پرەمەر-مينيستر اسقار ماميننٸڭ تٶراعالىعىمەن ٶتكەن ٷكٸمەت وتىرىسىندا «اتامەكەن» ۇكپ باسقارما تٶراعاسى ابىلاي مىرزاحمەتوۆ «قاراپايىم زاتتار ەكونوميكاسى» باعدارلاماسى اياسىندا جەرگٸلٸكتٸ قامتۋدى دامىتۋ بويىنشا اتقارىلىپ جاتقان جۇمىستار تۋرالى باياندادى, دەپ حابارلايدى primeminister.kz سايتى.
كەڭەيتٸلگەن ٷكٸمەت وتىرىسىندا مەملەكەت باسشىسى «قاراپايىم زاتتار ەكونوميكاسى» باعدارلاماسىن تيٸمدٸ يگەرۋگە, جەرگٸلٸكتٸ قامتۋعا, مەملەكەتتٸڭ قولداۋىنا يە بولعان بيزنەستٸڭ قارسى مٸندەتتەمەلەرٸنە قاتىستى بٸرقاتار ناقتى تاپسىرما بەردٸ.
بٷگٸنگٸ تاڭدا «قاراپايىم زاتتار ەكونوميكاسى» باعدارلاماسى اياسىندا ماقۇلدانعان جوبالار سانى 991 ملرد تەڭگەگە 2 064 جوبانى قۇرايدى. بۇل رەتتە 225,9 ملرد تەڭگە سوماسىنا 1 457 جوبا سۋبسيدييالاندى. ماقۇلدانعان جەنە سۋبسيدييالانعان جوبالار اراسىنداعى ايىرماشىلىق 265 ملرد تەڭگەنٸ قۇرايدى. ولاردىڭ 131 ملرد-ى قازٸر بانكتەردە قاراستىرىلۋدا.
قاراجاتتى تيٸمدٸ يگەرۋ ماقساتىندا ا. مىرزاحمەتوۆ ٶڭٸرلەردٸ جوبالاردى سۋبسيدييالانعان مەرتەبەسٸنە دەيٸن سٷيەمەلدەۋ بويىنشا بەلسەندٸ جۇمىس جٷرگٸزۋگە شاقىردى.
قاراجاتتى تيٸمدٸ يگەرۋگە كەدەرگٸ كەلتٸرەتٸن كەدەرگٸلەر:
- كەسٸپكەرلەردٸڭ ٶتٸنٸمدەرٸنٸڭ ۇزاق مەرزٸم قارالۋى. مەملەكەتتٸك قارجى ينستيتۋتتارىنان ايىرماشىلىعى, بانكتەردٸڭ كەسٸپكەرلەردٸڭ كرەديتتٸك ٶتٸنٸمدەرٸن قاراۋ مەرزٸمدەرٸ زاڭنامامەن رەتتەلمەيدٸ (ەدب ٸشكٸ قۇجاتتارىمەن بەكٸتٸلەدٸ).
- قارىز الۋشىلاردىڭ كەپٸلدەرٸنە جەنە سۇراتىلعان اقپارات تٸزبەسٸنە ەدب-نىڭ تالاپتارىنىڭ جوعارى بولۋى. ا.ج. 9 شٸلدەدە جارييالانعان KPMG كونسالتينگتٸك كومپانيياسىنىڭ زەرتتەۋٸنە سەيكەس, كەسٸپكەرلەر كەپٸل بازاسىنا قويىلاتىن تالاپتاردىڭ جوعارى ەكەنٸن, سونداي-اق «ەدب-نىڭ بەلگٸلٸ بٸر كومپانييالارعا نەسيە بەرۋ نيەتٸنٸڭ جالپى بولماۋىن» اتاپ ٶتەدٸ.
«قاراپايىم زاتتار ەكونوميكاسى» باعدارلاماسى 4 سالاعا باعىتتالعان: اٶك قايتا ٶڭدەۋ, اٶك ٶندٸرۋ, ٶڭدەۋ ٶنەركەسٸبٸ مەن قىزمەتتەر, كٶكتەمگٸ ەگٸس جۇمىستارى.
