارىپ, مەدۋزالار پايدا بولىپ, اققۋ مەن دەلفيندەر ورالعانى تۋرالى اقپار تارادى. كٶپتەگەن قالادا اۋا تازارعانى حابارلاندى. كارانتيننٸڭ ەكٸنشٸ ايىندا اۋاسى لاس سانالاتىن الماتىدا دا جاعداي جاقسارعان.
ۆەنەتسييا. © pixabay.com
بٸراق كارانتيننٸڭ كەرٸ ەسەرٸ دە بولدى. كٶپتەگەن نىسان جابىلعان سوڭ, جۇمىسىنان ايىرىلعاندار كٶپ بولدى. بەرٸ ٷيٸندە وتىردى, سول سەتتە بۇۇ باس حاتشىسى انتونيۋ گۋتەرريش ٷيدە وقشاۋلانۋعا بايلانىستى وتباسىلىق زورلىق-زومبىلىق ارتقانىن مەلٸمدەدٸ. اجىراسۋ دا كٶبەيگەنٸ تۋرالى اقپار تارادى.
ال قازاقستاندا قاشىقتان وقيتىنداردى جاڭا مەسەلە كٷتٸپ تۇردى. ەلٸمٸزدە ينتەرنەت داۋى باستالدى. كٶپتەگەن اۋىل تۇرعىنى ينتەرنەت ناشار ەكەنٸن ايتىپ شاعىمداندى.
جازدا كوروناۆيرۋس توقتامادى
كوروناۆيرۋس ەندٸ تاراپ جاتقاندا كٶبٸ "COVID-19 جازدا ەلسٸرەيدٸ", "پاندەمييا اياقتالادى" دەپ سەنگەن. بٸراق جازدا ۆيرۋس تاراۋى كٷشەيمەسە, ەلسٸرەمەدٸ. الىسقا بارماي, قازاقستاندى مىسالعا كەلتٸرۋگە بولادى. جازدا قازاقستاندا كٷن سايىن 1500-نان اسا ادامنان ۆيرۋس انىقتالىپ وتىردى. سوعان بايلانىستى ەلٸمٸزدە 1,5 اي بويى لوكداۋن بولعان ەدٸ.
ودان بٶلەك, جازدا كوروناۆيرۋس بەلگٸسٸ بار پنەۆمونييا تاراي باستادى. كٶپ ادام جازدا اۋىرىپ شىقتى. پنەۆمونييا ستاتيستيكاسى قازاقستاندا بىلتىرعى 1 تامىزدان بەرٸ ەسەپتەلەدٸ.
فوتو: elements.envato.com
كوروناۆيرۋس كٶبەيۋٸ قازاقستاندا عانا ەمەس, دٷنيە جٷزٸندە بولعان قۇبىلىس. مىسالى, ماۋسىمنىڭ بٸر عانا اپتاسىندا دٷنيە جٷزٸندە ميلليون ادام كوروناۆيرۋس جۇقتىرعان. سوعان قاراماستان جازدا كٶپ ەل شەكاراسىن اشا باستادى. تۋريزم اشىلىپ, ەلدەن ەلگە ساياحاتتايتىندار كٶبەيدٸ.
كوروناۆيرۋستىڭ جاڭا شتامدارى پايدا بولدى
كەيٸن كوروناۆيرۋستىڭ جاڭا شتامدارى پايدا بولدى. جەلتوقساندا "ۇلىبريتانييالىق" شتامم شىققانى حابارلاندى. ۆيرۋستىڭ مۋتاتسييالانعان تٷرٸ ەدەتتەگٸ كوروناۆيرۋستان ادامنان ادامعا 70 پايىزعا تەز جۇعادى."ۇلىبريتانييالىق" شتامم باە, اقش, فرانتسييا, جاپونييا, يندونەزييا جەنە باسقا دا ەلدەرگە انىقتالعان.
