فوتو:gov.kz
ناشاقورلىق. بۇل – ۇلت ساۋلىعىنا زور قاۋٸپ تٶندٸرەتٸن كەسەل. ەسٸرتكٸ جاستاردىڭ جانىن دا, تەنٸن دە ۋلاپ جاتىر.«بٸز ەسٸرتكٸنٸ قولدانۋدىڭ, دايىنداۋدىڭ جەنە تاراتۋدىڭ جولىن كەسٸپ, تامىرىنا بالتا شابۋعا تيٸسپٸز. ەيتپەسە, بٷكٸل ەلٸمٸزدٸڭ بولاشاعى بۇلىڭعىر بولادى. بۇل مەسەلە مەنٸ قاتتى الاڭداتادى. حيمييالىق ەسٸرتكٸلەر نارىقتا كەڭ اۋقىمدا ساتىلۋدا. كريمينالدىق توپتار جاستاردى وسىنداي زاڭسىز ەرەكەتتەرگە تارتىپ جاتىر», - دەدٸ پرەزيدەنت.
ۇلت ساۋلىعىنا زييانىن تيگٸزەتٸن تاعى بٸر كەسەل – ۆەيپ جەنە تٷرلٸ ەلەكتروندى تەمەكٸلەر. ٶكٸنٸشكە قاراي, ونى تارتۋ جاسٶسپٸرٸمدەر اراسىندا سەنگە اينالىپ كەتكەن ەدٸ. سەبەبٸ ەلەكتروندى تەمەكٸ بەرٸنە قولجەتٸمدٸ, ونىڭ زييانسىزدىعى تۋرالى تٷرلٸ جارنامالار دا كٶبەيٸپ كەتتٸ. ٸس جٷزٸندە, جاستارىمىز ٶزٸنە زور قاۋٸپ تٶندٸرۋدە. سەبەبٸ بۇل – شىن مەنٸندە, زيياندى نەرسە. ۆەيپ پەن ەسٸرتكٸنٸڭ اراسى بٸر-اق قادام. مەملەكەت باسشىسى وسى قاۋٸپتٸ ٷردٸسپەن كٷرەسۋ ٷشٸن جٷيەلٸ جەنە شۇعىل شارالار قابىلداۋدى تاپسىردى.
نەتيجەسٸندە تيٸستٸ زاڭ قابىلداندى. ۆەيپتەردٸ ساتۋعا جەنە تاراتۋعا تىيىم سالاتىن زاڭ وسى جىلدىڭ سەۋٸرٸندە كٷشٸنە ەندٸ. قازاقستاننىڭ بارلىق ٶڭٸرلەرٸندە اشىق ساتىلاتىن ۆەيپ دٷكەندەرٸ جابىلدى. زاڭسىز ساتۋ ەرەكەتتەرٸنٸڭ الدىن الۋ ماقساتىندا ەلەۋمەتتٸك جەلٸدەگٸ اككاۋنتتار تەكسەرٸلٸپ جاتىر. ەگەر زاڭبۇزۋشىلىق انىقتالسا, قىلمىستىق جاۋاپكەرشٸلٸك كٶزدەلگەن:
- ۆەيپتەردٸ ساتۋ جەنە تاراتۋ – 200 اەك دەيٸن ايىپپۇل نە سول مٶلشەردە تٷزەۋ جۇمىستارى, 200 ساعاتقا دەيٸن قوعامدىق جۇمىستار, نە 50 تەۋلٸككە دەيٸن قاماۋعا الۋ;
- ەكەلۋ جەنە ٶندٸرۋ – 2000 اەك دەيٸن ايىپپۇل نە سول مٶلشەردە تٷزەۋ جۇمىستارى, نە 600 ساعاتقا دەيٸن قوعامدىق جۇمىستار, نە 2 جىلعا دەيٸن باس بوستاندىعىن شەكتەۋ, نە سول مەرزٸمگە باس بوستاندىعىنان ايىرۋ;
- ەگەر بۇل ەرەكەتتەردٸ قىلمىستىق توپ جاساسا, 5000 اەك دەيٸن ايىپپۇل نە سول مٶلشەردە تٷزەۋ جۇمىستارى, نە 1200 ساعاتقا دەيٸن قوعامدىق جۇمىستار, نە 5 جىلعا دەيٸن باس بوستاندىعىن شەكتەۋ نە سول مەرزٸمگە باس بوستاندىعىنان ايىرۋ.
