Nursultan Nazarbaev «Iadrolyq qarýsyz álem jáne jahandyq qaýipsizdik úshin Nazarbaev syilyǵyn» marapattaý rásimine qatysty, dep habarlaidy "Ult aqparat" elbasy.kz saityna silteme jasap.
Qazaqstannyń Tuńǵysh Prezidenti 29 tamyzdyń jahandyq antiiadrolyq qozǵalys úshin tarihi kún ekendigin aitty.
Nursultan Nazarbaev tarih sabaqtaryna qaramastan dúniejúzinde iadrolyq derjavalar arasynda shielenis pen senim daǵdarysynyń paida bolǵanyn atap ótti.
– Álemdik iadrolyq arsenaldyń 90%-dan astamyna ie AQSh pen Reseidiń arasyndaǵy geosaiasi daǵdarys eleýli teris soqqylarǵa sebep boldy. Taraptardyń arasyndaǵy tehnologiialyq qarýlaný jarysynyń jańa kezeńi, onyń ishinde ǵarysh salasyndaǵy básekelstik úlken alańdaýshylyq týǵyzady. Qazaqstan bir taraby bolǵan aralyq jáne qysqa qashyqtyqtaǵy zymyrandardy joiý týraly Shart tolyqtai óz kúshin joǵaltty, - dedi Elbasy.
Qazaqstannyń Tuńǵysh Prezidenti álemde iadrolyq qarý terroristik uiymdardyń qolyna túsý qaýpi tónip turǵanyn atap ótti.
- Álemniń 20-dan astam elinde qaýipti iadrolyq materialdar saqtalady, olardyń árqaisysy joiǵysh kúshterdiń nysanasyna ainalýy múmkin. Jasandy intellektke qaraǵanda kúrdeli máselelerdi sheshe alatyn jan-jaqty jasandy intellekt dáýiri jaqyndap keledi, - dedi Nursultan Nazarbaev.
Sondai-aq, Elbasy iadrolyq qarýy bar toǵyz eldiń eshqaisysy áskeri baǵdarlamalardy qysqartýdy qarastyrmaityndyǵyna bailanysty qaýip-qaterlerge toqtaldy.
- Basqasha aitqanda, adamzat óz damýynyń buryn-sońdy bolmaǵan kúrdeli kezeńin bastan keshýde. Ósip kele jatqan agressiia men jahandyq deńgeide ózara senimdiliktiń tómendeýi jaǵdaiynda osy problemalardyń kez-kelgeni álemdik qaýymdastyqty baqylaýsyz haosqa itermeleýi múmkin. Buǵan tek saiasatkerler ǵana emes, álemniń ár túkpirindegi qarapaiym adamdar da qatty alańdaýly», - dedi Qazaqstannyń Tuńǵysh Prezidenti.
Nursultan Nazarbaev Qazaqstan iadrolyq qarýsyzdaný, iadrolyq qarýdy taratpaý jáne beibit maqsatta paidalaný salasyndaǵy barlyq negizgi halyqaralyq sharttardyń qatysýshysy ekendigin atap ótti.
- Biyl Qazaqstannyń Iadrolyq qarýdy taratpaý týraly shartqa qosylǵanyna 25 jyl toldy. Eki ai buryn Qazaqstan álemniń basqa 24 memleketine qosylyp, Iadrolyq qarý týraly shartty ratifikatsiialady. Biyl biz Qazaqstanda meniń bastamammen salynǵan MAGATE bankine az baiytylǵan ýrannyń birinshi partiiasyn kútýdemiz», - dedi Elbasy.
Qazaqstannyń Tuńǵysh Prezidenti iadrolyq qarýdan azat álemge umtylys qazaqstandyqtardyń jalpyulttyq sana-seziminiń ajyramas bólshegine ainalǵanyn atap ótti.
- Qazirgi ýaqytta Qazaqstan halyqaralyq qaýipsizdik pen turaqtylyqtyń moiyndalǵan donory bolyp tabylady. Bul maǵan búginde álemdik qoǵamdastyqqa bizden úlgi-ónege alyp, búkil álemde Qazaqstannyń tájiribesin qoldanýǵa shaqyrýǵa moraldyq quqyq beredi dep oilaimyn. Osyǵan bailanysty men iadrolyq qarýsyzdaný jáne taratpaý jónindegi birqatar ustanymdarǵa toqtalǵym keledi », - dedi Nursultan Nazarbaev.
