QR Prezidenttigine kandidat Saltanat Tursynbekova Respýblikalyq psihikalyq densaýlyq ǵylymi-praktikalyq ortalyǵynyń Pavlodar qalasyndaǵy filialynda boldy. Munda ishimdik pen esirtkige táýeldi azamattar ońaltýdan ótedi, dep habarlaidy úmitkerdiń baspasóz qyzmeti.
«Meni osy máseleni jaqsy biletin adam retinde qabyldaǵandaryńyzdy qalaimyn. Óitkeni, bul másele meniń jaqyn adamdarymnyń da ómirinde boldy. Ol kisimen birge otyryp, jylap, keide ashýlanǵan túnderim de boldy. Men árqashan jaqyn adamdarymnyń, qurbylarymnyń jáne barsha qazaqstandyqtardyń basynda mundai keleńsiz jaǵdai eshqashan bolmaǵanyn qalaitynmyn. Men Pavlodardaǵy ortalyqqa osy sebeppen keldim. Árine, bizdiń aimaqtyq shtab zaýyttardy, aýrýhanalardy jáne t.b. mekemelerdi usyndy. Biraq men sizderdiń máselelerńizge bei-jai qarai almaimyn, eldegi esirtki men ishimdiktiń taralýyna bailanysty ahýaldy ózgertkim keledi», – dedi ol.
Ortalyqta ómirinde talai qiyndyq kórgen jandar ońaltýdan ótip jatyr. Kezdesýge qatysýshylardyń biri ózi týraly bylai dedi:
«Men ómirimniń úshten birin koloniialarda ótkizdim, ómirimniń jartysynan kóbinde esirtki paidalandym. «Tájiribe» preparattaryna 25 jylymdy arnadym. 10 jasymnan bastap jeńil esirtkini, keiin alkogoldi, odan keiin geroindi qoldana bastadym. 15 jasymda geroindi tamyrǵa saldym. Sodan keiin osynda keldim, óitkeni men tómengi deńgeige túsip ketken edim. Ata-anam menen bas tartty, áielim ketip qaldy».
Qazir ol ońaltýdan ótip jatyr jáne ózin ómirge, qoǵamǵa qajet sezinedi, oǵan jan-jaqty qoldaý kórsetilýde.
Qoǵam qairatkeri álemdik jáne otandyq statistikany ortaǵa saldy.
«Álemde psihoaktivti zattardy belsendi túrde qoldanatyn shamamen 275 million adam bar. Esirtki jyl saiyn 500 myńnan astam adamnyń ólimine sebepker bolady. 19 million halqy bar Qazaqstan úshin esirtki tutynýdyń az ǵana kórsetkishi ulttyq qaýipsizdikke úlken qaýip tóndiredi. Densaýlyq saqtaý ministrliginiń málimetinshe, elimizde 18,5 myńnan astam nashaqor tirkelgen. Onyń ishinde 1,5 myń áiel bar», - dedi ol.
Tursynbekova bul tek resmi derekter ekenin basa aitty. Rasynda, nashaqorlar odan da kóp. Sebebi, «dástúrli» dep atalatyn esirtkiler jańa psihoaktivti zattarmen almastyrylǵan. Jyl saiyn psihoaktivti zattardyń 20-25-ten astam jańa túri sintezdeledi. Olar esirtkiniń basqa túrlerinen salystyrmaly túrde arzandyǵymen, aiqyn psihotroptyq áserimen, ásirese jastarda beiim bolatyn táýeldiliktiń tez qalyptasýymen erekshelenedi.
Quqyq qorǵaýshy qarapaiym mektep oqýshysynyń da bul iske shatylyp úlgergenin aitty. Balalar qalanyń ár jerinde kýrer bolyp, esirtki tasýmen ainalysyp júr.
«Negizgi másele - búgingi kúni psihoaktivti zattardy jasaý ońai. Barlyq derlik komponentter zańdy jáne qol jetimdi. Osy faktorlardyń barlyǵy sintetikalyq esirtkini óz sanasyna eksperiment jasaýǵa beiim jáne barlyq qaýipti túsinbeitin jastar úshin tartymdy etedi», - dep bólisti Tursynbekova.
Kandidattyń aitýynsha, táýeldilikti jeńgen adamdardyń qoǵamdastyǵyn qurý mańyzdy. Ákimdikter olarǵa jan-jaqty qoldaý kórsetip, kómek berýi kerek.
«Biz quqyq qorǵaý organdarymen birlese jumys isteýimiz kerek, sonda olar qylmysker men kómekke muqtaj nashaqordy ajyrata alady. Ata-anamen, otbasymen, olardyń jaqyn qarym-qatynastaǵy ortasymen jumys isteý de asa qajet. Narkolog-psihiatrlar psihologtarmen birlese otyryp, otbasylarǵa arnalǵan profilaktikalyq baǵdarlamalardy jasap, treningter ótkizýi qajet. Bul toleranttylyq, qamqorlyq jáne bir-birine degen jaqsy bailanysty kórsete otyryp, barlyǵy atsalysýǵa tiis jumystyń úlken bóligi», - dep qosty ol.
