Oral sózi orys tilinde de solai jazylýy kerek - Bolat Jeksenǵaliev

Oral sózi orys tilinde de solai jazylýy kerek - Bolat Jeksenǵaliev

Oral sózi orys tilinde de solai jazylýy kerek. Bul týraly Oral qalasy ákimdiginde ótken «Onomastika - rýhani tutastyq negizi» atty dóńgelek ústelde tilshi-ǵalym, halyqaralyq «Qazaq tili» qoǵamy BQO filialynyń tóraǵasy Bolat Jeksenǵaliev málim etti, dep habarlaidy QazAqparat tilshisi.

Onyń aitýynsha, onomastika ǵylymi negizde tarihi jáne tildik qalyptarǵa sai júrgizilýi tiis. Óitkeni munda eń aldymen memleket, ult múddesi aldyńǵy orynǵa  shyǵyp, qoǵamdyq sana ózgerýi kerek.

Shet elderde shekaralyq aimaqtarda onomastika máselesine airyqsha mán beriledi. Mysaly, Germaniianyń Frantsiiamen shekaralas bóliginde ataýlardy tek nemis tilinde ataý talap etiledi. Osy turǵydan alǵanda, Batys Qazaqstan oblysy Reseidiń bes birdei óńirimen shektesetindikten, bul máseleniń mańyzy zor ekendigi kúmán týǵyzbaidy.

«Oblys ortalyǵy - Oral qalasyna keleiik. Qalaǵa qaraityn kentter áli kúnge Serebriakov, Jelaev, Krýgloozernyi, Derkól bolyp atalyp keledi. Zachagansk Zashaǵan, Zachagan bolyp túrlishe atalyp júr. Oral qalasynyń ataýyn kezinde patsha ózgertkenimen, týysqan tatar, bashqurt tilderinde de «qaityp kel» degen maǵynany bildiredi. Iaǵni túrkilik ataý bolyp esepteledi. Oral sóziniń túrkilik tabiǵatyn reseilik ǵalymdar áldeqashan moiyndaǵan. Olai bolsa, Oral qalasynyń ataýyn orys tilinde nege Ýralsk deimiz. Sonyń kesirinen aǵylshyn, nemis jáne basqa tilderde de solai jazylady. Oral sózine basqa halyqtyń tili kelmeidi dep syltaýratýdyń qajeti joq, Aqtóbe Aktiýbinsk emes, Aktobe bolyp ózgerdi ǵoi. Shahardyń ózinde «Oral» saýda úiiniń ataýyn ózge ult ókilderi aityp júr, iaǵni eti úirendi. Sol sekildi Jaiyq ózeni de eki túrli bolyp atalyp keledi. Resei aýmaǵynda Ýral bolyp keledi de, sodan keiin Jaiyqqa ainalady. Bir ózende eki ataý bola ma, muny da zańdastyrý kerek. Qoryta aitqanda, Oral qalasynyń ataýy orys tilinde de Oral bolyp jazylýy tiis», - dedi Bolat Óteǵaliuly óz sózinde.  

Jiynda eńbek ardageri, belgili aitys aqyny, Qazaqstannyń eńbek sińirgen mádeniet qyzmetkeri Sholpan Qydyrniiazova onomastika, til máseleleriniń barlyǵyn ǵylymi negizde júrgizý qajettigin atap kórsetti.

«Atqarylǵan jumys az emes. Tilshi-ǵalymdarmen aqyldasyp, keńesip jasaǵannyń artyǵy joq. Ekinshiden, kóshelerdiń, shaǵynaýdandardyń ataýlary ózgerip jatyr. Alaida solar jańasha aitylyp jatqan joq. Qarapaiym mysal, avtobýs aialdamalary sol burynǵy ataýlarymen habarlanyp jatady. Sondai-aq, kóshelerdiń ataýlary túrlishe bolyp jazylyp tur. Oral qalasy ákimdigine qulaqqaǵys, solardy nege rettemeske!?», - dedi Sh.Qydyrniiazova.

Oral qalasy ákiminiń orynbasary Mirbolat Nurjanov dóńgelek ústel otyrysynda kóterilgen usynys-pikirlerdiń eskeriletinin jetkizdi.