Elbasy barlyq iadrolyq derjavalardyń basshylaryn bizdiń planetamyzdyń bolashaǵy týraly dialogtyń paidasy úshin batyl qadamdar jasaýǵa shaqyrdy.
- Sondai-aq, iadrolyq qarýǵa negizdelgen strategiialyq turaqtylyqtyń eski tujyrymdamasyn qaita qaraý qajet. Iadrolyq qarýdy baqylaýdyń jańa júiesin qurý kerek. Nátijesinde iadrolyq qarýdy qysqartý týraly jalpyǵa ortaq shart ázirleý týraly kelissózder júrgizý mańyzdy, - dedi Qazaqstannyń Tuńǵysh Prezidenti.
Sonymen qatar, Nursultan Nazarbaev iadrolyq derjavalardan qaýipsizdiktiń teris kepildikteriniń zańdy kúshi bar tiimdi júie engizýdiń mańyzdylyǵyn atap ótti.
- Sonymen birge, «iadrolyq klýbtyń» músheleri jappai qyryp-joiý qarýy salasyndaǵy saiasatty túzetetin birqatar mindettemeler men shekteýler qabyldaýy kerek. Eń áýeli, iadrolyq keshenderdi ustaý men modernizatsiialaýdyń dástúrli tájiribesinen bas tartý mańyzdy. Aýmaǵynda synaq poligondary ornalasqan memleketterge osy ýchaskelerdiń infraqurylymyn joiýdy usynamyn, - dedi Elbasy.
Qazaqstannyń tuńǵysh Prezidenti álemniń barlyq memleketteriniń iadrolyq synaqtarǵa jappai tyiym salý týraly shartty ratifikatsiialaý qajettigin atap ótti.
- Iadrolyq qarýdy taratpaý týraly sharttyń tártibi men tetikterin tolyq ámbebaptandyrý jáne barynsha kúsheitý mańyzdy. Álemge iadrolyq qarýdy saqtaýǵa jáne taratýǵa qarsy is-qimyldyń naqty mehanizmi qajet. Bul qatań tártip BUU Qaýipsizdik Keńesiniń tiisti qararlarymen kúsheitilýi tiis, - dedi Elbasy.
Nursultan Nazarbaev Qazaqstanda adamdardyń, ulttar men memleketterdiń beibit ómir súrý armanyn júzege asyrýǵa umtylatyndardy joǵary baǵalaitynyn atap ótti.
- Saiasi jáne qoǵamdyq kóshbasshylar men uiymdardyń eńbegin moiyndaý jáne yntalandyrý maqsatynda men 2016 jyly «Iadrolyq qarýsyz álem jáne jahandyq qaýipsizdik úshin» nagradasyn taǵaiyndadym. Men irikteý komitetiniń biylǵy jyly syilyqty MAGATE-niń burynǵy bas direktory Iýki Amano men Iadrolyq synaqtarǵa jappai tyiym salý týraly shart uiymynyń atqarýshy hatshysy Lassina Zerboǵa berý týraly sheshimin tolyq qoldaimyn, - dedi Qazaqstannyń Tuńǵysh Prezidenti.
Sóz sońynda Elbasy búgingi usynylǵan marapattyń adamzat bolashaǵy iadrolyq qarýsyz álemde ekenin eske salyp turatynyna qarapaiym, biraq maǵynasy tereń estelik ekenine senim bildirdi.
- Bizdiń planetamyz erteli-kesh asa qaýipti jappai qyryp-joiý qarýynyń osy túrinen qutylyp jáne ózim jariia etken «Beibitshilik. HHI ǵasyr» manifestiniń basty maqsatyna qol jetkizetinimizge senimdimin. Búgingi shara - bul álemdik qoǵamdastyqqa progress, jahandyq órkendeý jáne adamzattyń bolashaǵy jolynda birlesip áreket etýge úndeýimiz, - dep túiindedi Nursultan Nazarbaev.
