Resei men Qytai aqparatty baqylaý úlgisi, ańdý tehnologiiasy men tsenzýrany 110 elge taratyp jatyr. Amerikalyq Open Technology Fund jariialaǵan "Aqparatty baqylaýdyń reseilik jáne qytailyq úlgisi" atty esepte osyndai derek aitylady. Resei men Qytai usynǵan tehnologiiany bul elder qabyldaǵan nemese tutas kóshirgen.
Esepte Qytai nemese Reseimen bailanysy bar avtoritarlyq nemese gibridtik rejimderdiń aqparatty baqylaý úlgisin op-ońai qabyldap alatyny aitylǵan. Aqparatty baqylaý tehnologiiasy, ony basqarý ádisteri jáne soǵan sáikes zańdar "Bir beldeý - bir jol" bastamasyna qosylǵan elderde (qytailyq model) jáne TMD elderine (reseilik model) enip jatyr.
Baiandamada buǵan qosa, Qytai men Reseidiń aqparatty baqylaý tehnologiiasy sońǵy 13 jylda eleýli túrde ózgergeni, buryn shetelge ashyq tsenzýra men ańdý quraldary jetkizilgen bolsa, sońǵy ýaqytta anaǵurlym jetilgen tehnologiianyń tasymaldanyp jatqany aitylǵan.
Qor esebinde adamnyń bet-júzin tanityn baqylaý kameralary, tsifrlyq jabdyqtaýdyń san alýan túrleri, smart-kart formatyndaǵy tólqujattar, bilikke arnalǵan smart derek qorlary, aqyldy qala tehnologiiasy siiaqty ónim túrleriniń dúniejúzi boiynsha kóptep tarala bastaǵany aitylady.
Esep avtory Valentin Veber mundai áreketterge demokratiialyq elderdiń reaktsiia tanytýy qiyn ekenin, túrli maqsatta jasalǵan tehnologiianyń taratylýyna tyiym salý múmkin emestigin aitady. Onyń ústine demokratiialyq elderdiń ózi aqparatty baqylaý quraldaryn satyp ala bastaǵan.
Veberdiń oiynsha, demokratiialyq elder de qarapaiym azamattar qoldanatyn bailanys quraldary men arnalaryn túrli ańdý-súzý tehnologiialarynan qorǵaý amaldaryn oilastyrýy tiis. Biraq ol "qazir jaǵdai kerisinshe bolyp otyr" dep esepteidi.
Esep avtory álemdegi sóz bostandyǵy jáne adam quqyǵy ahýaly barǵan saiyn nasharlap bara jatyr dep tujyrym jasaidy. Avtordyń pikirinshe, demokratiialyq elder "tehnologiiany avtoritarizmdi damytý maqsatynda qoldanýǵa tótep berýi tiis jáne azamattardyń jeke ómirine qol suqpai-aq ulttyq qaýipsizdikti qamtamasyz etip, qylmyspen kúresýge bolatynyn dáleldeýi tiis".