سونىمەن قاتار, ا. مىرزاحمەتوۆ جوبالىق كەڭسە ا. ج. 27 ماۋسىمدا يمپورتتى الماستىرۋ جٶنٸندەگٸ ۆاك-تا پرەمەر-مينيستر ماقۇلداعان اٶك سالاسىنداعى جوبالاردىڭ اينالىم قاراجاتىنا قاجەتتٸلٸگٸنە تالداۋ جٷرگٸزگەنٸن اتاپ ٶتتٸ.
131 جوبادان:
- 64 جوبا بويىنشا ەلدەگٸ ەپيدەميولوگييالىق جاعدايعا بايلانىستى جۇمىس توقتاتىلدى.
- 67 جوبا بويىنشا 188 ملرد تەڭگە سوماسىنا اينالىم قاراجاتىن تولىقتىرۋ قاجەت.
«جوبالاردى تابىستى ٸسكە اسىرۋ ٷشٸن اينالىم قاراجاتىن تولىقتىرۋ قاجەت. تالداۋ كٶرسەتكەندەي, جوبالاردىڭ 53% - اينالىم قاراجاتىن تولىقتىرۋدى قاجەت ەتەتٸن جۇمىس ٸستەپ تۇرعان كەسٸپورىندار (كەسٸپورىندار ٶز ٶندٸرٸسٸنٸڭ كٶلەمٸن ۇلعايتۋعا دايىن). «اگرارلىق نەسيە كورپوراتسيياسى» اق جەلٸسٸ بويىنشا جوبالاردى قارجىلاندىرعان جاعدايدا نەسيە بەرۋ ٷشٸن اكك ٶز قاراجاتىنىڭ جوقتىعىن اتاپ ٶتەمٸز», — دەپ تٷسٸندٸردٸ ا. مىرزاحمەتوۆ.
قازاقستان قارجىگەرلەر قاۋىمداستىعى كەڭەسٸنٸڭ تٶرايىمى ەلەنا باحمۋتوۆا ٶز كەزەگٸندە «قاراپايىم زاتتار ەكونوميكاسى» باعدارلاماسى اياسىندا ەكٸنشٸ دەڭگەيلٸ بانكتەردٸڭ بيزنەس-ٷدەرٸستەرٸن وڭتايلاندىرۋ تۋرالى باياندادى.
ە. باحمۋتوۆا اتاپ ٶتكەندەي, «قاراپايىم زاتتار ەكونوميكاسى» باعدارلاماسىنا جەدەل ەنگٸزٸلگەن ٶزگەرٸستەر تەك بيزنەس قانا ەمەس, بانكتەر دە قىسقا مەرزٸم ٸشٸندە ٶزٸنٸڭ وپەراتسييالىق پروتسەستەرٸن قاشىقتان قىزمەت كٶرسەتۋ رەجيمٸنە قايتا پٸشٸمدەۋگە مەجبٷر بولعان كەزدە قاتاڭ كارانتين جاعدايىندا مٷمكٸن بولعانشا ونى جانداندىرۋعا ىقپال ەتتٸ.
«17 شٸلدەدەگٸ ەدب دەرەكتەرٸ بويىنشا كەلٸپ تٷسكەن ٶتٸنٸمدەر سانىنان 78%-ى ماقۇلداندى, ال تٷسكەن ٶتٸنٸشتەردٸڭ 70%-ى قارجىلاندىرىلدى», — دەدٸ ە. باحمۋتوۆا.
«قاراپايىم زاتتار ەكونوميكاسى» باعدارلاماسىنا 10 بانك قاتىسادى. نارىقتىق بەسەكەلەستٸكتٸڭ بولۋى ىقتيمال قارىز الۋشىلاردى قامتۋدى بارىنشا ارتتىرۋعا جەنە قىزمەت كٶرسەتۋ ساپاسىن جاقسارتۋعا ىقپال ەتەدٸ. پاندەمييا باستالعاننان باستاپ قىسقا مەرزٸمدە جٷرگٸزٸلگەن بيزنەس-پروتسەستەردٸ تسيفرلاندىرۋ كرەديتتٸك ٶتٸنٸمدەردٸ قاراۋ مەرزٸمٸن ەڭ از مەرزٸمگە دەيٸن قىسقارتتى.
