Premer-Ministr Asqar Maminniń tóraǵalyǵymen ótken Úkimet otyrysynda «Atameken» UKP basqarma tóraǵasy Abylai Myrzahmetov «Qarapaiym zattar ekonomikasy» baǵdarlamasy aiasynda jergilikti qamtýdy damytý boiynsha atqarylyp jatqan jumystar týraly baiandady, dep habarlaidy primeminister.kz saity.
Keńeitilgen Úkimet otyrysynda Memleket basshysy «Qarapaiym zattar ekonomikasy» baǵdarlamasyn tiimdi igerýge, jergilikti qamtýǵa, memlekettiń qoldaýyna ie bolǵan biznestiń qarsy mindettemelerine qatysty birqatar naqty tapsyrma berdi.
Búgingi tańda «Qarapaiym zattar ekonomikasy» baǵdarlamasy aiasynda maquldanǵan jobalar sany 991 mlrd teńgege 2 064 jobany quraidy. Bul rette 225,9 mlrd teńge somasyna 1 457 joba sýbsidiialandy. Maquldanǵan jáne sýbsidiialanǵan jobalar arasyndaǵy aiyrmashylyq 265 mlrd teńgeni quraidy. Olardyń 131 mlrd-y qazir bankterde qarastyrylýda.
Qarajatty tiimdi igerý maqsatynda A. Myrzahmetov óńirlerdi jobalardy sýbsidiialanǵan mártebesine deiin súiemeldeý boiynsha belsendi jumys júrgizýge shaqyrdy.
Qarajatty tiimdi igerýge kedergi keltiretin kedergiler:
- Kásipkerlerdiń ótinimderiniń uzaq merzim qaralýy. Memlekettik qarjy institýttarynan aiyrmashylyǵy, bankterdiń kásipkerlerdiń kredittik ótinimderin qaraý merzimderi zańnamamen rettelmeidi (EDB ishki qujattarymen bekitiledi).
- Qaryz alýshylardyń kepilderine jáne suratylǵan aqparat tizbesine EDB-nyń talaptarynyń joǵary bolýy. A.j. 9 shildede jariialanǵan KPMG konsaltingtik kompaniiasynyń zertteýine sáikes, kásipkerler kepil bazasyna qoiylatyn talaptardyń joǵary ekenin, sondai-aq «EDB-nyń belgili bir kompaniialarǵa nesie berý nietiniń jalpy bolmaýyn» atap ótedi.
«Qarapaiym zattar ekonomikasy» baǵdarlamasy 4 salaǵa baǵyttalǵan: AÓK qaita óńdeý, AÓK óndirý, óńdeý ónerkásibi men qyzmetter, kóktemgi egis jumystary.
Sonymen qatar, A. Myrzahmetov jobalyq keńse a. j. 27 maýsymda importty almastyrý jónindegi VAK-ta Premer-Ministr maquldaǵan AÓK salasyndaǵy jobalardyń ainalym qarajatyna qajettiligine taldaý júrgizgenin atap ótti.
131 jobadan:
- 64 joba boiynsha eldegi epidemiologiialyq jaǵdaiǵa bailanysty jumys toqtatyldy.
- 67 joba boiynsha 188 mlrd teńge somasyna ainalym qarajatyn tolyqtyrý qajet.
«Jobalardy tabysty iske asyrý úshin ainalym qarajatyn tolyqtyrý qajet. Taldaý kórsetkendei, jobalardyń 53% - ainalym qarajatyn tolyqtyrýdy qajet etetin jumys istep turǵan kásiporyndar (kásiporyndar óz óndirisiniń kólemin ulǵaitýǵa daiyn). «Agrarlyq nesie korporatsiiasy» AQ jelisi boiynsha jobalardy qarjylandyrǵan jaǵdaida nesie berý úshin AKK óz qarajatynyń joqtyǵyn atap ótemiz», — dep túsindirdi A. Myrzahmetov.
Qazaqstan Qarjygerler qaýymdastyǵy keńesiniń tóraiymy Elena Bahmýtova óz kezeginde «Qarapaiym zattar ekonomikasy» baǵdarlamasy aiasynda ekinshi deńgeili bankterdiń biznes-úderisterin ońtailandyrý týraly baiandady.
E. Bahmýtova atap ótkendei, «Qarapaiym zattar ekonomikasy» baǵdarlamasyna jedel engizilgen ózgerister tek biznes qana emes, bankter de qysqa merzim ishinde óziniń operatsiialyq protsesterin qashyqtan qyzmet kórsetý rejimine qaita pishimdeýge májbúr bolǵan kezde qatań karantin jaǵdaiynda múmkin bolǵansha ony jandandyrýǵa yqpal etti.
