Oljas Súleimenov: Latynǵa kóshýde asyǵystyq tanytpaý kerek

Oljas Súleimenov: Latynǵa kóshýde asyǵystyq tanytpaý kerek

Tanymal jazýshy, ádebiettanýshy, aqyn jáne lingvist Oljas Súleimenov qazaq álipbiin latynǵa kóshirýdegi asyǵystyq qosymsha problemalar týǵyzýy múmkin dep sanaidy.  Bul týraly otandyq poeziia klassigi Sputnik Qazaqstan agenttigine bergen suhbatynda aitty. 

"Meniń pikirimshe, latynǵa kóshýde asyǵystyq tanytsaq, bul halqymyzdyń damýyna kedergi keltirýi múmkin. Qazir elimizde óte jaqsy joba – úshtildik júzege asyrylyp jatyr. Jańa urpaq, mektepterde, sózsiz, osy jolmen júredi. Jáne de olar klassikalyq halyqaralyq latyndy meńgerip alady, ony paidalaný arqyly álemdik ǵylym men tehnika jetistikterine qosylýǵa bolady", — dedi Súleimenov. 

Oljas Súleimenovtiń oiynsha, álipbi eń aldymen tilmen bailanysty bolýy tiis. Ózbek, ázerbaijan nemese túrkmen latynyna elikteý progresske ákelmeidi, deidi aqyn.  Jazýshy, kirillitsanyń qypshaq topty túrkiler men slaviandar úshin ortaq mádeni mura bolyp tabylatynyna senimdi.  "Kirillitsany qundylyq dep uǵyný qajet, ol qundylyqtan bas tartýǵa bolmaidy. Bul týraly men "Tiýrki v doistorii" kitabynda jazǵan bolatynmyn. Ol 2001 jyly jaryq kóri. Ǵylym akademiiasy bul kitapty Kúltegin syilyǵymen marapattady. Biraq oqymaǵan kórinedi. Nemese bul másele buryndary-aq ǵylymi ortalarda talqylanyp, oi eleginen ótkizilgen bolar edi. Biraq ol ortalardy da kórip otyrǵan joqpyn", — dep atap ótti Oljas Omaruly. 

Ol, "j" jáne "z" áripterin qypshaqtardyń oilap tapqanyn jáne olardyń kóne túrki orhono-enisei álipbiinde joq ekenin túsindirdi. 

"1929 jyly biz latynǵa kóshýge tyrysyp kórdik. Ol kezde biz progressivti qairatker Atatúrikke eliktedik. Ol islam yǵynan shyǵyp, Eýropaǵa jaqyndaý maqsatyna arap álipbiin latynǵa aýystyrdy. Biraq problema latyn tiliniń tilsiz, jai ǵana mehanikalyq belgiler jiyntyǵy bolyp kelýinde boldy", — dep qosty Súleimenov.  Onyń sózine qaraǵanda, latyn men kirillitsa arasyndaǵy kúres búkil dúnie júzine tán. Búginde álipbilerdiń bul jarysyna arabtyń órme jazýy men qytai ieroglifteri túsip jatyr. Jazýshy, ázirge oilanýǵa ýaqyt bar kezde latyn álipbiine ótýdiń barlyq paidasy men kemshilikterin saralaý qajet ekenine senimdi.  "Úkimet qana sheshpeidi ǵoi, ras pa? Biz demokratiialyq elde ómir súremiz, óz jolymyzdy talqylap, tańdap alaiyq", — dep málim etti Súleimenov.

Sóz sońynda jazýshy, kirillitsanyń shyǵýy men onyń túrki-slavian murasyndaǵy orny týraly maqala daiyndap jatqanyn aitty.