«سونىمەن قاتار كٶپتەگەن بانكتەر مەن بيزنەس قاشىقتىقتان جۇمىس ٸستەگەن كەزدە تسيفرلاندىرۋ ٶز تٷزەتۋلەرٸن ەنگٸزەدٸ جەنە كرەديتتەر بويىنشا ٶتٸنٸمدەردٸ قاراۋ مەرزٸمٸن ودان ەرٸ وڭتايلاندىرۋعا مٷمكٸندٸك بەرمەيدٸ. مىسالى, بانكتەردٸڭ اقپاراتى بويىنشا قازٸرگٸ ۋاقىتتا ٶتٸنٸمدٸ قاراۋدىڭ ستاندارتتى مەرزٸمٸ 12 جۇمىس كٷنٸن قۇرايدى. بٸراق بۇل قارىز الۋشى تاراپىنان بارلىق قاجەتتٸ اقپارات بەرٸلگەن جاعدايدا عانا», — دەدٸ ە. باحمۋتوۆا.
جوبا وفيسٸ بانكتەر ماقۇلداعان جەنە «دامۋ» قورى سۋبسيدييالاعان جوبالار سانى مەن سومالارىنىڭ الشاقتىعى تۋرالى مەسەلەلەردٸ كٶتەردٸ.
مۇنداي ايىرمانىڭ نەگٸزگٸ سەبەپتەرٸ مىناداي فاكتورلار بولىپ تابىلادى:
جوبالاردىڭ بٸر بٶلٸگٸ كەيٸنگە قالدىرۋ شارتتارىمەن ماقۇلداندى, ولار بويىنشا بانك قۇجاتتاردى ۇسىنۋ, كەپٸلدٸك قامتاماسىز ەتۋدٸ رەسٸمدەۋ جەنە تٸركەۋ جەنە ت. ب. ٷشٸن قوسىمشا ۋاقىت بەردٸ.
ەدب اقپاراتى بويىنشا, ولاردىڭ جوبالارىن قارجىلاندىرۋعا نەسيە جەلٸلەرٸ ماقۇلدانعان كورپوراتيۆتٸك كليەنتتەردٸڭ كەيبٸر بٶلٸگٸ ٶزدەرٸنٸڭ بيزنەس-جوسپارلارىن جاڭا كٷردەلٸ جاعدايلاردا قايتا قارايدى نەمەسە ولاردى توقتاتا تۇرادى.
قازٸرگٸ ۋاقىتتا ققق, ەدب جەنە دامۋ باعدارلامانى ورىنداۋ شەڭبەرٸندە قارالاتىن ەربٸر جوبانىڭ مەرتەبەسٸن ناقتىلاۋدا.
سونىمەن قاتار ٸسكەرلٸك بەلسەندٸلٸك يندەكسٸنٸڭ ناشارلاۋى جاعدايىندا ەكونوميكانىڭ ٶسٸپ كەلە جاتقان كرەديتتٸك تەۋەكەلدەرٸن ەسكەرۋ جەنە جاڭا كرەديتتەر بەرۋگە سالماقتى قاراۋ قاجەت.
باعدارلامانىڭ ٶزٸن يگەرۋ ستاتيستيكاسى كەسٸپكەرلەردٸڭ جاڭا جوبالارعا يگەرٸلگەن سومانىڭ 15%-دان ازىن سۇراعانىن كٶرسەتتٸ. بۇل بٷگٸنگٸ جاعدايداعى بيزنەستٸڭ نەگٸزگٸ قاجەتتٸلٸگٸ — قولدانىستاعى ٶندٸرٸس پەن قىزمەتتەردٸ جاڭعىرتۋ جەنە كەڭەيتۋ ەكەنٸن كٶرسەتەدٸ.
«اعىمداعى كٷردەلٸ جاعدايلاردى ەسكەرە وتىرىپ, بٷگٸنگٸ كٷنٸ باعدارلامانى كەسٸپكەرلەر «دامۋ» باعدارلاماسى رەتٸندە عانا ەمەس, سونىمەن قاتار جۇمىس ٸستەپ تۇرعان بيزنەستٸ قولداۋ جەنە ساقتاۋ باعدارلاماسى رەتٸندە قاراستىرادى. وسىعان بايلانىستى بيزنەس پەن بانكتەر ەنگٸزەتٸن نەگٸزگٸ ۇسىنىستار ۇلتتىق بانككە, قر ۇەم, قارجى نارىعىن رەتتەۋ جەنە دامىتۋ اگەنتتٸگٸنە, «اتامەكەن» ۇكپ-عا ەنگٸزٸلدٸ», — دەدٸ ە. باحمۋتوۆا.