ەلٸمٸزدە 2016 جىلدان بەرٸ ەسٸرتكٸمەن كٷرەس جۇمىستارىن رەتتەيتٸن ارناۋلى قۇجات بولعان جوق. سوندىقتان پرەزيدەنت بىلتىرعى جولداۋىندا كەشەندٸ جوسپار ەزٸرلەۋدٸ تاپسىردى. ٷكٸمەت وسى مەسەلە بويىنشا ارنايى جوسپاردى قابىلدادى.
بۇل – ٶتە ماڭىزدى قۇجات. وسى قۇجاتتىڭ اياسىندا جان-جاقتى جۇمىس اتقارىلىپ كەلەدٸ.
2021 جىلى قازاقستاندا ەسٸرتكٸمەن كٷرەس بويىنشا زاڭنامالىق بازا جەتٸلدٸرٸلدٸ. ەسٸرتكٸ زاتتارىنىڭ زاڭسىز اينالىمىنا قاتىستى قىلمىستىق جاۋاپكەرشٸلٸكتٸ كٷشەيتۋگە باعىتتالعان بٸرقاتار ٶزگەرٸستەر ەنگٸزٸلدٸ. قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىنىڭ ٶكٸلەتتٸكتەرٸ كەڭەيتٸلٸپ, ەسٸرتكٸ تاسىمالى مەن تارالۋىن قاداعالاۋ ٷشٸن ارنايى بٶلٸمدەر قۇرىلدى. ينتەرنەت ارقىلى ەسٸرتكٸ ساتۋدى باقىلاۋ شارالارى كٷشەيتٸلدٸ. تسيفرلىق پلاتفورمالار مەن ەلەۋمەتتٸك جەلٸلەردە ەسٸرتكٸ جارناماسىنا قارسى ارنايى مونيتورينگ جەنە الدىن الۋ ٸس-شارالارى ەنگٸزٸلدٸ. بۇل ينتەرنەت ارقىلى ەسٸرتكٸ تاراتۋشىلاردى انىقتاۋ مەن قىلمىستىق جاۋاپكەرشٸلٸككە تارتۋ مٷمكٸندٸكتەرٸن ارتتىردى.
مەكتەپتەر مەن جوو-لاردا اقپاراتتىق ناۋقاندار جٷرگٸزٸلدٸ. بۇل ناۋقاندار جاستار اراسىندا ەسٸرتكٸ زاتتارىنىڭ زييانى تۋرالى حاباردارلىقتى ارتتىرۋعا باعىتتالعان. بٸلٸم بەرۋ مەكەمەلەرٸندە ناشاقورلىقتىڭ الدىن الۋ بويىنشا تٷسٸندٸرۋ جۇمىستارى كٷشەيتٸلدٸ.
مەديتسينالىق ورتالىقتار مەن ەلەۋمەتتٸك قىزمەت كٶرسەتۋ مەكەمەلەرٸندە ناشاقورلىقتى ەمدەۋ جەنە وڭالتۋ باعدارلامالارى كٷشەيتٸلدٸ. اتاپ ايتقاندا, ەسٸرتكٸگە تەۋەلدٸلٸكتٸ ەمدەۋ ٷشٸن پسيحولوگييالىق جەنە مەديتسينالىق كٶمەك كٶرسەتەتٸن ارنايى ورتالىقتار سانى كٶبەيتٸلدٸ.
ەسٸرتكٸ تاسىمالىنا قارسى حالىقارالىق ىنتىماقتاستىق كٷشەيتٸلدٸ. ورتالىق ازييا ايماعىنداعى كٶرشٸ ەلدەرمەن بٸرلەسە وتىرىپ, ترانسۇلتتىق ەسٸرتكٸ ساۋداسىنا قارسى بٸرقاتار بٸرلەسكەن وپەراتسييالار جٷرگٸزٸلدٸ.
2023-2024 جىلدارى قازاقستان قۇقىق قورعاۋ ورگاندارى ەسٸرتكٸنٸڭ زاڭسىز اينالىمىنا قاتىستى كٶپتەگەن وپەراتسييالار ٶتكٸزدٸ, نەتيجەسٸندە بٸرنەشە ەسٸرتكٸ جەلٸسٸ جويىلىپ, ٸرٸ كٶلەمدە ەسٸرتكٸ زاتتارى تەركٸلەندٸ.
