Foto:gov.kz
Nashaqorlyq. Bul – ult saýlyǵyna zor qaýip tóndiretin kesel. Esirtki jastardyń janyn da, tánin de ýlap jatyr.«Biz esirtkini qoldanýdyń, daiyndaýdyń jáne taratýdyń jolyn kesip, tamyryna balta shabýǵa tiispiz. Áitpese, búkil elimizdiń bolashaǵy bulyńǵyr bolady. Bul másele meni qatty alańdatady. Himiialyq esirtkiler naryqta keń aýqymda satylýda. Kriminaldyq toptar jastardy osyndai zańsyz áreketterge tartyp jatyr», - dedi Prezident.
Ult saýlyǵyna ziianyn tigizetin taǵy bir kesel – veip jáne túrli elektrondy temekiler. Ókinishke qarai, ony tartý jasóspirimder arasynda sánge ainalyp ketken edi. Sebebi elektrondy temeki bárine qoljetimdi, onyń ziiansyzdyǵy týraly túrli jarnamalar da kóbeiip ketti. Is júzinde, jastarymyz ózine zor qaýip tóndirýde. Sebebi bul – shyn máninde, ziiandy nárse. Veip pen esirtkiniń arasy bir-aq qadam. Memleket basshysy osy qaýipti úrdispen kúresý úshin júieli jáne shuǵyl sharalar qabyldaýdy tapsyrdy.
Nátijesinde tiisti zań qabyldandy. Veipterdi satýǵa jáne taratýǵa tyiym salatyn zań osy jyldyń sáýirinde kúshine endi. Qazaqstannyń barlyq óńirlerinde ashyq satylatyn veip dúkenderi jabyldy. Zańsyz satý áreketteriniń aldyn alý maqsatynda áleýmettik jelidegi akkaýnttar tekserilip jatyr. Eger zańbuzýshylyq anyqtalsa, qylmystyq jaýapkershilik kózdelgen:
- veipterdi satý jáne taratý – 200 AEK deiin aiyppul ne sol mólsherde túzeý jumystary, 200 saǵatqa deiin qoǵamdyq jumystar, ne 50 táýlikke deiin qamaýǵa alý;
- ákelý jáne óndirý – 2000 AEK deiin aiyppul ne sol mólsherde túzeý jumystary, ne 600 saǵatqa deiin qoǵamdyq jumystar, ne 2 jylǵa deiin bas bostandyǵyn shekteý, ne sol merzimge bas bostandyǵynan aiyrý;
- eger bul áreketterdi qylmystyq top jasasa, 5000 AEK deiin aiyppul ne sol mólsherde túzeý jumystary, ne 1200 saǵatqa deiin qoǵamdyq jumystar, ne 5 jylǵa deiin bas bostandyǵyn shekteý ne sol merzimge bas bostandyǵynan aiyrý.
Elimizde 2016 jyldan beri esirtkimen kúres jumystaryn retteitin arnaýly qujat bolǵan joq. Sondyqtan Prezident byltyrǵy Joldaýynda keshendi jospar ázirleýdi tapsyrdy. Úkimet osy másele boiynsha arnaiy jospardy qabyldady.
Bul – óte mańyzdy qujat. Osy qujattyń aiasynda jan-jaqty jumys atqarylyp keledi.
2021 jyly Qazaqstanda esirtkimen kúres boiynsha zańnamalyq baza jetildirildi. Esirtki zattarynyń zańsyz ainalymyna qatysty qylmystyq jaýapkershilikti kúsheitýge baǵyttalǵan birqatar ózgerister engizildi. Quqyq qorǵaý organdarynyń ókilettikteri keńeitilip, esirtki tasymaly men taralýyn qadaǵalaý úshin arnaiy bólimder quryldy. Internet arqyly esirtki satýdy baqylaý sharalary kúsheitildi. Tsifrlyq platformalar men áleýmettik jelilerde esirtki jarnamasyna qarsy arnaiy monitoring jáne aldyn alý is-sharalary engizildi. Bul internet arqyly esirtki taratýshylardy anyqtaý men qylmystyq jaýapkershilikke tartý múmkindikterin arttyrdy.