سونىمەن قاتار ە. باحمۋتوۆا قارجى سەكتورىنىڭ پٸكٸرٸنشە نەگٸزگٸ بولىپ تابىلاتىن بٸرنەشە ۇسىنىستى جەتكٸزدٸ.
بٸرٸنشٸ. باعدارلامادا بٷگٸنگٸ كٷنٸ وسى باعدارلاما اياسىندا قولداۋ كٶرسەتٸلمەيتٸن ٸرٸ بيزنەستٸ قولداۋعا ورالۋ قاجەت. ٸرٸ بيزنەس ەكونوميكانىڭ نەگٸزٸ بولىپ وتىر جەنە ازاماتتاردىڭ جۇمىسپەن قامتىلۋىن قامتاماسىز ەتەدٸ. سوندىقتان مەملەكەتتٸك باعدارلامالارعا, سونىڭ ٸشٸندە «قاراپايىم زاتتار ەكونوميكاسى» باعدارلاماسىنا يمپورتتى الماستىراتىن سالالاردان ٸرٸ بيزنەس سۋبەكتٸلەرٸن ەنگٸزۋ قيسىندى بولار ەدٸ.
ەكٸنشٸ. كەپٸل مەسەلەسٸن شەشۋ جولدارىنىڭ بٸرٸ مەملەكەتتٸك كەپٸلدٸكتەردٸ كەڭەيتۋ بولىپ تابىلادى. ونىڭ ٸشٸندە بٷگٸنگٸ تاڭدا «دامۋ» قورى شوب سۋبەكتٸلەرٸ ٷشٸن جاساپ وتىرعانداي, ٸرٸ بيزنەس ٷشٸن قازاقستاننىڭ دامۋ بانكٸنٸڭ فۋنكتسيونالىن كەڭەيتۋ ەسەبٸنەن مەملەكەتتٸك كەپٸلدٸكتەردٸ پايدالانۋ مٷمكٸندٸگٸ بار.
قازٸر تەسٸلدەردٸ قايتا قاراۋ جەنە اينالىم قاراجاتىن تولىقتىرۋعا جەنە قايتا قارجىلاندىرۋعا نەسيە بەرۋگە بارىنشا رۇقسات بەرۋ اسا ماڭىزدى. بۇل باعدارلاماعا قاتىسۋ مٷمكٸندٸگٸن كەڭەيتۋگە مٷمكٸندٸك بەرەدٸ جەنە بٶلٸنگەن قاراجاتتى يگەرۋگە ىقپال ەتەدٸ.
«ايتا كەتۋ كەرەك, كەسٸپكەرلٸك مەسەلەلەرٸ جٶنٸندەگٸ جوبالاۋ وفيسٸ ٶزٸن ولقىلىقتاردى انىقتاۋعا جەنە تۋىندايتىن پروبلەمالاردى جەدەل شەشۋگە مٷمكٸندٸك بەرەتٸن ٶزارا ٸس-قيمىلدىڭ ٶتە تيٸمدٸ تٷرٸ رەتٸندە كٶرسەتتٸ. قازٸرگٸ ۋاقىتتا مەملەكەت باسشىسىنىڭ 2020 جىلعى 10 شٸلدەدەگٸ قر ٷكٸمەتٸنٸڭ كەڭەيتٸلگەن وتىرىسىندا بەرگەن تاپسىرماسىنا سەيكەس, بانكتەر «دامۋ» قورىمەن جەنە جوبالىق كەڭسەمەن بٸرلەسٸپ, رەسٸمدەردٸ وڭتايلاندىرۋ, بانكتەردٸڭ كرەديت بەرۋگە, سۋبسيدييالاۋعا, كەپٸلدٸك بەرۋگە جەنە قۇجاتتار سانىن قىسقارتۋعا ٶتٸنٸمدەردٸ قاراۋ مەرزٸمٸن قىسقارتۋ بويىنشا بارلىق كٷش-جٸگەرٸن جۇمساۋدا», — دەپ تٷيٸندەدٸ ە. باحمۋتوۆا.