«17 shildedegi EDB derekteri boiynsha kelip túsken ótinimder sanynan 78%-y maquldandy, al túsken ótinishterdiń 70%-y qarjylandyryldy», — dedi E. Bahmýtova.
«Qarapaiym zattar ekonomikasy» baǵdarlamasyna 10 bank qatysady. Naryqtyq básekelestiktiń bolýy yqtimal qaryz alýshylardy qamtýdy barynsha arttyrýǵa jáne qyzmet kórsetý sapasyn jaqsartýǵa yqpal etedi. Pandemiia bastalǵannan bastap qysqa merzimde júrgizilgen biznes-protsesterdi tsifrlandyrý kredittik ótinimderdi qaraý merzimin eń az merzimge deiin qysqartty.
«Sonymen qatar kóptegen bankter men biznes qashyqtyqtan jumys istegen kezde tsifrlandyrý óz túzetýlerin engizedi jáne kreditter boiynsha ótinimderdi qaraý merzimin odan ári ońtailandyrýǵa múmkindik bermeidi. Mysaly, bankterdiń aqparaty boiynsha qazirgi ýaqytta ótinimdi qaraýdyń standartty merzimi 12 jumys kúnin quraidy. Biraq bul qaryz alýshy tarapynan barlyq qajetti aqparat berilgen jaǵdaida ǵana», — dedi E. Bahmýtova.
Joba ofisi bankter maquldaǵan jáne «Damý» Qory sýbsidiialaǵan jobalar sany men somalarynyń alshaqtyǵy týraly máselelerdi kóterdi.
Mundai aiyrmanyń negizgi sebepteri mynadai faktorlar bolyp tabylady:
Jobalardyń bir bóligi keiinge qaldyrý sharttarymen maquldandy, olar boiynsha bank qujattardy usyný, kepildik qamtamasyz etýdi resimdeý jáne tirkeý jáne t. b. úshin qosymsha ýaqyt berdi.
EDB aqparaty boiynsha, olardyń jobalaryn qarjylandyrýǵa nesie jelileri maquldanǵan korporativtik klientterdiń keibir bóligi ózderiniń biznes-josparlaryn jańa kúrdeli jaǵdailarda qaita qaraidy nemese olardy toqtata turady.
Qazirgi ýaqytta QQQ, EDB jáne Damý baǵdarlamany oryndaý sheńberinde qaralatyn árbir jobanyń mártebesin naqtylaýda.
Sonymen qatar iskerlik belsendilik indeksiniń nasharlaýy jaǵdaiynda ekonomikanyń ósip kele jatqan kredittik táýekelderin eskerý jáne jańa kreditter berýge salmaqty qaraý qajet.
Baǵdarlamanyń ózin igerý statistikasy kásipkerlerdiń jańa jobalarǵa igerilgen somanyń 15%-dan azyn suraǵanyn kórsetti. Bul búgingi jaǵdaidaǵy biznestiń negizgi qajettiligi — qoldanystaǵy óndiris pen qyzmetterdi jańǵyrtý jáne keńeitý ekenin kórsetedi.
«Aǵymdaǵy kúrdeli jaǵdailardy eskere otyryp, búgingi kúni baǵdarlamany kásipkerler «Damý» baǵdarlamasy retinde ǵana emes, sonymen qatar jumys istep turǵan biznesti qoldaý jáne saqtaý baǵdarlamasy retinde qarastyrady. Osyǵan bailanysty biznes pen bankter engizetin negizgi usynystar Ulttyq Bankke, QR UEM, Qarjy naryǵyn retteý jáne damytý agenttigine, «Atameken» UKP-ǵa engizildi», — dedi E. Bahmýtova.
Sonymen qatar E. Bahmýtova qarjy sektorynyń pikirinshe negizgi bolyp tabylatyn birneshe usynysty jetkizdi.
Birinshi. Baǵdarlamada búgingi kúni osy baǵdarlama aiasynda qoldaý kórsetilmeitin iri biznesti qoldaýǵa oralý qajet. Iri biznes ekonomikanyń negizi bolyp otyr jáne azamattardyń jumyspen qamtylýyn qamtamasyz etedi. Sondyqtan memlekettik baǵdarlamalarǵa, sonyń ishinde «Qarapaiym zattar ekonomikasy» baǵdarlamasyna importty almastyratyn salalardan iri biznes sýbektilerin engizý qisyndy bolar edi.
