QR Parlamenti Senatynyń depýtaty Nurtóre Júsip Memleket basshysy qol qoiǵan «Qazaqstan Respýblikasynda beibit jinalystardy uiymdastyrý jáne ótkizý tártibi týraly» Zańǵa qatysty pikirin bildirdi, dep habarlaidy QazAqparat.
Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaevtyń «Halyq únine qulaq asatyn memleket» qalyptastyrý týraly qaǵidaty der kezinde qolǵa alynǵan bastama boldy. Qazaqstan osyǵan deiingi damý jolynda aitarlyqtai reformalar jasady: eldiń ekonomikalyq, áleýmettik, mádeni salasynda kóptegen ózgerister boldy, áitse de saiasi turǵyda biraz másele qordalanyp ta qalǵan edi, Prezidenttiń halyqqa Joldaýynda atap ótkendei, elimizdiń qoǵamdyq-saiasi ómirin jańǵyrtpai, ekonomikalyq reformalardy tabysty júzege asyrý múmkin bolmaityn jaǵdai týyndady. Memleket basshysy jinalystardy, mitingiler men demonstratsiialardy ótkizý rásimin jańartý týraly máseleni osydan týra bir jyl buryn usyndy», - dedi Nurtóre Júsip.
Onyń atap ótýinshe, saiasi reformalardy túbegeili jańǵyrtý maqsatynan týyndaityn bir másele - halyqtyń óz ustanymyn beibit jinalystar arqyly bildirý múmkindikterin aitarlyqtai keńeitý. Bul bir jaǵynan azamattyq qoǵamnyń suranysy desek te bolady. Qoldanystaǵy zań 1995 jyly qabyldanǵan bolatyn.
«Senat qabyrǵasynda «Qazaqstan Respýblikasynda beibit jinalystardy uiymdastyrý jáne ótkizý tártibi týraly» Qazaqstan Respýblikasy Zańynyń jobasy qyzý talqyǵa túskeni belgili. Sóitip, zań jobasy Májiliske keri qaitaryldy. Taiaýda Májilis depýtattary miting týraly zań jobasyn qaita qarap, Senat usynǵan túzetýler men eskertpelerdi qabyldady. Bul neni kórsetedi? Qoǵamda úlken serpilis júrip jatyr. Beibit jinalystardy uiymdastyrý jáne ótkizý tártibine qatysty zań jobasy talai talqylaýdan ótti. Zań jobasyn daiyndaýǵa sol kezdegi Aqparat jáne qoǵamdyq damý ministri Dáýren Abaev kóp jumys jasady. Aqparat ministrligi zań jobasyn ázirleý barysynda qoǵamdyq pikirdi, áleýmettik jelilerdegi sanalýan pikirdi tereń zerdeledi. Tiisti áleýmettik zertteýler júrgizildi. Qoǵam bolǵan soń qarama-qaishy pikirlerdiń bolýy da zańdy. Alaida, úzdiksiz talqylaýdan soń ońtaily nusqa jobasy jasaldy. Zań jobasyn ázirleý barysynda qoǵamdyq uiymdar men qoǵam belsendileri qatty belsendilik kórsetti. Jańa zańdy ázirleý protsesinde Ulttyq qoǵamdyq senim keńesi tarapynan da naqty usynystar boldy», - dedi ol.
Senatordyń aitýynsha, «Qazaqstan Respýblikasynda beibit jinalystardy uiymdastyrý jáne ótkizý tártibi týraly» zańǵa qatysty Májilis depýtattary «Qazaqstan Respýblikasynda beibit jinalystar uiymdastyrý men ótkizý tártibi týraly» zań jobasyna Parlament Senaty engizgen ózgerister men tolyqtyrýlardy qoldady jáne «Qazaqstan Respýblikasynda beibit jinalystar uiymdastyrý men ótkizý tártibi týraly» jańa zań qabyldandy.