ال ارتىنشا اقش-تىڭ كاليفورنييا شتاتىندا ادام اعزاسىنان ەكٸ شتامم بٸرٸگۋٸنەن پايدا بولعان گيبريد كوروناۆيرۋس شتامى تابىلدى. ەزٸرگە گيبريد شتامدى جۇقتىرۋدىڭ بٸر عانا جاعدايى بەلگٸلٸ. بٸراق ساراپشىلار تەكسەرٸلمەگەن ناۋقاستاردا جۇقتىرۋ دەرەگٸ بولۋى مٷمكٸن دەپ قورقادى. ولار گيبريد شتامم ۇلىبريتانييالىق شتامعا قاراعاندا تەزٸرەك تارالۋعا مٷمكٸندٸك بەرەتٸن مۋتاتسييانى الىپ جٷرەدٸ دەپ الاڭدايدى.
© تۇرار قازانعاپوۆ
كەيٸن كوروناۆيرۋستىڭ وڭتٷستٸكافريكالىق شتامى شىقتى. دٷنيەجٷزٸلٸك دەنساۋلىق ساقتاۋ ۇيىمى بۇل شتامم SARS-CoV-2-نٸڭ "قاراپايىم" تٷرٸنە قاراعاندا تەز جۇعاتىنىن راستادى.
ددۇ تٶتەنشە جاعدايلار بٶلٸمٸنٸڭ تەحنيكالىق توبىنىڭ جەتەكشٸسٸ مارييا ۆان كەركحوۆەنٸڭ سٶزٸنشە, بۇل اۋرۋدىڭ اۋىرلىعىنا ەسەر ەتپەيدٸ.
"بۇل شتامم ۇلىبريتانييالىق تٷرٸ سەكٸلدٸ تەز جۇعادى", - دەدٸ ول.
قازٸرگٸ ۋاقىتتا دٷنيە جٷزٸنٸڭ ەر ەلٸنەن كوروناۆيرۋستىڭ جاڭا شتامدارى انىقتالىپ جاتىر.
جاپپاي ۆاكتسيناتسييا باستالدى
ال بىلتىر جەلتوقساندا دٷنيە جٷزٸندە ۆاكتسيناتسييا كەزەڭٸ باستالدى. "سپۋتنيك V", AstraZeneca, Pfizer/BioNTech سەكٸلدٸ ۆاكتسينالار تٸركەلدٸ.
كوروناۆيرۋستان ەڭ قاتتى زارداپ شەككەن اقش-تا جاپپاي ۆاكتسيناتسييا بىلتىر 14 جەلتوقساندا باستالدى. بۇل ەلدٸڭ دەرٸگەرلەرٸ Pfizer/BioNTech ۆاكتسيناسىن قولدانىپ جاتىر.
ۇلىبريتانييادا دا ۆاكتسيناتسييا جەلتوقساندا باستالعان. بۇل ەل بٸردەن بٸرنەشە ۆاكتسينانى قولدانىپ جاتىر. باسىندا ەل ٷكٸمەتٸ Pfizer/BioNTech ۆاكتسيناسىنا رۇقسات بەرگەن. ارتىنشا دٷنيە جٷزٸندە العاش بولىپ AstraZeneca ەكپەسٸن قولداندى. بٸر اي ٸشٸندە ۇلىبريتانييادا بٸر ميلليوننان اسا ادامعا ۆاكتسينا سالىنعان.
© Reuters
13 قاڭتاردا رەسەيدە جاپپاي ۆاكتسيناتسييا باستالدى. وعان ٶزدەرٸ ەزٸرلەگەن "سپۋتنيك V" جەنە "ەپيۆاككورونا" ۆاكتسينالارىن قولدانعان. ال قازاقستاندا 1 اقپاننان باستاپ "سپۋتنيك V" ۆاكتسيناسى دەرٸگەرلەرگە, قازٸر مۇعالٸمدەرگە سالىنىپ جاتىر. جاپپاي ۆاكتسيناتسييا سەۋٸر-مامىردا باستالۋى مٷمكٸن.
ايتا كەتەيٸك, وسى بٸر جىل ٸشٸندە دٷنيە جٷزٸندە 118 ميلليون ادامنان كوروناۆيرۋس تابىلعان. ونىڭ 66,7 ميلليونى اۋرۋدان جازىلعان. 2,61 ميلليون ناۋقاس قايتىس بولعان.