Mektepter men JOO-larda aqparattyq naýqandar júrgizildi. Bul naýqandar jastar arasynda esirtki zattarynyń ziiany týraly habardarlyqty arttyrýǵa baǵyttalǵan. Bilim berý mekemelerinde nashaqorlyqtyń aldyn alý boiynsha túsindirý jumystary kúsheitildi.
Meditsinalyq ortalyqtar men áleýmettik qyzmet kórsetý mekemelerinde nashaqorlyqty emdeý jáne ońaltý baǵdarlamalary kúsheitildi. Atap aitqanda, esirtkige táýeldilikti emdeý úshin psihologiialyq jáne meditsinalyq kómek kórsetetin arnaiy ortalyqtar sany kóbeitildi.
Esirtki tasymalyna qarsy halyqaralyq yntymaqtastyq kúsheitildi. Ortalyq Aziia aimaǵyndaǵy kórshi eldermen birlese otyryp, transulttyq esirtki saýdasyna qarsy birqatar birlesken operatsiialar júrgizildi.
2023-2024 jyldary Qazaqstan quqyq qorǵaý organdary esirtkiniń zańsyz ainalymyna qatysty kóptegen operatsiialar ótkizdi, nátijesinde birneshe esirtki jelisi joiylyp, iri kólemde esirtki zattary tárkilendi.
Saiasattanýshy Talǵat Janysbaidyń pikirinshe, esirtki ainalymyna bailanysty shekara qyzmetin kúsheitý kerek.
«Sebebi qazirgi tańda esirtkiniń ashyq túrleri emes, sintetikalyq esirtkiniń túrleri qarqyndy elimizge kirip jatyr. Ásirese sintetikalyq esirtkige táýeldi bolyp jatqan jastarymyzdyń sany jyldan jylǵa kóbeiip barady. Quzyrly organdar olardyń joldaryn kesse de, alaiaqtar men osy istiń sheberleri jańa alaýan túrlerin taýyp jatyr. Ásirese áleýmettik jeli arqyly esirtki satý keń taraǵan. Jetkizý qyzmetteri de ár túrli álemjelidegi akaýnttar arqyly júzege asyp jatyr. Sondyqtan tiisti organdar jumystaryn burynǵydan da kúsheitý kerek», - dedi sarapshy.
2019 jyly Qazaqstanda esirtkimen bailanysty 10 000-ǵa jýyq qylmystyq is tirkelgen. Bul kórsetkish 2020 jyly birshama tómendedi, biraq 2021 jyly qaita ósip, 8 500-den astam esirtkige qatysty quqyq buzýshylyqtar anyqtaldy. 2022 jyly esirtkige qatysty 9 000-nan astam qylmystyq is tirkeldi. 2023 jyly esirtki tasymaly jáne satylymy boiynsha 9 500-ge jýyq is qozǵaldy. Osy jyly internet arqyly esirtki satý faktileri boiynsha ashylǵan qylmystyq ister sany aitarlyqtai ósti.
Sońǵy jyldary Qazaqstanda tárkilengen esirtki zattarynyń kólemi turaqty túrde artyp keledi. 2022 jyly quqyq qorǵaý organdary shamamen 2 tonna esirtki tárkiledi, onyń ishinde sintetikalyq esirtkilerdiń úlesi artty.
2023 jyly Qazaqstanda 2,5 tonnaǵa jýyq esirtki zattary tárkilendi, onyń ishinde geroin, marihýana, jáne sintetikalyq esirtkiler bar. Ásirese sintetikalyq esirtkiniń internet arqyly taralýy basty másele.
Sońǵy bes jylda nashaqorlyqpen aýyratyndar sany shamamen 25 myń adamdy qurady. Sondai-aq jastar men jasóspirimder arasynda esirtkige táýeldilikke qarsy kúres erekshe nazarda. 2021 jyly mektepterde jáne JOO-larda 1000-nan astam profilaktikalyq sharalar ótkizilip, jastar arasynda esirtkiniń ziiany týraly aqparattandyrý jumystary kúsheitildi.