«Bul Zań – Qazaqstanda barlyq beibit jinalys túrlerin uiymdastyrý men ótkizý máselelerin retteitin jańa zań. Tujyrymdamalyq turǵydan alǵanda turpaty men mazmuny múldem ózgeshe. Shákirim Qudaiberdiulynyń «Bul án burynǵy ánnen ózgerek» degen sóziniń sorabyna salsaq, burynǵy zańnan shyn máninde ózgerek. Birinshiden, beibit jinalystardy uiymdastyrý isinde jaýapkershilikke basa mán berilip otyr. AQSh, Ulybritaniia, Frantsiia, Avstraliia, Singapýr, Japoniia, Shvetsiia jáne Resei siiaqty elderdiń osyndai zańnamalary muqiiat zerdelendi. Halyqaralyq tájiribege sáikes, álemniń kóptegen eli beibit mitingini uiymdastyrý jáne ótkizýde qoǵamdyq qaýipsizdikke airyqsha mán beredi.
Nurtóre Júsiptiń atap ótýinshe, ekinshiden, bul zańnamaǵa beibit jinalystardyń bazalyq qaǵidattary engizildi. Bul – zorlyq-zombylyqsyz sipat, zańdylyq, memlekettik qaýipsizdikti, qoǵamdyq tártipti, densaýlyq saqtaýdy, basqa adamdardyń quqyqtary men bostandyqtaryn qorǵaýdy qamtamasyz etý, qatysý eriktiligi. Úshinshiden, qoldanystaǵy zańda miting pen pikettiń jáne ózge de jiyndardyń ara jigi ajyratylmaǵan edi. Qazirgi jańa jobada beibit jinalystardy ótkizýdiń bes túri anyqtalyp, naqty kórsetilip otyr. Buryn ruqsat alý tártibi qiyn bolatyn. Atqarýshy organdardan ruqsat alý úshin talai usynym jasalyp, biýrokratiialyq kedergilerge tap bolyp jatatyn. Zań jobasyn talqylaý barysynda beibit jinalystardy uiymdastyrý jáne ótkizý úshin arnaiy oryndardy belgileý jáne onyń sanyna qatysty suraqtar kóp boldy. Buǵan qatysty normalar da aitarlyqtai ońtailandy. Zań jobasy boiynsha endi mitingilerdi ótkizýdiń habarlama tártibi engiziledi. Mitingilerdi ótkizýge ótinim berý rásimi jeńildedi. Josparlanǵan is-sharalar týraly habarlaý merzimderi, sondai-aq atqarýshy bilik organdarynyń ótinimdi qaraý merzimderi aitarlyqtai qysqardy. Beibit jinalystardy uiymdastyrýshylardyń, oǵan qatysýshylardyń, sondai-aq jýrnalisterdiń quqyqtary men mindetteri birshama naqtylandy. Beibit jinalystardy ótkizýden bas tartý, ony toqtatý jáne toqtata turý úshin negizderdiń tolyq tizbesi de belgilendi.
«Munyń bári úlken ózgerister. Biz kóbine «miting» degende tek qana oppozitsiialyq turǵydaǵy túsinikpen qaraitynymyz ras. Shyn máninde beibit jinalystar - miting, sherý, piket degen azamattyq qoǵam men bilik arasyndaǵy dialogtyń túri ǵoi. Qasym-Jomart Toqaev aityp otyrǵan «halyq únine qulaq asatyn memleket» degen qaǵidattyń bir kórinisi. Sosyn taǵy bir másele – beibit jinalystardy ótkizý mádenietin qalyptastyrý. Bul da ózekti másele. Qoǵam bolǵasyn tolǵandyratyn jáitter bolady. Solardy mádenietti túrde bilik tarmaqtaryna jetkizý úrdisi qalyptasady. Eń aldymen memlekettik organdardyń halyqpen bailanysy jaqsaratyn bolady. Sonymen qatar, azamattardyń kez kelgen máseleni ashyq jáne erkin jetkizýine múmkindik týady», - dedi senator.