ساياساتتانۋشى تالعات جانىسبايدىڭ پٸكٸرٸنشە, ەسٸرتكٸ اينالىمىنا بايلانىستى شەكارا قىزمەتٸن كٷشەيتۋ كەرەك.
«سەبەبٸ قازٸرگٸ تاڭدا ەسٸرتكٸنٸڭ اشىق تٷرلەرٸ ەمەس, سينتەتيكالىق ەسٸرتكٸنٸڭ تٷرلەرٸ قارقىندى ەلٸمٸزگە كٸرٸپ جاتىر. ەسٸرەسە سينتەتيكالىق ەسٸرتكٸگە تەۋەلدٸ بولىپ جاتقان جاستارىمىزدىڭ سانى جىلدان جىلعا كٶبەيٸپ بارادى. قۇزىرلى ورگاندار ولاردىڭ جولدارىن كەسسە دە, الاياقتار مەن وسى ٸستٸڭ شەبەرلەرٸ جاڭا الاۋان تٷرلەرٸن تاۋىپ جاتىر. ەسٸرەسە ەلەۋمەتتٸك جەلٸ ارقىلى ەسٸرتكٸ ساتۋ كەڭ تاراعان. جەتكٸزۋ قىزمەتتەرٸ دە ەر تٷرلٸ ەلەمجەلٸدەگٸ اكاۋنتتار ارقىلى جٷزەگە اسىپ جاتىر. سوندىقتان تيٸستٸ ورگاندار جۇمىستارىن بۇرىنعىدان دا كٷشەيتۋ كەرەك», - دەدٸ ساراپشى.
2019 جىلى قازاقستاندا ەسٸرتكٸمەن بايلانىستى 10 000-عا جۋىق قىلمىستىق ٸس تٸركەلگەن. بۇل كٶرسەتكٸش 2020 جىلى بٸرشاما تٶمەندەدٸ, بٸراق 2021 جىلى قايتا ٶسٸپ, 8 500-دەن استام ەسٸرتكٸگە قاتىستى قۇقىق بۇزۋشىلىقتار انىقتالدى. 2022 جىلى ەسٸرتكٸگە قاتىستى 9 000-نان استام قىلمىستىق ٸس تٸركەلدٸ. 2023 جىلى ەسٸرتكٸ تاسىمالى جەنە ساتىلىمى بويىنشا 9 500-گە جۋىق ٸس قوزعالدى. وسى جىلى ينتەرنەت ارقىلى ەسٸرتكٸ ساتۋ فاكتٸلەرٸ بويىنشا اشىلعان قىلمىستىق ٸستەر سانى ايتارلىقتاي ٶستٸ.
سوڭعى جىلدارى قازاقستاندا تەركٸلەنگەن ەسٸرتكٸ زاتتارىنىڭ كٶلەمٸ تۇراقتى تٷردە ارتىپ كەلەدٸ. 2022 جىلى قۇقىق قورعاۋ ورگاندارى شامامەن 2 توننا ەسٸرتكٸ تەركٸلەدٸ, ونىڭ ٸشٸندە سينتەتيكالىق ەسٸرتكٸلەردٸڭ ٷلەسٸ ارتتى.
2023 جىلى قازاقستاندا 2,5 تونناعا جۋىق ەسٸرتكٸ زاتتارى تەركٸلەندٸ, ونىڭ ٸشٸندە گەروين, ماريحۋانا, جەنە سينتەتيكالىق ەسٸرتكٸلەر بار. ەسٸرەسە سينتەتيكالىق ەسٸرتكٸنٸڭ ينتەرنەت ارقىلى تارالۋى باستى مەسەلە.
سوڭعى بەس جىلدا ناشاقورلىقپەن اۋىراتىندار سانى شامامەن 25 مىڭ ادامدى قۇرادى. سونداي-اق جاستار مەن جاسٶسپٸرٸمدەر اراسىندا ەسٸرتكٸگە تەۋەلدٸلٸككە قارسى كٷرەس ەرەكشە نازاردا. 2021 جىلى مەكتەپتەردە جەنە جوو-لاردا 1000-نان استام پروفيلاكتيكالىق شارالار ٶتكٸزٸلٸپ, جاستار اراسىندا ەسٸرتكٸنٸڭ زييانى تۋرالى اقپاراتتاندىرۋ جۇمىستارى كٷشەيتٸلدٸ.