Ekinshi. Kepil máselesin sheshý joldarynyń biri memlekettik kepildikterdi keńeitý bolyp tabylady. Onyń ishinde búgingi tańda «Damý» Qory ShOB sýbektileri úshin jasap otyrǵandai, iri biznes úshin Qazaqstannyń Damý Bankiniń fýnktsionalyn keńeitý esebinen memlekettik kepildikterdi paidalaný múmkindigi bar.
Qazir tásilderdi qaita qaraý jáne ainalym qarajatyn tolyqtyrýǵa jáne qaita qarjylandyrýǵa nesie berýge barynsha ruqsat berý asa mańyzdy. Bul baǵdarlamaǵa qatysý múmkindigin keńeitýge múmkindik beredi jáne bólingen qarajatty igerýge yqpal etedi.
«Aita ketý kerek, Kásipkerlik máseleleri jónindegi jobalaý ofisi ózin olqylyqtardy anyqtaýǵa jáne týyndaityn problemalardy jedel sheshýge múmkindik beretin ózara is-qimyldyń óte tiimdi túri retinde kórsetti. Qazirgi ýaqytta Memleket basshysynyń 2020 jylǵy 10 shildedegi QR Úkimetiniń keńeitilgen otyrysynda bergen tapsyrmasyna sáikes, bankter «Damý» qorymen jáne jobalyq keńsemen birlesip, rásimderdi ońtailandyrý, bankterdiń kredit berýge, sýbsidiialaýǵa, kepildik berýge jáne qujattar sanyn qysqartýǵa ótinimderdi qaraý merzimin qysqartý boiynsha barlyq kúsh-jigerin jumsaýda», — dep túiindedi E. Bahmýtova.
Óz kezeginde, Qordyń Basqarma Tóraǵasy Ahmetjan Esimov «Samuryq-Qazyna» UÁQ satyp alýlaryndaǵy jergilikti qamtý týraly aitty. Onyń aitýynsha, eń aldymen «Qarapaiym zattar ekonomikasy» salalaryn qoldaý maqsatynda jobalyq-smetalyq qujattamany jobalaý kezinde qazaqstandyq materialdar men jabdyqtardy mindetti túrde qoldaný belgilengen. Budan basqa, merdigerdiń qazaqstandyq materialdardy qoldanbaǵany úshin kelisimsharttyń jalpy qunynyń keminde 5% mólsherinde aiyppul túrinde jaýapkershiligi engizildi.
«Qarajat ainalymynyń jetkiliksizdigi ekonomikalyq belsendiliginiń tómendeýine bailanysty qiyndyqtardy eskere otyryp, Qor keminde 30% mólsherinde mindetti avans belgiledi. Sondai-aq jetkizilgen taýarlar men qyzmetter úshin 5 jumys kúninen keshiktirmei aqy tóleý týraly talap engizildi», — dedi A. Esimov.
Sonymen qatar, otandyq taýar óndirýshilerdi tenderlik ótinimdi qamtamasyz etýdi engizýden bosatý jáne sharttardyń oryndalýyn qamtamasyz etý engizildi, satyp alýdy ótkizý merzimderi, sondai-aq satyp alýǵa qatysý úshin qujattar sany edáýir qysqardy.
«Úkimettiń usynysy boiynsha qor TJ jaǵdaiynda kelisimsharttyq mindettemelerdi oryndamaǵany úshin aiyppul sanktsiialaryn qoldanýdan jáne senimsiz jetkizýshiler tizimine engizýden bas tartty», — dedi A. Esimov.
Ishki ákimshilik rásimderdi ońailatý qysqa merzim ishinde Holdingtiń taýar óndirýshileri tizilimindegi kásiporyndar sanyn 2 esege arttyrýǵa múmkindik berdi.
«Máselen, jergilikti qamtý úlesi 69%-dy qurady,bul ótken jylǵy kórsetkishten 2 eseden astamǵa artyq. Aǵymdaǵy jyldyń 6 aiynyń qorytyndysy boiynsha otandyq biznespen jasalǵan kelisimsharttardyń jalpy somasy 2 trln teńgeni qurady. Tapsyrystardy 9 myńnan astam kásiporyn aldy, olarda 250 myńǵa jýyq jumysker jumys isteidi. Bizdiń baǵalaýymyz boiynsha biýdjetke salyq túsimderiniń somasy shamamen 150 mlrd teńgeni quraidy», — dep habarlady A. Esimov.