ٶز كەزەگٸندە, قوردىڭ باسقارما تٶراعاسى احمەتجان ەسٸموۆ «سامۇرىق-قازىنا» ۇەق ساتىپ الۋلارىنداعى جەرگٸلٸكتٸ قامتۋ تۋرالى ايتتى. ونىڭ ايتۋىنشا, ەڭ الدىمەن «قاراپايىم زاتتار ەكونوميكاسى» سالالارىن قولداۋ ماقساتىندا جوبالىق-سمەتالىق قۇجاتتامانى جوبالاۋ كەزٸندە قازاقستاندىق ماتەريالدار مەن جابدىقتاردى مٸندەتتٸ تٷردە قولدانۋ بەلگٸلەنگەن. بۇدان باسقا, مەردٸگەردٸڭ قازاقستاندىق ماتەريالداردى قولدانباعانى ٷشٸن كەلٸسٸمشارتتىڭ جالپى قۇنىنىڭ كەمٸندە 5% مٶلشەرٸندە ايىپپۇل تٷرٸندە جاۋاپكەرشٸلٸگٸ ەنگٸزٸلدٸ.
«قاراجات اينالىمىنىڭ جەتكٸلٸكسٸزدٸگٸ ەكونوميكالىق بەلسەندٸلٸگٸنٸڭ تٶمەندەۋٸنە بايلانىستى قيىندىقتاردى ەسكەرە وتىرىپ, قور كەمٸندە 30% مٶلشەرٸندە مٸندەتتٸ اۆانس بەلگٸلەدٸ. سونداي-اق جەتكٸزٸلگەن تاۋارلار مەن قىزمەتتەر ٷشٸن 5 جۇمىس كٷنٸنەن كەشٸكتٸرمەي اقى تٶلەۋ تۋرالى تالاپ ەنگٸزٸلدٸ», — دەدٸ ا. ەسٸموۆ.
سونىمەن قاتار, وتاندىق تاۋار ٶندٸرۋشٸلەردٸ تەندەرلٸك ٶتٸنٸمدٸ قامتاماسىز ەتۋدٸ ەنگٸزۋدەن بوساتۋ جەنە شارتتاردىڭ ورىندالۋىن قامتاماسىز ەتۋ ەنگٸزٸلدٸ, ساتىپ الۋدى ٶتكٸزۋ مەرزٸمدەرٸ, سونداي-اق ساتىپ الۋعا قاتىسۋ ٷشٸن قۇجاتتار سانى ەدەۋٸر قىسقاردى.
«ٷكٸمەتتٸڭ ۇسىنىسى بويىنشا قور تج جاعدايىندا كەلٸسٸمشارتتىق مٸندەتتەمەلەردٸ ورىنداماعانى ٷشٸن ايىپپۇل سانكتسييالارىن قولدانۋدان جەنە سەنٸمسٸز جەتكٸزۋشٸلەر تٸزٸمٸنە ەنگٸزۋدەن باس تارتتى», — دەدٸ ا. ەسٸموۆ.
ٸشكٸ ەكٸمشٸلٸك رەسٸمدەردٸ وڭايلاتۋ قىسقا مەرزٸم ٸشٸندە حولدينگتٸڭ تاۋار ٶندٸرۋشٸلەرٸ تٸزٸلٸمٸندەگٸ كەسٸپورىندار سانىن 2 ەسەگە ارتتىرۋعا مٷمكٸندٸك بەردٸ.
«مەسەلەن, جەرگٸلٸكتٸ قامتۋ ٷلەسٸ 69%-دى قۇرادى,بۇل ٶتكەن جىلعى كٶرسەتكٸشتەن 2 ەسەدەن استامعا ارتىق. اعىمداعى جىلدىڭ 6 ايىنىڭ قورىتىندىسى بويىنشا وتاندىق بيزنەسپەن جاسالعان كەلٸسٸمشارتتاردىڭ جالپى سوماسى 2 ترلن تەڭگەنٸ قۇرادى. تاپسىرىستاردى 9 مىڭنان استام كەسٸپورىن الدى, ولاردا 250 مىڭعا جۋىق جۇمىسكەر جۇمىس ٸستەيدٸ. بٸزدٸڭ باعالاۋىمىز بويىنشا بيۋدجەتكە سالىق تٷسٸمدەرٸنٸڭ سوماسى شامامەن 150 ملرد تەڭگەنٸ قۇرايدى», — دەپ حابارلادى ا. ەسٸموۆ.
